Post-COVID-owa dystopia: Ręka Boga i Przeciwstawianie się Nowemu Porządkowi Świata

Polubienie i udostępnienie

Udostępnienia

About
Latest Posts

Enigma2021

Żywność, wywłaszczenie i zależność.

Post-COVID-owa dystopia Ręka Boga i

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_________________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1___111_1111111_1____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1_1881188111111111____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶881188__¶___8111_______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶8881____1__________________¶¶¶¶¶¶¶¶¶888¶¶¶¶ ¶11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶881__________818¶¶¶¶¶¶¶¶18¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81___1¶_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶11¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶18¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88888¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881111111111_11118888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶881881181111118¶¶¶88111111_____8¶¶¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶8¶¶¶81111118¶¶¶¶¶81111881111_____1¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811118¶81111__118111111111___8¶8_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1__1888¶¶¶¶¶¶¶8______11181___18¶ ¶¶¶¶¶¶81118¶¶8_____18188881_______11181__888¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8881____________________1118118¶__¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881_81___________________111181_188_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81_1¶8__________________1111881_____¶ ¶¶¶¶¶8111_118______11_________1111888811____¶ ¶¶¶¶¶81111181__18¶8111___1_111111811111_____¶ ¶¶¶¶¶¶8111_8¶¶¶¶¶¶¶8______1111111111111___18¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111¶¶¶¶1____________111111111¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8111¶¶1_______________1111111888¶¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶81118¶88¶¶¶8881_____1111111188_18¶_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶8111__1___111111111118¶811188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188888¶¶881111181111118¶¶8111188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶811111111111188¶¶81111181¶ ¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶8____________188¶¶¶¶8111111_1¶ ¶¶¶¶81111¶¶¶¶¶811_1111___118¶¶¶¶¶¶81111111_¶¶ ¶¶¶811_1¶¶¶¶¶¶¶88888¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶81111111_8¶¶ ¶81___1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88811118__¶¶¶ ¶___8¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888881888_¶8_¶ ¶81_¶¶8888¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888888__¶8__¶ ¶¶¶¶1__1¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888881___1¶¶¶ ¶¶88¶¶8_81_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶88881_11¶¶¶88¶ ¶¶1_18¶¶8__¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88__8¶¶¶¶1_1¶ ¶81_1118¶¶¶__1¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 888888888888888888888888888888888888888888888 8___________________________________________8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8__¶¶____¶¶¶_¶¶¶__¶¶__¶¶¶_¶¶_¶¶____¶¶¶_¶¶¶__8 8__¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__¶¶__¶¶_¶¶¶_¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__8 8__¶¶____¶¶___¶¶__¶¶__¶¶__¶¶_¶¶____¶¶___¶¶__8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8___________________________________________8 888888888888888888888888888888888888888888888 211_1_1____2¶¶¶¶66¶¶¶¶¶¶¶88¶88__¶888¶¶2________126 __________¶¶¶¶¶12¶¶¶¶¶8¶¶¶866¶612¶8¶¶¶6_1_________ 211_1___6¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶866¶¶66¶822¶¶8886681_______ 1111____2¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8688¶¶8_8¶2168¶61126_______ 21___268¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶68¶6_188__666______ 11__12¶¶¶¶¶¶228¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶68¶2_26¶2_2861____ 1__16¶¶¶¶¶6___¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶61¶¶_¶¶6¶____122__ 1__8¶¶¶¶¶6____6¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶218¶18¶61¶1______1 2186¶¶¶¶2_1____28682¶8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶_68266¶1_2¶1_____ 6862¶¶¶¶__1_____6___26_16¶8¶¶¶8__¶211612¶8_¶¶81886 ¶88¶¶¶¶81_1____12________________¶¶1_11_6¶_2¶¶2___ 6¶¶¶¶¶¶6__2____1________________2_88_2_1_¶1¶8661__ 1_¶¶¶¶¶2__8______________________1¶22____¶688¶¶12_ _2¶¶¶¶¶8__21_1_11_____________1__¶__11_1_¶81¶¶¶1__ _2¶¶¶¶¶¶1_2621_1________________18___26__2¶2_¶¶___ 28_¶¶¶¶¶1__262_____1_______1_____2___1611_8¶126___ 8__¶¶¶¶¶2_282_______________1____2___62_2__2¶¶6___ __2¶8¶8¶6_6¶¶¶8182______________622__16__12__82___ __¶2_2¶¶¶_6¶¶¶¶¶¶¶¶12__61_2¶¶¶¶¶¶¶¶66_6___¶¶21112_ 1_81__8¶¶__6¶¶268¶¶¶¶61¶¶¶¶¶¶¶2_18¶¶1__1_2¶¶¶2_1_1 8_22__1¶¶1__6¶¶¶¶¶¶¶¶_____¶¶¶¶¶¶¶_1¶____1¶¶¶¶8____ 1_22__1¶¶8____6¶¶¶2__________81___6______¶¶¶¶¶2___ _______¶¶¶2_______________________2______626¶¶6___ _______8¶¶6_______16__________________1__¶¶¶¶8¶81_ _____686¶¶¶¶2___12______________________¶¶¶¶8¶¶¶86 ___2¶¶¶¶8¶¶¶6_____26_______________16___¶¶¶¶¶¶¶¶¶6 86¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶221__2¶881__________22_____¶¶¶¶¶128¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶882_16_____¶¶¶21____1_1¶¶¶¶¶228¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶62¶¶¶8___2___¶¶¶¶¶¶86¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8162__6¶¶¶¶¶¶66_______6____¶¶¶¶¶¶66¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶66___88¶88________¶¶____¶¶¶¶¶¶862¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶6¶1____________¶¶¶1___¶¶¶¶¶¶¶¶626¶ ¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶2¶8¶¶¶2_________2¶81___2¶¶¶¶¶¶¶¶86618 ¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶2¶¶¶¶8¶¶¶8¶622¶¶¶_____6¶¶¶¶¶8¶¶¶8288¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶8888¶628¶¶¶¶¶2¶¶6____1¶¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶8¶¶2666866¶¶¶¶¶¶_¶¶¶____6¶¶¶¶¶8¶¶68¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶68¶6¶¶668628¶¶¶¶¶¶82¶¶¶¶__1¶¶¶¶¶62¶¶68¶¶88 ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶¶¶¶¶6666¶¶¶8¶2118¶¶¶¶6_8¶¶¶¶¶128¶6¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶862¶¶¶8¶¶2826¶¶¶¶¶¶¶¶66¶¶16¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶2¶¶¶8¶¶¶28¶¶¶¶_2¶¶¶8¶¶¶22¶¶618¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶82¶¶28¶¶¶¶8_28¶¶¶2__¶881_¶618¶¶12¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _________________11888888111 ____________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81 __________8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ________8¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ______¶¶¶¶¶¶811111188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _____¶¶¶8_____________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ____¶¶¶1_______________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ___¶¶¶1_________________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 __8¶¶¶11_______________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _8¶¶¶¶1______________111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 8¶¶¶¶11____________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ¶¶¶¶¶11_____________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 8¶¶¶¶1___11______1888111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶8888¶¶8___8¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶1_1¶¶¶1_¶¶¶¶¶¶¶118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶181_8¶81__1¶¶1___1181____1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶____11____1881__________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶__________1111________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶8_________111________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶_____1____111_____11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_1118_1¶¶¶¶____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶881___8¶¶¶¶8__1111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶18888__18888¶¶8111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶8118881188¶¶¶81__1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81___18¶¶881111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81____11111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶_1188¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶11111888888811188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811111118111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81_11111111111__1_1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8811___1__111__________18¶¶¶¶¶8¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶811___1_______________1111¶¶¶¶¶88¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1______________________1111¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81_______________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_____________________111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶8881_________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶88 ¶¶111__________________________118¶¶¶¶¶¶88881 ¶81____________________________1188888¶811111 ¶¶1______________________________11888118¶¶¶¶ ¶¶¶81___________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111__________________8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88111_________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Przeciwstawianie się Nowemu Porządkowi Świata

przez

Colina Todhuntera

Obecnie obserwujemy przyspieszenie konsolidacji korporacyjnej całego globalnego łańcucha rolno-spożywczego. Konglomeraty high-tech/big data, w tym Amazon, Microsoft, Facebook i Google, dołączyły do tradycyjnych gigantów agrobiznesu, takich jak Corteva, Bayer, Cargill i Syngenta, w dążeniu do narzucenia światu swojego modelu żywności i rolnictwa.

Fundacja Billa i Melindy Gatesów jest również zaangażowana (udokumentowana w książce „Gates to a Global Empire” wydanej przez Navdanya International), czy to poprzez wykupywanie ogromnych połaci ziemi uprawnej, promowanie szeroko zapowiadanej (ale nieudanej) „zielonej rewolucji” dla Afryki, forsowanie biosyntetycznej żywności i technologii inżynierii genetycznej, czy też bardziej ogólnie ułatwianie realizacji celów mega korporacji rolno-spożywczych.

Oczywiście, stojący za tym miliarderzy starają się przedstawiać to, co robią, jako pewnego rodzaju przedsięwzięcie humanitarne – ratowanie planety za pomocą „rozwiązań przyjaznych dla klimatu”, „pomoc rolnikom” lub „wyżywienie świata”. Jednak w zimnym świetle dnia to, co naprawdę robią, to przepakowywanie i greenwashing wywłaszczających strategii imperializmu.

Poniższy tekst przedstawia niektóre kluczowe obecne trendy wpływające na żywność i rolnictwo i rozpoczyna się od przyjrzenia się promowaniu przez Fundację Gatesów upadającego modelu rolnictwa przemysłowego, intensywnego chemicznie (GMO) i szkodliwego wpływu, jaki ma ono na rodzime rolnictwo i rolników, zdrowie ludzkie, społeczności wiejskie, systemy agroekologiczne i środowisko.

Następnie omówiono alternatywy dla tego modelu, które koncentrują się na rolnictwie ekologicznym, a w szczególności na agroekologii. Istnieją jednak bariery we wdrażaniu tych rozwiązań, w tym wpływ globalnego kapitału rolnego w postaci konglomeratów agrotechnologicznych i agrobiznesu, które przejęły kluczowe instytucje.

Następnie dyskusja skupia się na sytuacji w Indiach, ponieważ trwający w tym kraju kryzys agrarny i walka rolników pokazują, o co toczy się gra dla świata.

Wreszcie, twierdzi się, że „pandemia” COVID-19 jest wykorzystywana jako przykrywka do zarządzania kryzysem kapitalizmu i restrukturyzacją dużej części światowej gospodarki, w tym żywności i rolnictwa.

O Autorze

Colin Todhunter jest pracownikiem naukowym Centrum Badań nad Globalizacją (CRG).

W 2018 roku został uznany za lidera/model Living Peace and Justice przez Engaging Peace Inc. w uznaniu jego twórczości.

Spis treści

Rozdział I.

Toksyczne rolnictwo – od Fundacji Gatesów do zielonej rewolucji

Rozdział II.

Inżynieria genetyczna – przechwytywanie wartości i zależność od rynku

Rozdział III.

Agroekologia – lokalizacja i suwerenność żywnościowa

Rozdział IV.

Zniekształcanie rozwoju – zawłaszczanie korporacji i imperialistyczne zamiary

Rozdział V.

Walka rolników w Indiach – prawa rolne i neoliberalny dzwon śmierci

Rozdział VI.

Kolonialna dezindustrializacja – drapieżnictwo i nierówności

Rozdział VII.

Neoliberalny podręcznik – terroryzm gospodarczy i rozbijanie głów rolników

Rozdział VIII.

Nowa normalność – kryzys kapitalizmu i dystopijny reset

Rozdział IX.

Dystopia post-COVID – ręka Boga i Nowy Porządek Świata

Rozdział I

Toksyczne rolnictwo

Od Fundacji Gatesów do zielonej rewolucji

W grudniu 2018 roku Fundacja Billa i Melindy Gatesów posiadała aktywa o wartości 46,8 miliarda dolarów. Jest to największa fundacja charytatywna na świecie, która dystrybuuje więcej pomocy na rzecz zdrowia na świecie niż jakikolwiek rząd.

Fundacja Gatesów jest głównym fundatorem systemu CGIAR (dawniej Grupa Konsultacyjna ds. Międzynarodowych Badań Rolniczych) – globalnego partnerstwa, którego celem jest dążenie do bezpiecznej żywnościowo przyszłości.

W 2016 roku Fundacja Gatesów została oskarżona o niebezpieczne i niewytłumaczalne wypaczanie kierunku rozwoju międzynarodowego. Zarzuty zostały przedstawione w raporcie Global Justice Now: „Gated Development – Czy Fundacja Gatesów zawsze jest siłą dobra?”

Autor raportu, Mark Curtis, nakreślił promocję rolnictwa przemysłowego w całej Afryce, co podważyłoby istniejące zrównoważone, małe rolnictwo, które dostarcza zdecydowaną większość żywności na całym kontynencie.

Curtis opisał, w jaki sposób fundacja współpracuje z amerykańską firmą Cargill zajmującą się handlem towarami rolnymi w ramach projektu o wartości 8 milionów dolarów, mającego na celu „rozwój łańcucha wartości soi” w południowej Afryce. Cargill jest największym światowym graczem w produkcji i handlu soją, z dużymi inwestycjami w Ameryce Południowej, gdzie monokultury genetycznie modyfikowanej soi (i związane z nimi agrochemikalia) spowodowały wysiedlenie ludności wiejskiej i spowodowały problemy zdrowotne oraz szkody dla środowiska.

Projekt finansowany przez Gatesa prawdopodobnie umożliwi firmie Cargill zdobycie niewykorzystanego dotąd afrykańskiego rynku soi i ostatecznie wprowadzenie na kontynent soi modyfikowanej genetycznie (GMO). Fundacja Gatesów wspiera również projekty z udziałem innych korporacji chemicznych i nasiennych, w tym DuPont, Syngenta i Bayer. Promuje model rolnictwa przemysłowego, coraz powszechniejsze stosowanie agrochemikaliów i opatentowanych genetycznie modyfikowanych nasion oraz prywatyzację usług doradczych.

To, co robi Fundacja Gatesów, jest częścią inicjatywy Sojuszu na rzecz Zielonej Rewolucji w Afryce (AGRA), która opiera się na założeniu, że głód i niedożywienie w Afryce są głównie wynikiem braku technologii i funkcjonujących rynków. AGRA ingeruje bezpośrednio w formułowanie polityki rolnej rządów afrykańskich w kwestiach takich jak nasiona i ziemia, otwierając rynki afrykańskie dla amerykańskiego agrobiznesu.

Ponad 80% dostaw nasion w Afryce pochodzi od milionów drobnych rolników, którzy z roku na rok podają recyklingowi i wymieniają nasiona. AGRA wspiera jednak wprowadzenie komercyjnych (zależnych od chemikaliów) systemów nasiennych, co może umożliwić kilku dużym firmom kontrolowanie badań i rozwoju, produkcji i dystrybucji nasion.

Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku trwa stały proces przeglądów krajowego prawa nasiennego, sponsorowany przez USAID i G8 wraz z Gatesem i innymi, otwierając drzwi do zaangażowania międzynarodowych korporacji w produkcję nasion, w tym przejęcia każdego dużego przedsiębiorstwa nasiennego na kontynencie afrykańskim.

Fundacja Gatesów jest również bardzo aktywna w dziedzinie zdrowia, co jest ironiczne, biorąc pod uwagę promocję rolnictwa przemysłowego i jego zależność od szkodliwych dla zdrowia agrochemikaliów.

Fundacja jest znaczącym fundatorem Światowej Organizacji Zdrowia i UNICEF-u. Gates był największym lub drugim co do wielkości płatnikiem do budżetu WHO w ostatnich latach. Być może rzuca to nieco światła na to, dlaczego tak wiele międzynarodowych raportów pomija wpływ pestycydów na zdrowie.

Pestycydy

Zgodnie z dokumentem z 2021 r. pt. „Growing Agrichemical Ubiquity: New Questions for Environments and Health” (Community of Excellence in Global Health Equity) wielkość stosowania pestycydów i narażenia na nie występuje na skalę bezprecedensową i historyczną na skalę światową; agrochemikalia są obecnie wszechobecne, ponieważ krążą w organizmach i środowiskach; a herbicyd glifosat był głównym czynnikiem napędzającym ten wzrost w użyciu.

Autorzy twierdzą, że kiedy Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) WHO ogłosiła glifosat „prawdopodobnym czynnikiem rakotwórczym” w 2015 roku, kruchy konsensus co do jego bezpieczeństwa został zachwiany.

Zauważają, że w 2020 r. amerykańska Agencja Ochrony Środowiska potwierdziła, że herbicydy na bazie glifosatu (GBH) nie stanowią zagrożenia dla zdrowia ludzkiego, najwyraźniej ignorując nowe dowody na związek między glifosatem a chłoniakiem nieziarniczym, a także jego nienowotworowy wpływ na wątrobę, nerki i układ pokarmowy.

W artykule wielu autorów czytamy:

„W ciągu niespełna 20 lat znaczna część Ziemi została pokryta glifosatem, w wielu miejscach nakładając warstwy na już obciążone chemikaliami ludzkie ciała, inne organizmy i środowiska”.

Autorzy dodają jednak, że glifosat (najbardziej znany jest Roundup – początkowo produkowany przez Monsanto, obecnie Bayer) nie jest jedynym pestycydem, który osiągnął powszechność na szeroką skalę:

„Na przykład insektycyd imidachlopryd pokrywa większość nasion kukurydzy w USA, co czyni go najczęściej stosowanym środkiem owadobójczym w historii USA. Tylko w latach 2003-2009 sprzedaż produktów imidachloprydowych wzrosła o 245% (Simon-Delso i in. 2015). Skala takiego wykorzystania i jego nakładający się wpływ na organizmy i środowisko nie zostały jeszcze w pełni uwzględnione, zwłaszcza poza krajami o stosunkowo dużych możliwościach regulacyjnych i monitorujących.

Imidaklopryd został dopuszczony do użytku w Europie w 1994 roku. W lipcu tego roku pszczelarze we Francji zauważyli coś nieoczekiwanego. Tuż po tym, jak słoneczniki zakwitły, znaczna liczba ich uli zawaliła się, ponieważ pszczoły robotnice odleciały i nigdy nie wróciły, pozostawiając królową i niedojrzałe robotnice na śmierć. Francuscy pszczelarze szybko uwierzyli, że znają przyczynę: zupełnie nowy środek owadobójczy o nazwie Gaucho z imidakloprydem jako substancją czynną został po raz pierwszy zastosowany do słonecznika.

W artykule z 2022 r. pt. „Neonikotynoidowe środki owadobójcze znalezione u dzieci leczonych na białaczki i chłoniaki” (Environmental Health) autorzy stwierdzili, że wiele neonikotynoidów znaleziono w płynie mózgowo-rdzeniowym dzieci (CSF), osoczu i moczu. Jako najczęściej stosowana klasa insektycydów na świecie, są one wszechobecne w środowisku, dzikiej przyrodzie i żywności.

Jeśli chodzi o najczęściej stosowany herbicyd na świecie, formuły na bazie glifosatu wpływają na mikrobiom jelitowy i są związane z globalnym kryzysem zdrowia metabolicznego. Powodują również zmiany epigenetyczne u ludzi i zwierząt – choroby przeskakują o pokolenie, a następnie pojawiają się.

Francuski zespół naukowców odkrył metale ciężkie w chemicznych formulatach GBH w diecie ludzi. Podobnie jak w przypadku innych pestycydów, 10–20% GBH składa się z chemicznych składników obojętnych. Zidentyfikowano rodziny utlenionych cząsteczek na bazie ropy naftowej i innych zanieczyszczeń, a także metale ciężkie: arsen, chrom, kobalt, ołów i nikiel, o których wiadomo, że są toksyczne i zaburzają gospodarkę hormonalną.

W 1988 roku Ridley i Mirly (na zlecenie Monsanto) odkryli bioakumulację glifosatu w tkankach szczurów. Pozostałości były obecne w kościach, szpiku, krwi i gruczołach, w tym tarczycy, jądrach i jajnikach, a także w głównych narządach, w tym sercu, wątrobie, płucach, nerkach, śledzionie i żołądku. Glifosat był również związany ze zmianami zwyrodnieniowymi soczewki ocznej.

Badanie Stouta i Ruekera (1990) (również zlecone przez Monsanto) dostarczyło dowodów dotyczących zaćmy po ekspozycji na glifosat u szczurów. Warto zauważyć, że wskaźnik operacji zaćmy w Anglii „wzrósł bardzo znacząco” w latach 1989-2004: ze 173 (1989) do 637 (2004) epizodów na 100 000 mieszkańców.

Badanie przeprowadzone przez WHO w 2016 r. potwierdziło również, że częstość występowania zaćmy znacznie wzrosła: „Globalna ocena obciążenia chorobami wynikającymi z zagrożeń środowiskowych” mówi, że zaćma jest główną przyczyną ślepoty na całym świecie. Na całym świecie zaćma jest odpowiedzialna za 51% ślepoty. W Stanach Zjednoczonych w latach 2000-2010 liczba przypadków zaćmy wzrosła o 20% z 20,5 miliona do 24,4 miliona. Przewiduje się, że do 2050 roku liczba osób z zaćmą podwoi się do 50 milionów.

Autorzy publikacji „Assessment of Glyphosate Induced Epigenetic Transgenerational Inheritance of Pathologies and Sperm Epimutations: Generational Toxicology” (Scientific Reports, 2019) zauważyli, że narażenie środowiskowe przodków na różne czynniki i substancje toksyczne sprzyjało epigenetycznemu dziedziczeniu międzypokoleniowemu choroby u dorosłych.

Zasugerowali, że glifosat może indukować międzypokoleniowe dziedziczenie epimutacji chorób i linii zarodkowej (na przykład plemników). Obserwacje sugerują, że toksykologia pokoleniowa glifosatu musi być brana pod uwagę w etiologii choroby przyszłych pokoleń.

W badaniu z 2017 r. Carlos Javier Baier i współpracownicy udokumentowali zaburzenia zachowania po wielokrotnym donosowym podawaniu herbicydów na bazie glifosatu myszom. Donosowe GBH powodowało zaburzenia zachowania, zmniejszało aktywność lokomotoryczną, indukowało zachowania przeciwlękowe i powodowało deficyt pamięci.

Artykuł zawiera odniesienia do wielu badań z całego świata, które potwierdzają, że GBH są szkodliwe dla rozwoju mózgu płodu i że powtarzające się narażenie jest toksyczne dla mózgu dorosłego człowieka i może powodować zmiany w aktywności lokomotorycznej, uczucie lęku i zaburzenia pamięci.

Najważniejsze wyniki badania z 2018 r. dotyczącego zmian neuroprzekaźników w regionach mózgu szczurów po ekspozycji na glifosat obejmują neurotoksyczność u szczurów. W badaniu z 2014 r., w którym zbadano mechanizmy leżące u podstaw neurotoksyczności indukowanej przez herbicyd na bazie glifosatu w niedojrzałym hipokampie szczura, stwierdzono, że Roundup na bazie glifosatu Monsanto indukuje różne procesy neurotoksyczne.

W artykule pt. „Glifosat uszkadza barierę krew-jądro poprzez stres oksydacyjny wywołany NOX1 u szczurów: długotrwałe narażenie jako potencjalne ryzyko dla zdrowia reprodukcyjnego mężczyzn” (Environment International, 2022) zauważono, że glifosat powoduje uszkodzenie bariery krew-jądro (BTB) i niskiej jakości plemniki oraz że uszkodzenie BTB wywołane glifosatem przyczynia się do obniżenia jakości nasienia.

Badanie Multiomics ujawniło niealkoholową stłuszczeniową chorobę wątroby u szczurów po przewlekłym narażeniu na bardzo niską dawkę herbicydu Roundup (2017), ujawniło chorobę wątroby bez kwasów tłuszczowych (NFALD) u szczurów po przewlekłej ekspozycji na bardzo niską dawkę herbicydu Roundup. NFALD dotyka obecnie 25% populacji USA i podobną liczbę Europejczyków.

Artykuł z 2020 r. pt. „Narażenie na glifosat nasila neurotoksyczność dopaminergiczną w mózgu myszy po powtórzeniu MPTP” sugeruje, że glifosat może być środowiskowym czynnikiem ryzyka choroby Parkinsona.

W 13-tygodniowym badaniu pilotażowym Instytutu Ramazzini z 2019 r., w którym analizowano wpływ GBH na rozwój i układ hormonalny, wykazano, że narażenie na GBH, od okresu prenatalnego do dorosłości, wywoływało skutki endokrynologiczne i zmieniało parametry rozwoju reprodukcyjnego u samców i samic szczurów.

Niemniej jednak, zgodnie z rocznymi raportami Phillips McDougall’s Agriservice Reports, herbicydy stanowiły 43% światowego rynku pestycydów w 2019 r. pod względem wartości. Znaczna część wzrostu stosowania glifosatu wynika z wprowadzenia odpornych na glifosat nasion soi, kukurydzy i bawełny w USA, Brazylii i Argentynie.

Najwyższym priorytetem korporacji jest wynik finansowy (za wszelką cenę, za wszelką cenę), a nie zdrowie publiczne. Obowiązkiem dyrektora generalnego jest maksymalizacja zysku, zdobywanie rynków i – w idealnym przypadku – również organów regulacyjnych i decyzyjnych.

Korporacje muszą również zapewnić sobie rentowny wzrost rok do roku, co często oznacza ekspansję na dotychczas niewykorzystane rynki. Rzeczywiście, we wspomnianym wcześniej artykule „Growing Agrichemical Ubiquity” autorzy zauważają, że podczas gdy kraje takie jak Stany Zjednoczone nadal odnotowują wyższe zużycie pestycydów, większość tego wzrostu ma miejsce na Globalnym Południu:

Na przykład zużycie pestycydów w Kalifornii wzrosło o 10% w latach 2005-2015, podczas gdy zużycie pestycydów przez boliwijskich rolników, choć zaczynało się od niskiej bazy, wzrosło o 300% w tym samym okresie. Stosowanie pestycydów gwałtownie rośnie w krajach tak różnych, jak Chiny, Mali, RPA, Nepal, Laos, Ghana, Argentyna, Brazylia i Bangladesz. Większość krajów o wysokim poziomie wzrostu gospodarczego ma słabą infrastrukturę egzekwowania przepisów, monitorowania środowiska i nadzoru zdrowotnego”.

Znaczna część tego wzrostu jest napędzana zwiększonym zapotrzebowaniem na herbicydy:

„Indie odnotowały wzrost o 250% od 2005 r. (Das Gupta i in. 2017), podczas gdy zużycie herbicydów wzrosło o 2500% w Chinach (Huang, Wang i Xiao 2017) i 2000% w Etiopii (Tamru i in. 2017). Wprowadzenie odpornych na glifosat nasion soi, kukurydzy i bawełny w USA, Brazylii i Argentynie wyraźnie napędza znaczną część popytu, ale stosowanie herbicydów również dramatycznie rośnie w krajach, które nie zatwierdziły ani nie przyjęły takich upraw i gdzie nadal dominuje drobna rolnictwo.

Ekspert ONZ ds. toksyczności, Baskut Tuncak, powiedział w artykule z listopada 2017 roku:

„Nasze dzieci dorastają narażone na toksyczny koktajl środków chwastobójczych, insektycydów i fungicydów. Jest na ich jedzeniu i w wodzie, a nawet na ich parkach i placach zabaw”.

W lutym 2020 r. firma Tuncak odrzuciła pomysł, że zagrożeniami stwarzanymi przez wysoce niebezpieczne pestycydy można bezpiecznie zarządzać. W wywiadzie dla Unearthed (brytyjskiego portalu dziennikarskiego Greenpeace) powiedział, że nie ma nic zrównoważonego w powszechnym stosowaniu wysoce niebezpiecznych pestycydów w rolnictwie. Niezależnie od tego, czy zatruwają one pracownice, niszczą bioróżnorodność, utrzymują się w środowisku czy gromadzą się w mleku matki, Tuncak argumentował, że są one niezrównoważone, nie mogą być bezpiecznie stosowane i powinny zostać wycofane z użycia już dawno temu.

W swoim artykule z 2017 roku stwierdził:

„Konwencja ONZ o prawach dziecka… Jasno stwierdza, że państwa mają wyraźny obowiązek ochrony dzieci przed narażeniem na toksyczne chemikalia, skażoną żywność i zanieczyszczoną wodę oraz zapewnienia, że każde dziecko może realizować swoje prawo do najwyższego osiągalnego standardu zdrowia. Te i wiele innych praw dziecka jest nadużywanych przez obecny system pestycydów. Te chemikalia są wszędzie i są niewidoczne”.

Tuncak dodał, że pediatrzy odnosili się do narażenia dzieci na pestycydy jako tworzenia „cichej pandemii” chorób i niepełnosprawności. Zauważył, że narażenie w ciąży i dzieciństwie wiąże się z wadami wrodzonymi, cukrzycą i rakiem oraz stwierdził, że dzieci są szczególnie podatne na te toksyczne chemikalia: coraz więcej dowodów wskazuje, że nawet przy „niskich” dawkach ekspozycji w dzieciństwie mogą wystąpić nieodwracalne skutki zdrowotne.

Doszedł do wniosku, że przytłaczające poleganie organów regulacyjnych na badaniach finansowanych przez przemysł, wykluczenie niezależnej nauki z ocen i poufność badań, na które polegają władze, muszą się zmienić.

Wspólne dochodzenie przeprowadzone przez Unearthed i organizację pozarządową Public Eye wykazało, że pięciu największych na świecie producentów pestycydów czerpie ponad jedną trzecią swoich dochodów z wiodących produktów, chemikaliów, które stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego i środowiska.

Analiza ogromnej bazy danych najlepiej sprzedających się „środków ochrony roślin” w 2018 r. wykazała, że wiodące światowe firmy agrochemiczne osiągnęły ponad 35% swojej sprzedaży z pestycydów sklasyfikowanych jako wysoce niebezpieczne dla ludzi, zwierząt lub ekosystemów. Dochodzenie wykazało miliardy dolarów dochodu gigantów agrochemicznych, takich jak BASF, Bayer, Corteva, FMC i Syngenta, pochodzących z chemikaliów, które organy regulacyjne uznały za stwarzające zagrożenie dla zdrowia, takie jak rak lub niewydolność rozrodcza.

Dochodzenie to opiera się na analizie ogromnego zbioru danych dotyczących sprzedaży pestycydów z firmy wywiadowczej Phillips McDougall. Dane obejmują około 40% światowego rynku pestycydów rolniczych o wartości 57,6 mld USD w 2018 r. Koncentruje się na 43 krajach, które łącznie reprezentują ponad 90% światowego rynku pestycydów pod względem wartości.

Podczas gdy Bill Gates promuje chemiczny model rolnictwa, który zazębia się z potrzebami i łańcuchami wartości konglomeratów rolno-spożywczych, obserwuje się spiralę zachorowań, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i USA.

Jednak narracja głównego nurtu polega na obwinianiu ludzi za ich dolegliwości i schorzenia, o których mówi się, że wynikają z „wyborów stylu życia”. Niemiecki właściciel Monsanto, Bayer, potwierdził, że ponad 40 000 osób złożyło pozwy przeciwko Monsanto, twierdząc, że narażenie na herbicyd Roundup spowodowało u nich lub ich bliskich rozwój chłoniaka nieziarniczego i że Monsanto ukrywało ryzyko.

Każdego roku odnotowuje się stały wzrost liczby nowych nowotworów i wzrost liczby zgonów z powodu tych samych nowotworów, przy czym żadne leczenie nie ma wpływu na te liczby; Jednocześnie terapie te maksymalizują zyski firm farmaceutycznych, podczas gdy wpływ agrochemikaliów pozostaje wyraźnie nieobecny w narracji głównego nurtu choroby.

W ramach swojej hegemonicznej strategii Fundacja Gatesów twierdzi, że chce zapewnić globalne bezpieczeństwo żywnościowe oraz zoptymalizować zdrowie i odżywianie. Wydaje się jednak, że z radością ignoruje szkodliwy wpływ agrochemikaliów na zdrowie, ponieważ nadal promuje interesy firm, które je produkują.

Dlaczego Gates nie popiera podejść agroekologicznych? W różnych raportach wysokiego szczebla ONZ opowiedziano się za agroekologią w celu zapewnienia sprawiedliwego globalnego bezpieczeństwa żywnościowego. Pozostawiłoby to drobni rolnicy zarówno nietknięte, jak i niezależne od zachodniego kapitału rolnego, co jest sprzeczne z podstawowymi celami korporacji, które popiera Gates. Ich model opiera się na wywłaszczeniu i tworzeniu zależności rynkowej od ich nakładów.

Jest to model, który był narzucany narodom przez wiele dziesięcioleci i który opiera się na dynamice systemu opartego na monokulturach rolnych w celu uzyskania dochodów dewizowych związanych ze spłatą zadłużenia denominowanego w dolarach państwowych oraz dyrektywami Banku Światowego i MFW w sprawie „dostosowania strukturalnego”. Rezultatem było m.in. wysiedlenie chłopstwa produkującego żywność, konsolidacja zachodnich oligopoli rolno-spożywczych oraz przekształcenie wielu krajów z samowystarczalności żywnościowej w obszary deficytu żywności.

Gates konsoliduje zachodni kapitał rolny w Afryce w imię „bezpieczeństwa żywnościowego”. Bardzo wygodnie jest mu ignorować fakt, że w czasie dekolonizacji w latach sześćdziesiątych Afryka była nie tylko samowystarczalna żywnościowo, ale w rzeczywistości była eksporterem netto żywności, z eksportem wynoszącym średnio 1,3 miliona ton rocznie w latach 1966-70. Kontynent importuje obecnie 25% swojej żywności, przy czym prawie każdy kraj jest importerem netto żywności. Ogólnie rzecz biorąc, kraje rozwijające się produkowały miliard dolarów rocznej nadwyżki w latach 70., ale w 2004 r. importowały już 11 miliardów dolarów rocznie.

Fundacja Gatesów promuje korporacyjno-przemysłowy system rolniczy i wzmocnienie globalnego neoliberalnego, zależnego od paliw kopalnych reżimu żywnościowego, który ze swej natury napędza i rozwija się dzięki niesprawiedliwej polityce handlowej, przesiedleniom ludności i wywłaszczaniu ziemi (coś, do czego Gates kiedyś wzywał, ale eufemistycznie nazwał to „mobilnością ziemi”), monokulturze towarowej, degradacji gleby i środowiska, chorobach, diecie ubogiej w składniki odżywcze, zawężeniu asortymentu upraw spożywczych. niedobory wody, zanieczyszczenie i eliminacja różnorodności biologicznej.

Zielona rewolucja

W tym samym czasie Gates pomaga interesom korporacyjnym przywłaszczać sobie i utowarowiać wiedzę. Od 2003 roku CGIAR i jego 15 ośrodków otrzymało ponad 720 milionów dolarów od Fundacji Gatesów. W artykule z czerwca 2016 r. Vandana Shiva zauważa, że centra przyspieszają transfer badań i nasion do korporacji, ułatwiając piractwo własności intelektualnej i monopole nasienne stworzone przez prawa własności intelektualnej i przepisy dotyczące nasion.

Gates finansuje również Diversity Seek, globalną inicjatywę mającą na celu uzyskanie patentów na kolekcje nasion poprzez mapowanie genomu. Siedem milionów upraw znajduje się w publicznych bankach nasion. To może pozwolić pięciu korporacjom na posiadanie tej różnorodności.

Shiva mówi:

„DivSeek to globalny projekt uruchomiony w 2015 roku, którego celem jest mapowanie danych genetycznych dotyczących różnorodności chłopskiej nasion przechowywanych w bankach genów. Okrada chłopów z ich nasion i wiedzy, okrada ziarno z jego integralności i różnorodności, jego ewolucyjnej historii, jego związku z glebą i redukuje je do „kodu”. Jest to projekt wydobywczy, którego celem jest „wydobycie” danych z ziarna w celu „ocenzurowania” dóbr wspólnych.

Zauważa, że chłopi, którzy wyewoluowali tę różnorodność, nie mają miejsca w DivSeek – ich wiedza jest wydobywana, a nie uznawana, honorowana czy chroniona: ogrodzenie genetycznych dóbr wspólnych.

Nasiona mają kluczowe znaczenie dla rolnictwa od 10 000 lat. Rolnicy od tysiącleci oszczędzają, wymieniają i rozwijają nasiona. Nasiona są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Chłopi byli strażnikami nasion, wiedzy i ziemi.

Tak było aż do XX wieku, kiedy korporacje brały te nasiona, hybrydyzowały je, modyfikowały genetycznie, opatentowały i kształtowały tak, aby służyły potrzebom rolnictwa przemysłowego z jego monokulturami i środkami chemicznymi.

Aby służyć interesom tych korporacji poprzez marginalizację rodzimego rolnictwa, w różnych krajach uchwalono szereg traktatów i porozumień dotyczących praw hodowców i własności intelektualnej, aby uniemożliwić rolnikom swobodne ulepszanie, dzielenie się lub ponowne sadzenie ich tradycyjnych nasion. Od tego czasu tysiące odmian nasion zostało utraconych, a nasiona korporacyjne coraz bardziej dominują w rolnictwie.

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) szacuje, że na całym świecie tylko 20 gatunków roślin uprawnych stanowi 90% całej żywności pochodzenia roślinnego spożywanej przez ludzi. Ta wąska baza genetyczna globalnego systemu żywnościowego poważnie zagroziła bezpieczeństwu żywnościowemu.

Aby odciągnąć rolników od używania rodzimych nasion i skłonić ich do sadzenia nasion korporacyjnych, rządy krajowe często wprowadzają zasady i przepisy dotyczące „certyfikacji” nasion w imieniu komercyjnych gigantów nasiennych. W Kostaryce walka o zniesienie ograniczeń dotyczących nasion została przegrana wraz z podpisaniem umowy o wolnym handlu ze Stanami Zjednoczonymi, chociaż zlekceważyło to krajowe przepisy dotyczące bioróżnorodności nasion.

Przepisy dotyczące nasiennictwa w Brazylii stworzyły korporacyjny system własności nasion, który skutecznie zmarginalizował wszystkie rodzime nasiona, które zostały lokalnie zaadaptowane przez pokolenia. System ten próbował powstrzymać rolników przed używaniem lub hodowlą własnych nasion.

Była to próba prywatyzacji ziarna. Prywatyzacja czegoś, co jest wspólnym dziedzictwem. Prywatyzacja i zawłaszczenie międzypokoleniowej wiedzy ucieleśnionej przez nasiona, których plazma zarodkowa jest „podkręcana” (lub kradziona) przez korporacje, które następnie roszczą sobie prawo własności.

Korporacyjna kontrola nad nasionami jest również atakiem na przetrwanie społeczności i ich tradycji. Nasiona są integralną częścią tożsamości, ponieważ w społecznościach wiejskich życie ludzi od tysięcy lat jest związane z sadzeniem, zbiorami, nasionami, glebą i porami roku.

Jest to również atak na różnorodność biologiczną i – jak widzimy na całym świecie – na integralność gleby, wody, żywności, diety i zdrowia, a także na integralność międzynarodowych instytucji, rządów i urzędników, którzy zbyt często byli skorumpowani przez potężne ponadnarodowe korporacje.

Przepisy i przepisy dotyczące „certyfikacji nasion” są często wprowadzane w imieniu przemysłu, które mają na celu wyeliminowanie tradycyjnych nasion poprzez dopuszczenie do obrotu tylko „stabilnych”, „jednolitych” i „nowych” nasion (czyli nasion korporacyjnych). Są to jedyne dozwolone „regulowane” nasiona: zarejestrowane i kwalifikowane. Jest to cyniczny sposób na wykorzenienie rdzennych praktyk rolniczych na żądanie korporacji.

Rządy znajdują się pod ogromną presją poprzez nierówne umowy handlowe, pożyczki wiązane sznurkami i wspierane przez korporacje systemy nasienne, aby dostosować się do żądań konglomeratów agrobiznesu i dopasować się do ich łańcuchów dostaw.

Fundacja Gatesów mówi o zdrowiu, ale ułatwia rozwój wysoko subsydiowanej i toksycznej formy rolnictwa, której agrochemikalia powodują ogromne szkody. Mówi się w nim o łagodzeniu ubóstwa i niedożywienia oraz o walce z brakiem bezpieczeństwa żywnościowego, a jednocześnie wzmacnia się z natury niesprawiedliwy globalny reżim żywnościowy, który jest odpowiedzialny za utrwalanie braku bezpieczeństwa żywnościowego, przesiedleń ludności, wywłaszczania ziemi, prywatyzacji dóbr wspólnych i neoliberalnej polityki, która odbiera wsparcie słabszym i zmarginalizowanym.

„Filantropia” Billa Gatesa jest częścią neoliberalnej agendy, która próbuje wyprodukować przyzwolenie i przekupić lub dokooptować decydentów, zapobiegając w ten sposób i marginalizując bardziej radykalne zmiany agrarne, które rzuciłyby wyzwanie dominującym strukturom władzy i działały jako przeszkoda dla tego programu.

Działalność Gatesa i jego korporacyjnych kumpli jest częścią hegemonicznej i wywłaszczającej strategii imperializmu. Wiąże się to z wyparciem chłopstwa produkującego żywność i podporządkowaniem tych, którzy pozostali w rolnictwie, potrzebom globalnej dystrybucji i łańcuchów dostaw zdominowanych przez zachodni kapitał rolny.

A teraz, pod pojęciem „kryzysu klimatycznego”, Gates i inni promują najnowsze technologie – edycję genów, rolnictwo oparte na danych, usługi oparte na chmurze, „żywność” tworzoną w laboratoriach, monopolistyczne platformy handlu detalicznego i handlowego e-commerce itp. – pod przykrywką jednego światowego rolnictwa precyzyjnego.

Jest to jednak tylko kontynuacja tego, co dzieje się od pół wieku lub dłużej.

Od czasu Zielonej Rewolucji amerykański agrobiznes i instytucje finansowe, takie jak Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy, starały się uzależnić rolników i państwa narodowe od korporacyjnych nasion i zastrzeżonych środków produkcji, a także pożyczek na budowę infrastruktury rolniczej, której wymaga rolnictwo wymagające intensywnej chemii.

Monsanto-Bayer i inne koncerny agrobiznesu od lat 90. próbują jeszcze bardziej skonsolidować swoją kontrolę nad światowym rolnictwem i uzależnieniem rolników od korporacji poprzez wprowadzenie nasion GMO.

W swoim raporcie „Odzyskaj ziarno” Vandana Shiva mówi:

W latach osiemdziesiątych korporacje chemiczne zaczęły patrzeć na inżynierię genetyczną i patentowanie nasion jako nowe źródła super zysków. Wzięli odmiany rolników z publicznych banków genów, majstrowali przy nasionach poprzez konwencjonalną hodowlę lub inżynierię genetyczną i wzięli patenty.

Shiva mówi o Zielonej Rewolucji i kolonializmie nasiennym oraz piractwie nasion i wiedzy rolników. Mówi, że 768 576 akcesji nasion zostało pobranych od rolników w samym Meksyku:

“… Zabieranie rolnikom nasion, które ucieleśniają ich kreatywność i wiedzę na temat hodowli. „Cywilizacyjną misją” kolonizacji nasiennej jest deklaracja, że rolnicy są „prymitywni”, a wyhodowane przez nich odmiany są „prymitywne”, „gorsze”, „mało wydajne” i muszą zostać „zastąpione” i „zastąpione” lepszymi nasionami pochodzącymi od wyższej rasy hodowców, tak zwanymi „nowoczesnymi odmianami” i „ulepszonymi odmianami” hodowanymi dla chemikaliów.

Warto zauważyć, że przed Zieloną Rewolucją wiele starszych upraw miało znacznie wyższą liczbę składników odżywczych na kalorię. W związku z tym wzrosła ilość zbóż, które każda osoba musi spożywać, aby zaspokoić dzienne zapotrzebowanie na żywność. Na przykład zawartość żelaza w kaszy jaglanej jest czterokrotnie większa niż w ryżu. Owies zawiera cztery razy więcej niż pszenica. W rezultacie, w latach 1961-2011, zawartość białka, i żelaza w zbożach spożywanych bezpośrednio na świecie spadła odpowiednio o 4%, 5% i 19%.

Wysokonakładowy, intensywny chemicznie model Zielonej Rewolucji pomógł w dążeniu do większej liczby upraw monokulturowych i zaowocował mniej zróżnicowaną dietą i mniej pożywną żywnością. Jego długoterminowe skutki doprowadziły do degradacji gleby i zachwiania równowagi mineralnej, co z kolei niekorzystnie wpłynęło na zdrowie ludzi.

Autorzy artykułu z 2010 r. pt. „Zinc thiciencies in Agricultural Systems” opublikowanego w International Journal of Environmental and Rural Development stwierdzają:

„Systemy upraw promowane przez zieloną rewolucję mają… spowodowało zmniejszenie różnorodności upraw spożywczych i zmniejszenie dostępności mikroelementów. Niedożywienie mikroskładnikami odżywczymi powoduje wzrost liczby chorób przewlekłych (raka, chorób serca, udaru, cukrzycy i osteoporozy) w wielu krajach rozwijających się; Ponad trzy miliardy ludzi jest bezpośrednio dotkniętych niedoborami mikroelementów. Niezrównoważone stosowanie nawozów mineralnych i zmniejszenie zużycia obornika organicznego to główne przyczyny niedoboru składników odżywczych w regionach, w których intensywność upraw jest wysoka.

Autorzy sugerują, że związek między niedoborem mikroelementów w glebie a żywieniem człowieka jest coraz częściej uważany za ważny:

„Co więcej, intensyfikacja rolnictwa wymaga zwiększonego dopływu składników odżywczych i większego ich pobierania przez rośliny uprawne. Do tej pory niedobór mikroelementów był rozwiązywany głównie jako problem gleby i, w mniejszym stopniu, roślin. Obecnie jest on również traktowany jako problem żywienia człowieka. Coraz częściej gleby i systemy żywnościowe są dotknięte zaburzeniami mikroelementów, co prowadzi do zmniejszenia produkcji roślinnej oraz niedożywienia i chorób u ludzi i roślin”.

Chociaż Indie, na przykład, mogą być teraz samowystarczalne pod względem różnych podstawowych produktów, wiele z tych produktów spożywczych ma wysoką kaloryczność i niską zawartość składników odżywczych, doprowadziło do wyparcia bardziej zróżnicowanych pod względem odżywczym systemów upraw i prawdopodobnie wydobyło glebę ze składników odżywczych. Nie należy tu zapominać o znaczeniu znanego agronoma Williama Albrechta, który zmarł w 1974 roku, oraz jego pracy na rzecz zdrowych gleb i zdrowych ludzi.

W związku z tym indyjski botanik Stuart Newton twierdzi, że odpowiedzią na wydajność indyjskiego rolnictwa nie jest przyjęcie międzynarodowej, monopolistycznej, korporacyjnej promocji upraw genetycznie modyfikowanych: Indie muszą odbudować i pielęgnować swoje zubożone, nadużywane gleby i nie szkodzić im dalej, z wątpliwym przeciążeniem chemicznym, które zagraża zdrowiu ludzi i zwierząt.

Indyjska Rada Badań Rolniczych donosi, że gleba jest uboga w składniki odżywcze i żyzność. Każdego roku kraj traci 5 334 mln ton gleby z powodu erozji gleby z powodu niedyskretnego i nadmiernego stosowania nawozów, środków owadobójczych i pestycydów.

Oprócz tych szkodliwych skutków i konsekwencji zdrowotnych upraw zależnych od chemikaliów (zob. raporty dr Rosemary Mason na stronie internetowej academia.edu), New Histories of the Green Revolution (Glenn Stone, 2019) obala twierdzenie, że Zielona Rewolucja zwiększyła produktywność, The Violence of the Green Revolution (Vandana Shiva, 1989) szczegółowo opisuje (między innymi) negatywny wpływ na społeczności wiejskie w Pendżabie, a list otwarty Bhaskara Save indyjskim urzędnikom w 2006 r. omawia dewastację ekologiczną.

A na dokładkę, w artykule z 2019 r. w Journal of Experimental Biology and Agricultural Sciences, autorzy zauważają, że rodzime odmiany pszenicy w Indiach mają wyższą zawartość składników odżywczych niż odmiany Zielonej Rewolucji. Jest to ważne, biorąc pod uwagę, że profesor Glenn Stone twierdzi, że wszystko, co Zielona Rewolucja faktycznie „odniosła” w praktyce, to wprowadzenie większej ilości pszenicy do diety Indian (wypierając inne produkty spożywcze). Stone twierdzi, że produktywność żywności na mieszkańca nie wzrosła, a nawet spadła.

Zielona rewolucja, oparta na obietnicy, że nasiona hybrydowe i związane z nimi środki chemiczne zwiększą bezpieczeństwo żywnościowe w oparciu o wyższą produktywność, przekształciła rolnictwo w wielu regionach. Ale w miejscach takich jak Pendżab, Shiva zauważa, że aby uzyskać dostęp do nasion i chemikaliów, rolnicy musieli zaciągać pożyczki, a zadłużenie stało się (i pozostaje) stałym zmartwieniem. Wiele z nich zubożało, a stosunki społeczne w społecznościach wiejskich uległy radykalnej zmianie: wcześniej rolnicy oszczędzali i wymieniali nasiona, ale teraz stali się zależni od pozbawionych skrupułów lichwiarzy, banków oraz producentów i dostawców nasion. W swojej książce Shiva opisuje marginalizację społeczną i przemoc, które wynikły z Zielonej Rewolucji i jej skutki.

Warto również omówić Bhaskar Save. Argumentował, że faktycznym powodem forsowania Zielonej Rewolucji był znacznie węższy cel, jakim było zwiększenie nadwyżki rynkowej kilku stosunkowo mniej psujących się zbóż, aby napędzać ekspansję miejsko-przemysłową faworyzowaną przez rząd i kilka gałęzi przemysłu kosztem bardziej zróżnicowanego i bogatego w składniki odżywcze rolnictwa, z którego od dawna korzystali mieszkańcy wsi – którzy stanowią większość populacji Indii.

Wcześniej indyjscy rolnicy byli w dużej mierze samowystarczalni, a nawet produkowali nadwyżki, choć na ogół w mniejszych ilościach, o wiele więcej artykułów. Te, zwłaszcza łatwo psujące się, były trudniejsze do zaopatrywania rynków miejskich. W ten sposób krajowi rolnicy zostali skierowani do uprawy chemicznie uprawianych monokultur z kilku dochodowych upraw, takich jak pszenica, ryż czy cukier, zamiast ich tradycyjnych polikultur, które nie wymagały kupowania środków produkcji.

Wysokie, rodzime odmiany zbóż dostarczały więcej biomasy, osłaniały glebę przed słońcem i chroniły przed erozją podczas ulewnych deszczy monsunowych, ale zostały one zastąpione odmianami karłowatymi, które prowadziły do bardziej energicznego wzrostu chwastów i były w stanie skutecznie konkurować z nowymi, skarłowaciałymi uprawami o światło słoneczne.

W rezultacie rolnik musiał poświęcić więcej pracy i pieniędzy na odchwaszczanie lub opryskiwanie herbicydami. Co więcej, wzrost słomy wraz z karłowatymi uprawami zbóż spadł, a lokalnie dostępnych było znacznie mniej materii organicznej, która mogłaby poddać recyklingowi żyzność gleby, co doprowadziło do sztucznego zapotrzebowania na środki pozyskiwania z zewnątrz. Nieuchronnie rolnicy uciekali się do stosowania większej ilości środków chemicznych, co doprowadziło do degradacji gleby i erozji.

Egzotyczne odmiany, uprawiane przy użyciu nawozów chemicznych, były bardziej podatne na „szkodniki i choroby”, co prowadziło do wylewania jeszcze większej ilości chemikaliów. Ale zaatakowane gatunki owadów rozwinęły odporność i rozmnażały się obficie. Ich drapieżniki – pająki, żaby itp. – które żywiły się tymi owadami i kontrolowały ich populacje, zostały wytępione. Podobnie jak wiele pożytecznych gatunków, takich jak dżdżownice i pszczoły.

Save zauważył, że Indie, obok Ameryki Południowej, otrzymują najwyższe opady deszczu na świecie. Tam, gdzie gęsta roślinność pokrywa ziemię, gleba jest żywa i porowata, a co najmniej połowa deszczu jest nasiąkana i magazynowana w warstwach gleby i podglebia.

Znaczna ilość następnie przesiąka głębiej, aby zasilić warstwy wodonośne lub zwierciadła wód gruntowych. Żywa gleba i leżące u jej podstaw warstwy wodonośne służą więc jako gigantyczne, gotowe zbiorniki. Pół wieku temu większość Indii miała wystarczającą ilość słodkiej wody przez cały rok, długo po tym, jak deszcze przestały padać i zniknęły. Ale wykarczowanie lasów i zdolność ziemi do nasiąkania deszczem drastycznie spada. Strumienie i studnie wysychają.

Podczas gdy zasilanie wód gruntowych znacznie się zmniejszyło, ich wydobycie rośnie. Indie wydobywają obecnie ponad 20 razy więcej wód gruntowych każdego dnia niż w 1950 roku. Jednak większość mieszkańców Indii – żyjących w wioskach na ręcznie pobieranej lub pompowanej wodzie i uprawiających wyłącznie rolnictwo zasilane deszczem – nadal zużywa taką samą ilość wody gruntowej na osobę, jak pokolenia temu.

Ponad 80% zużycia wody w Indiach jest przeznaczone do nawadniania, przy czym największy udział stanowią rośliny uprawiane chemicznie. Na przykład jeden akr chemicznie uprawianej trzciny cukrowej wymaga tyle wody, ile wystarczyłoby na 25 akrów jowaru, bajry lub kukurydzy. Cukrownie również konsumują ogromne ilości.

Od uprawy do przetwórstwa, każdy kilogram rafinowanego cukru potrzebuje od dwóch do trzech ton wody. Save argumentował, że można to wykorzystać do wyhodowania, w tradycyjny, organiczny sposób, około 150 do 200 kg pożywnych jowar lub bajra (rodzimych prosów).

Save napisał:

„W tym kraju jest ponad 150 uniwersytetów rolniczych. Ale każdego roku w każdym z nich wypuszcza się kilkuset „wykształconych” bezrobotnych, wyszkolonych jedynie w wprowadzaniu rolników w błąd i szerzeniu degradacji ekologicznej. We wszystkich sześciu latach, które student spędza na studiach magisterskich z rolnictwa, jedynym celem jest krótkoterminowa – i wąsko rozumiana – „produktywność”. W tym celu rolnik jest zachęcany do zrobienia i kupienia stu rzeczy. Nie zapomina się jednak o tym, czego rolnik nigdy nie powinien robić, aby ziemia pozostała nietknięta dla przyszłych pokoleń i innych stworzeń. Nadszedł czas, aby nasi ludzie i rząd obudzili się i zdali sobie sprawę, że ten napędzany przez przemysł sposób uprawy roli – promowany przez nasze instytucje – jest z natury przestępczy i samobójczy!”

Staje się coraz bardziej oczywiste, że zielona rewolucja okazała się porażką pod względem niszczycielskiego wpływu na środowisko, podważenia wysoce wydajnego tradycyjnego rolnictwa niskonakładowego i jego solidnych podstaw ekologicznych, przesiedlenia ludności wiejskiej oraz negatywnego wpływu na społeczności, żywienie, zdrowie i regionalne bezpieczeństwo żywnościowe.

Nawet tam, gdzie plony mogły wzrosnąć, musimy zadać sobie pytanie: jaki był koszt wzrostu plonów towarów pod względem lokalnego bezpieczeństwa żywnościowego, ogólnego odżywiania na akr, poziomu wód gruntowych, struktury gleby oraz nowych szkodników i presji chorób?

Rozdział II

Inżynieria genetyczna

Przechwytywanie wartości i zależność od rynku

Jeśli chodzi o uprawy GMO, często określane jako Zielona Rewolucja 2.0, one również nie spełniły złożonych obietnic i, podobnie jak wersja 1.0, często miały katastrofalne konsekwencje.

Niezależnie od tego, przemysł i jego dobrze finansowani lobbyści oraz kupieni zawodowi naukowcy nadal powtarzają, że uprawy GMO są wspaniałym sukcesem i że świat potrzebuje ich jeszcze więcej, aby uniknąć globalnego niedoboru żywności. Uprawy GMO są potrzebne, aby wyżywić świat, to wyświechtany slogan branżowy wykrzykiwany przy każdej nadarzającej się okazji. Podobnie jak twierdzenie, że uprawy GMO są ogromnym sukcesem, to również opiera się na micie.

Na świecie nie ma niedoboru żywności. Nawet w każdym prawdopodobnym scenariuszu przyszłej populacji nie będzie niedoboru, o czym dowodzi naukowiec dr Jonathan Latham w swoim artykule „The Myth of a Food Crisis” (2020).

Jednak obecnie opracowano nowe techniki napędu genowego i edycji genów, a przemysł dąży do nieuregulowanego komercyjnego uwalniania produktów opartych na tych metodach.

Nie chce, aby rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy powstałe w wyniku edycji genów podlegały kontrolom bezpieczeństwa, monitorowaniu lub etykietowaniu konsumentów. Jest to niepokojące, biorąc pod uwagę realne zagrożenia, jakie stwarzają te techniki.

To naprawdę jest przypadek starego wina GMO w nowych butelkach.

Nie umknęło to uwadze 162 organizacji społeczeństwa obywatelskiego, rolników i przedsiębiorstw, które wezwały wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej Fransa Timmermansa do zapewnienia, że nowe techniki inżynierii genetycznej będą nadal regulowane zgodnie z istniejącymi normami UE dotyczącymi GMO (organizmów modyfikowanych genetycznie).

Koalicja argumentuje, że te nowe techniki mogą powodować szereg niepożądanych modyfikacji genetycznych, które mogą skutkować produkcją nowych toksyn lub alergenów lub przenoszeniem genów oporności na antybiotyki. W liście otwartym dodano, że nawet zamierzone modyfikacje mogą skutkować cechami, które mogą budzić obawy dotyczące bezpieczeństwa żywności, środowiska lub dobrostanu zwierząt.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł w 2018 r., że organizmy uzyskane za pomocą nowych technik modyfikacji genetycznej muszą podlegać istniejącym przepisom UE dotyczącym GMO. Nastąpił jednak intensywny lobbing ze strony przemysłu biotechnologicznego w rolnictwie, aby osłabić legislację, wspomagany finansowo przez Fundację Gatesów.

Koalicja twierdzi, że różne publikacje naukowe pokazują, że nowe techniki GMO pozwalają twórcom na dokonywanie znaczących zmian genetycznych, które mogą bardzo różnić się od tych, które zachodzą w naturze. Te nowe GMO stwarzają podobne lub większe ryzyko niż GMO starszego typu.

Oprócz tych obaw, chińscy naukowcy w artykule „Odporność na herbicydy: kolejna gorąca cecha agronomiczna dla edycji genomu roślinnego” stwierdzają, że pomimo zapewnień promotorów GMO, że edycja genów będzie przyjazna dla klimatu i zmniejszy zużycie pestycydów, możemy spodziewać się więcej tego samego – upraw odpornych na herbicydy GMO i zwiększonego stosowania herbicydów.

Przemysł chce, aby jego nowe techniki były nieuregulowane, co sprawi, że GMO z edytowanymi genami będzie szybciej się rozwijać, będzie bardziej opłacalne i ukryte przed konsumentami przy zakupie produktów w sklepach. Jednocześnie wzmocniony zostanie kosztowny dla rolników kierat herbicydowy.

Unikając regulacji, a także unikając oceny wpływu na gospodarkę, społeczeństwo, środowisko i zdrowie, jasne jest, że branża jest przede wszystkim motywowana zdobywaniem wartości i zyskiem oraz pogardą dla demokratycznej odpowiedzialności.

Bawełna Bt w Indiach

Jest to oczywiste, jeśli spojrzymy na wprowadzenie bawełny Bt w Indiach (jedynej oficjalnie zatwierdzonej uprawy GMO w tym kraju), która służyła wynikom finansowym Monsanto, ale przyniosła zależność, niepokój i brak trwałych korzyści agronomicznych dla wielu drobnych i marginalnych rolników w Indiach. Prof. A.P. Gutierrez twierdzi, że bawełna Bt skutecznie umieściła tych rolników w korporacyjnej pętli.

Monsanto wyssało setki milionów dolarów zysku od tych rolników uprawiających bawełnę, podczas gdy naukowcy finansowani przez przemysł zawsze chętnie powtarzają mantrę, że wprowadzenie bawełny Bt w Indiach poprawiło ich warunki.

W dniu 24 sierpnia 2020 r. odbyło się webinarium na temat bawełny Bt w Indiach z udziałem Andrew Paula Gutierreza, starszego emerytowanego profesora w Kolegium Zasobów Naturalnych Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Keshava Kranthi, byłego dyrektora Centralnego Instytutu Badań nad Bawełną w Indiach, Petera Kenmore’a, byłego przedstawiciela FAO w Indiach oraz Hansa Herrena, laureata Światowej Nagrody Żywnościowej.

Dr Herren powiedział, że „porażka bawełny Bt” jest klasycznym przykładem tego, do czego może doprowadzić nierzetelna nauka o ochronie roślin i błędny kierunek rozwoju rolnictwa.

Wyjaśnił:

„Technologia hybrydowa Bt w Indiach reprezentuje politykę opartą na błędach, która doprowadziła do zaprzeczenia i niewdrożenia prawdziwych rozwiązań dla odrodzenia bawełny w Indiach, które polegają na sadzeniu bawełny niemodyfikowanej genetycznie przez HDSS (krótki sezon o wysokiej gęstości) w czystych odmianach rodzimych gatunków desi i amerykańskich gatunków bawełny”.

Przekonywał, że konieczna jest transformacja rolnictwa i systemu żywnościowego; taki, który pociąga za sobą przejście na agroekologię, która obejmuje regeneracyjne, organiczne, biodynamiczne, permakulturowe i naturalne praktyki rolnicze.

Dr Kenmore powiedział, że bawełna Bt jest technologią zwalczania starzejących się szkodników:

„Podąża tą samą ścieżką wytartą przez pokolenia cząsteczek insektycydów, od arsenu, przez DDT, BHC, endosulfan, monokrotofos, karbaryl, po imidachlopryd. Wewnętrzne badania mają na celu zapakowanie każdej cząsteczki biochemicznie, legalnie i komercyjnie, zanim zostanie wypuszczona na rynek i promowana. Podmioty zajmujące się polityką korporacyjną i publiczną twierdzą wtedy, że plony rosną, ale zapewniają jedynie tymczasowe zwalczanie szkodników, wtórne uwalnianie szkodników i odporność na szkodniki”.

Powtarzające się cykle kryzysów wywołały działania publiczne i ekologiczne badania terenowe, które tworzą dostosowane do lokalnych potrzeb strategie agroekologiczne.

Dodał, że ta agroekologia:

“… zbiera obecnie globalne poparcie ze strony grup obywatelskich, rządów i organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Ich solidne lokalne rozwiązania w indyjskiej bawełnie nie wymagają żadnych nowych cząsteczek, w tym endotoksyn, jak w bawełnie Bt”.

Gutierrez przedstawił ekologiczne powody, dla których hybrydowa bawełna Bt zawiodła w Indiach: długosezonowa bawełna Bt wprowadzona w Indiach została włączona do hybryd, które uwięziły rolników w kieratach biotechnologicznych i owadobójczych, które przyniosły korzyści producentom nasion GMO.

Zauważył on:

„Uprawa długosezonowej hybrydowej bawełny Bt na obszarach deszczowych jest unikalna dla Indii. Jest to mechanizm wychwytywania wartości, który nie przyczynia się do zwiększenia wydajności, jest głównym czynnikiem przyczyniającym się do stagnacji niskich plonów i przyczynia się do wzrostu kosztów produkcji”.

Gutierrez stwierdził, że wzrost liczby samobójstw wśród rolników uprawiających bawełnę jest związany z wynikającymi z tego trudnościami gospodarczymi.

Przekonywał:

„Realnym rozwiązaniem obecnego systemu hybrydowego GMO jest przyjęcie ulepszonych, niemodyfikowanych genetycznie odmian bawełny o wysokiej gęstości i żyznej bawełny w krótkim sezonie”.

Przedstawiając dane dotyczące plonów, stosowania środków owadobójczych, nawadniania, stosowania nawozów oraz występowania i odporności na szkodniki, dr Kranthi powiedział, że analiza oficjalnych statystyk (eands.dacnet.nic.in i cotcorp.gov.in) pokazuje, że technologia hybrydowa Bt nie przynosi żadnych wymiernych korzyści w Indiach ani w zakresie plonów, ani stosowania środków owadobójczych.

Powiedział, że plony bawełny są najniższe na świecie w Maharasztrze, pomimo nasycenia hybrydami Bt i najwyższego zużycia nawozów. Plony w Maharasztrze są mniejsze niż w Afryce deszczowej, gdzie prawie nie stosuje się technologii takich jak hybrydy Bt, nawozy, pestycydy czy nawadnianie.

Znamienne jest, że indyjskie plony bawełny zajmują 36. miejsce na świecie i w ciągu ostatnich 15 lat utrzymywały się w stagnacji, a zużycie środków owadobójczych stale rosło po 2005 r., pomimo wzrostu powierzchni pod uprawę bawełny Bt.

Kranthi argumentował, że badania pokazują również, że technologia hybrydowa Bt nie zdała testu trwałości z odpornością różowego robaka na bawełnę Bt, rosnącą inwazją szkodników ssących, rosnącymi trendami w stosowaniu środków owadobójczych i nawozów, rosnącymi kosztami i ujemnymi zwrotami netto w 2014 i 2015 roku.

Dr Herren powiedział, że GMO jest przykładem przypadku technologii poszukującej zastosowania:

„Zasadniczo chodzi o leczenie objawów, a nie o podejście systemowe w celu stworzenia odpornych, produktywnych i zróżnicowanych biologicznie systemów żywnościowych w najszerszym tego słowa znaczeniu oraz zapewnienia zrównoważonych i przystępnych cenowo rozwiązań w wymiarze społecznym, środowiskowym i gospodarczym”.

Argumentował dalej, że niepowodzenie bawełny Bt jest klasycznym przykładem tego, do czego może doprowadzić niezdrowa nauka o ochronie roślin i błędny kierunek rozwoju rolnictwa:

„Musimy odsunąć na bok partykularne interesy blokujące transformację za pomocą bezpodstawnych argumentów „świat potrzebuje więcej żywności” oraz zaprojektować i wdrożyć politykę, która jest przyszłościowa. Mamy wszystkie potrzebne naukowe i praktyczne dowody na to, że agroekologiczne podejście do bezpieczeństwa żywnościowego i żywieniowego działa z powodzeniem”.

Ci, którzy nadal przędzą bawełnę Bt w Indiach jako spektakularny sukces, pozostają świadomie nieświadomi wyzwań (udokumentowanych w książce Andrew Flachsa z 2019 r. – Cultivating Knowledge: Biotechnology, Sustainability and the Human Cost of Cotton Capitalism in India), przed którymi stoją rolnicy w zakresie trudności finansowych, rosnącej odporności na szkodniki, zależności od nieuregulowanych rynków nasion, eliminacji uczenia się o środowisku, utrata kontroli nad ich środkami produkcyjnymi i biotechnologiczno-chemicznym kieratem, na którym są uwięzieni (ten ostatni punkt jest dokładnie tym, co zamierzał przemysł).

Jednak w ostatnim czasie rząd Indii w porozumieniu z przemysłem biotechnologicznym próbował przedstawić bawełnę Bt w kraju jako monumentalny sukces, promując w ten sposób jej wprowadzenie jako wzorca dla innych upraw GMO.

Ogólnie rzecz biorąc, na całym świecie wyniki upraw GMO były do tej pory wątpliwe, ale lobby pro-GMO nie marnowało czasu na wyrywanie kwestii głodu i ubóstwa z ich kontekstu politycznego, aby używać pojęć „pomagania rolnikom” i „wyżywienia świata” jako filarów swojej strategii promocyjnej. Istnieje „wyniosły imperializm” w lobby naukowym popierającym GMO, które agresywnie naciska na „rozwiązanie” GMO, które odwraca uwagę od podstawowych przyczyn ubóstwa, głodu i niedożywienia oraz prawdziwych rozwiązań opartych na sprawiedliwości żywnościowej i suwerenności żywnościowej.

Wydajność upraw GMO jest przedmiotem gorących sporów i, jak podkreślono w artykule PC Kesavan i MS Swaminathan z 2018 r. w czasopiśmie Current Science, istnieją już wystarczające dowody, aby zakwestionować ich skuteczność, zwłaszcza w przypadku upraw odpornych na herbicydy (które do 2007 r. stanowiły już około 80% upraw biotechnologicznych uprawianych na całym świecie) oraz niszczycielski wpływ na środowisko. zdrowia ludzkiego i bezpieczeństwa żywnościowego, zwłaszcza w miejscach takich jak Ameryka Łacińska.

W swoim artykule Kesavan i Swaminathan argumentują, że technologia GMO jest uzupełnieniem i musi być oparta na potrzebach. W ponad 99% przypadków twierdzą, że uświęcona tradycją hodowla konwencjonalna jest wystarczająca. Pod tym względem konwencjonalne opcje i innowacje, które przewyższają GMO, nie mogą być pomijane lub odsuwane na boczny tor w pośpiechu przez potężne grupy interesów, takie jak Fundacja Billa i Melindy Gatesów, aby ułatwić wprowadzenie upraw GMO do światowego rolnictwa; uprawy, które są bardzo lukratywne finansowo dla korporacji, które za nimi stoją.

W Europie istnieją solidne mechanizmy regulacyjne dotyczące GMO, ponieważ uznaje się, że genetycznie zmodyfikowana żywność/uprawy nie są zasadniczo równoważne z ich odpowiednikami niezmodyfikowanymi genetycznie. Liczne badania uwypukliły błędne założenie „zasadniczej równoważności”. Co więcej, od samego początku projektu GMO pojawiły się poważne obawy dotyczące tej technologii i pomimo twierdzeń przemysłu, że jest inaczej, nie ma naukowego konsensusu co do wpływu upraw GMO na zdrowie, jak zauważyli Hilbeck i in. (Environmental Sciences Europe, 2015). Przyjęcie zasady ostrożności w odniesieniu do GMO jest zatem słusznym podejściem.

Zarówno Protokół z Kartageny, jak i Kodeks mają wspólne podejście ostrożnościowe do upraw i żywności GMO, ponieważ zgadzają się, że GMO różni się od konwencjonalnej hodowli i że oceny bezpieczeństwa powinny być wymagane przed zastosowaniem GMO w żywności lub uwolnieniem do środowiska. Istnieją wystarczające powody, aby wstrzymać się z komercjalizacją upraw genetycznie zmodyfikowanych i poddać każde GMO niezależnej, przejrzystej ocenie wpływu na środowisko, społeczeństwo, gospodarkę i zdrowie.

Obawy krytyków nie mogą być zatem odsunięte na bok przez twierdzenia lobbystów przemysłu, że „nauka” jest rozstrzygnięta, a „fakty” na temat GMO są niepodważalne. Takie twierdzenia są jedynie politycznym pozowaniem i częścią strategii mającej na celu przechylenie agendy politycznej na korzyść GMO.

Niezależnie od tego, globalny brak bezpieczeństwa żywnościowego i niedożywienie nie są wynikiem braku produktywności. Tak długo, jak niesprawiedliwość żywnościowa pozostanie nieodłączną cechą globalnego reżimu żywnościowego, retoryka o tym, że GMO jest niezbędna do wyżywienia świata, będzie postrzegana jako to, czym jest: pompatyczna.

Weźmy na przykład Indie. Chociaż kraj ten wypada słabo w ocenach głodu na świecie, osiągnął samowystarczalność w zakresie zbóż spożywczych i zapewnił wystarczającą ilość żywności (pod względem kalorii), aby wyżywić całą populację. Jest największym na świecie producentem mleka, roślin strączkowych i prosa oraz drugim co do wielkości producentem ryżu, pszenicy, trzciny cukrowej, orzeszków ziemnych, warzyw, owoców i bawełny.

Według FAO bezpieczeństwo żywnościowe osiąga się, gdy wszyscy ludzie przez cały czas mają fizyczny, społeczny i ekonomiczny dostęp do wystarczającej ilości bezpiecznej i pożywnej żywności, która zaspokaja ich potrzeby żywieniowe i preferencje żywieniowe w zakresie aktywnego i zdrowego życia.

Jednak bezpieczeństwo żywnościowe dla wielu Hindusów pozostaje odległym marzeniem. Duża część populacji Indii nie ma wystarczającej ilości żywności, aby zachować zdrowie, ani nie ma wystarczająco zróżnicowanej diety, która zapewnia odpowiedni poziom mikroelementów. Kompleksowe Narodowe Badanie Żywienia 2016-18 jest pierwszym w historii reprezentatywnym dla całego kraju badaniem żywieniowym dzieci i młodzieży w Indiach. Okazało się, że 35% dzieci poniżej piątego roku życia było zahamowanych, 22% dzieci w wieku szkolnym było zahamowanych, a 24% nastolatków było szczupłych jak na swój wiek.

Ludzie w Indiach nie są głodni, ponieważ tamtejsi rolnicy nie produkują wystarczającej ilości żywności. Głód i niedożywienie wynikają z różnych czynników, w tym z nieodpowiedniej dystrybucji żywności, nierówności (płci) i ubóstwa; W rzeczywistości kraj nadal eksportuje żywność, podczas gdy miliony ludzi pozostają głodne. To przypadek „niedostatku” pośród obfitości.

Jeśli chodzi o źródła utrzymania rolników, lobby pro-GMO twierdzi, że GMO zwiększy produktywność i pomoże zapewnić hodowcom lepsze dochody. Również w tym przypadku jest to mylące: ignoruje się w nim kluczowe konteksty polityczne i gospodarcze. Nawet przy rekordowych zbiorach indyjscy rolnicy nadal znajdują się w trudnej sytuacji finansowej.

Indyjscy rolnicy nie doświadczają trudności z powodu niskiej wydajności. Są wstrząśnięci skutkami neoliberalnej polityki, latami zaniedbań i przemyślaną strategią wypierania drobnego rolnictwa na żądanie Banku Światowego i drapieżnych globalnych korporacji rolno-spożywczych. Nic więc dziwnego, że spożycie kalorii i niezbędnych składników odżywczych przez biedotę wiejską drastycznie spadło. Żadna liczba GMO nie naprawi tego problemu.

Niemniej jednak, lobby pro-GMO, zarówno poza Indiami, jak i w kraju, przekręciło sytuację dla własnych celów, aby zorganizować intensywne kampanie PR, aby wpłynąć na opinię publiczną i decydentów.

Złoty ryż

Branża od wielu lat promuje Złoty Ryż. Od dawna twierdzi się, że genetycznie modyfikowany Złoty Ryż jest praktycznym sposobem na zapewnienie biednym rolnikom z odległych obszarów upraw na własne potrzeby, zdolnych do dodania bardzo potrzebnej witaminy A do lokalnej diety. Niedobór witaminy A jest problemem w wielu biednych krajach Globalnego Południa i naraża miliony ludzi na wysokie ryzyko infekcji, chorób i innych dolegliwości, takich jak ślepota.

Niektórzy naukowcy uważają, że Złoty Ryż, który został opracowany dzięki finansowaniu z Fundacji Rockefellera, może pomóc uratować życie około 670 000 dzieci, które umierają każdego roku z powodu niedoboru witaminy A i kolejnych 350 000, które tracą wzrok.

Tymczasem krytycy twierdzą, że istnieją poważne problemy ze Złotym Ryżem i że należy wdrożyć alternatywne podejścia do walki z niedoborem witaminy A. Greenpeace i inne grupy ekologiczne twierdzą, że twierdzenia wysuwane przez lobby pro-Złotego Ryżu są mylące i nadmiernie upraszczają rzeczywiste problemy w walce z niedoborem witaminy A.

Wielu krytyków uważa Złoty Ryż za przereklamowanego konia trojańskiego, który korporacje biotechnologiczne i ich sojusznicy mają nadzieję, że utoruje drogę do globalnego zatwierdzenia innych, bardziej dochodowych upraw GMO. Fundacja Rockefellera może być uważana za podmiot „filantropijny”, ale jej historia wskazuje, że jest ona w dużej mierze częścią programu, który ułatwia interesy handlowe i geopolityczne ze szkodą dla rodzimego rolnictwa oraz lokalnych i krajowych gospodarek.

Jako brytyjski sekretarz ds. środowiska w 2013 roku, obecnie skompromitowany Owen Paterson stwierdził, że przeciwnicy GMO „rzucają cień na próby wyżywienia świata”. Wezwał do szybkiego wprowadzenia ryżu wzbogaconego witaminą A, aby zapobiec przyczynie nawet jednej trzeciej zgonów dzieci na świecie. Twierdził on:

„To po prostu obrzydliwe, że małe dzieci mogą oślepnąć i umrzeć z powodu zawieszenia się niewielkiej liczby ludzi na temat tej technologii. Czuję się z tym naprawdę mocno. Myślę, że to, co robią, jest absolutnie nikczemne”.

Robin McKie, dziennikarz naukowy „The Observer”, napisał artykuł na temat Złotego Ryżu, w którym bezkrytycznie przedstawił wszystkie typowe tematy rozmów w branży. Na Twitterze Nick Cohen z The Observer wyraził swoje poparcie, tweetując:

„Nie ma lepszego przykładu ignoranckiego zachodniego przywileju powodującego niepotrzebne cierpienie niż kampania przeciwko genetycznie modyfikowanemu złotemu ryżowi”.

Niezależnie od tego, czy chodzi o lobbystę korporacyjnego Patricka Moore’a, lobbystę politycznego Owena Patersona, spin-tradera biotechnologicznego Marka Lynasa, dobrze opłacanych dziennikarzy, czy też lobbystę CS Prakasah, który bardziej angażuje się w spin niż fakty, retoryka przyjmuje dobrze wyświechtaną, cynicznie wymyśloną linię PR, że aktywiści anty-GMO i ekolodzy są niczym więcej niż uprzywilejowanymi, zamożnymi ludźmi mieszkającymi w bogatych krajach i odmawiają biednym rzekomych korzyści płynących z GMO Upraw.

Pomimo oszczerstw i emocjonalnego szantażu stosowanego przez zwolenników Złotego Ryżu, w artykule z 2016 r. w czasopiśmie „Agriculture & Human Values” Glenn Stone i Dominic Glover znaleźli niewiele dowodów na to, że aktywiści anty-GMO są winni niespełnionych obietnic Złotego Ryżu. Złoty ryż był jeszcze wiele lat przed wprowadzeniem go na pole uprawy, a nawet gdy był gotowy, może być daleki od wzniosłych korzyści zdrowotnych, o których mówili jego zwolennicy.

Stone stwierdził, że:

„Złoty Ryż wciąż nie jest gotowy na rynek, ale znajdujemy niewielkie poparcie dla powszechnego twierdzenia, że aktywiści ekologiczni są odpowiedzialni za opóźnianie jego wprowadzenia. Przeciwnicy GMO nie byli problemem”.

Dodał, że ryż po prostu nie odniósł sukcesu na poletkach testowych instytutów hodowli ryżu na Filipinach, gdzie prowadzone są wiodące badania. Podczas gdy aktywiści zniszczyli jedno poletko testowe Złotego Ryżu podczas protestu w 2013 roku, jest mało prawdopodobne, aby ta akcja miała jakikolwiek znaczący wpływ na zatwierdzenie Złotego Ryżu.

Stone Powiedziała:

„Niszczenie poletek testowych jest wątpliwym sposobem wyrażania sprzeciwu, ale to był tylko jeden mały spisek z wielu działek w wielu lokalizacjach na przestrzeni wielu lat. Co więcej, od ponad dekady nazywają krytyków Złotego Ryżu „mordercami”.

Wierząc, że Złoty Ryż był pierwotnie obiecującym pomysłem popartym dobrymi intencjami, Stone argumentował:

Ale jeśli naprawdę interesuje nas dobro biednych dzieci – a nie tylko walka o GMO – to musimy dokonać bezstronnej oceny możliwych rozwiązań. Faktem jest, że po 24 latach badań i hodowli, Golden Rice wciąż jest gotowy do wypuszczenia na rynek.

Naukowcy nadal mieli problemy z opracowaniem odmian wzbogaconych w beta-karoten, które dają plony, a także odmian niemodyfikowanych genetycznie, które są już uprawiane przez rolników. Stone i Glover podkreślają, że nadal nie wiadomo, czy beta-karoten zawarty w Złotym Ryżu może zostać przekształcony w witaminę A w organizmach bardzo niedożywionych dzieci. Przeprowadzono również niewiele badań na temat tego, jak dobrze beta-karoten w Złotym Ryżu wytrzyma przechowywanie przez długi czas między sezonami zbiorów lub po ugotowaniu przy użyciu tradycyjnych metod powszechnych w odległych lokalizacjach wiejskich.

Claire Robinson, redaktor GMWatch, twierdzi, że szybka degradacja beta-karotenu w ryżu podczas przechowywania i gotowania oznacza, że nie jest to rozwiązanie niedoboru witaminy A w krajach rozwijających się. Istnieje również wiele innych problemów, w tym wchłanianie w jelitach oraz niski i zmienny poziom beta-karotenu, który może być dostarczany przez Złoty Ryż w pierwszej kolejności.

W międzyczasie, Glenn Stone mówi, że wraz z rozwojem Złotego Ryżu, Filipinom udało się zmniejszyć częstość występowania niedoboru witaminy A metodami niemodyfikowanymi genetycznie.

Przedstawione tu dowody mogą skłonić nas do postawienia pytania, dlaczego zwolennicy Złotego Ryżu nadal oczerniają krytyków i angażują się w nadużycia i szantaż emocjonalny, podczas gdy aktywiści nie są winni niepowodzenia Złotego Ryżu w dotarciu na rynek komercyjny. Czyim interesom tak naprawdę służą, tak mocno forsując tę technologię?

W 2011 roku Marcia Ishii-Eiteman, starszy naukowiec z doświadczeniem w ekologii owadów i ochronie przed szkodnikami, zadała podobne pytanie:

„Kto nadzoruje ten ambitny projekt, który według jego zwolenników położy kres cierpieniom milionów ludzi?”

Na swoje pytanie odpowiedziała:

„Elitarna, tak zwana Rada Humanitarna, w której zasiada Syngenta – wraz z wynalazcami Złotego Ryżu, Fundacją Rockefellera, USAID oraz ekspertami od public relations i marketingu, wśród garstki innych. Ani jednego rolnika, rdzennej ludności, ani nawet ekologa czy socjologa, który mógłby ocenić ogromne polityczne, społeczne i ekologiczne implikacje tego ogromnego eksperymentu. A liderem projektu Złotego Ryżu IRRI jest nie kto inny jak Gerald Barry, były dyrektor ds. badań w Monsanto.

Sarojeni V. Rengam, dyrektor wykonawczy Pesticide Action Network Asia and the Pacific, wezwał darczyńców i naukowców zaangażowanych w projekt, aby obudzili się i zrobili to, co właściwe:

„Złoty ryż jest tak naprawdę „koniem trojańskim”; chwyt PR-owy stosowany przez korporacje agrobiznesu w celu uzyskania akceptacji dla genetycznie modyfikowanych upraw i żywności. Cała idea nasion GE polega na zarabianiu pieniędzy… Chcemy wysłać wyraźny sygnał do wszystkich tych, którzy wspierają promocję Złotego Ryżu, zwłaszcza do organizacji darczyńców, że ich pieniądze i wysiłki powinny być lepiej spożytkowane na przywracanie naturalnej i rolniczej różnorodności biologicznej, niż na jej niszczenie poprzez promowanie monokulturowych plantacji i genetycznie modyfikowanych upraw żywności”.

I ma słuszną uwagę. Aby poradzić sobie z chorobami, niedożywieniem i ubóstwem, trzeba najpierw zrozumieć ich przyczyny, a nawet chcieć je zrozumieć.

Znany pisarz i wykładowca akademicki Walden Bello zauważa, że kompleks polityk, które wepchnęły Filipiny w gospodarcze bagno w ciągu ostatnich 30 lat, jest spowodowany „dostosowaniem strukturalnym”, obejmującym priorytetowe traktowanie spłaty długu, konserwatywne zarządzanie makroekonomiczne, ogromne cięcia w wydatkach rządowych, liberalizację handlu i finansów, prywatyzację i deregulację, restrukturyzację rolnictwa i produkcję zorientowaną na eksport.

O restrukturyzacji gospodarki agrarnej wspomina Claire Robinson, która zauważa, że zielone warzywa liściaste były kiedyś uprawiane na podwórkach, a także na polach ryżowych (ryżowych) na brzegach między zalanymi rowami, w których rósł ryż.

W rowach znajdowały się również ryby, które żywiły się szkodnikami. W ten sposób ludzie mieli dostęp do ryżu, zielonych warzyw liściastych i ryb – zbilansowana dieta, która dostarczała im zdrowej mieszanki składników odżywczych, w tym dużej ilości beta-karotenu.

Jednak rodzime uprawy i systemy rolnicze zostały zastąpione monokulturami zależnymi od środków chemicznych. Zielone warzywa liściaste zostały zabite pestycydami, wprowadzono sztuczne nawozy, a ryby nie mogły żyć w powstałej w ten sposób chemicznie skażonej wodzie. Co więcej, ograniczony dostęp do ziemi oznaczał, że wiele osób nie miało już ogródków z zielonymi warzywami liściastymi. Ludzie mieli dostęp tylko do zubożałej diety składającej się wyłącznie z ryżu, kładąc podwaliny pod rzekome „rozwiązanie” Złotego Ryżu.

Niezależnie od tego, czy chodzi o Filipiny, Etiopię, Somalię czy całą Afrykę, skutki „dostosowań strukturalnych” MFW i Banku Światowego zdewastowały gospodarki rolne i uzależniły je od zachodniego agrobiznesu, zmanipulowanych rynków i nieuczciwych zasad handlu. A GMO jest obecnie oferowane jako „rozwiązanie” w walce z chorobami związanymi z ubóstwem. Te same korporacje, które zyskały na restrukturyzacji gospodarek agrarnych, teraz chcą czerpać zyski z spowodowanego spustoszenia.

W 2013 roku Stowarzyszenie Gleb argumentowało, że ubodzy cierpią z powodu szerszego niedożywienia niż tylko niedobór witaminy A; Najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie suplementacji i wzmacniania jako plastrów awaryjnych, a następnie wdrożenie środków, które rozwiązują szersze problemy ubóstwa i niedożywienia.

Zajęcie się szerszymi problemami obejmuje zapewnienie rolnikom szeregu nasion, narzędzi i umiejętności niezbędnych do uprawy bardziej zróżnicowanych roślin w celu rozwiązania szerszych problemów związanych z niedożywieniem. Częściowo wiąże się to z uprawą roślin bogatych w składniki odżywcze; na przykład stworzenie słodkich ziemniaków, które rosną w warunkach tropikalnych, krzyżowanych z bogatymi w witaminę A pomarańczowymi słodkimi ziemniakami, które rosną w USA. Prowadzone są udane kampanie dostarczające te ziemniaki, aż pięciokrotnie bogatsze w witaminę A niż złoty ryż, rolnikom w Ugandzie i Mozambiku.

Ślepota w krajach rozwijających się mogłaby zostać wyeliminowana wiele lat temu, gdyby tylko pieniądze, badania i reklama włożone w Złoty Ryż w ciągu ostatnich 20 lat zostały przeznaczone na sprawdzone sposoby radzenia sobie z niedoborem witaminy A.

Jednak zamiast dążyć do prawdziwych rozwiązań, nadal otrzymujemy oszczerstwa i pro-GMO, próbując zamknąć debatę.

Wiele tradycyjnych praktyk agroekologicznych stosowanych przez drobnych producentów rolnych jest obecnie uznawanych za wyrafinowane i odpowiednie dla wysokowydajnego, bogatego w składniki odżywcze i zrównoważonego rolnictwa.

Zasady agroekologiczne reprezentują bardziej zintegrowane, niskonakładowe podejście do żywności i rolnictwa, w którym priorytetem jest lokalne bezpieczeństwo żywnościowe, lokalna produkcja kalorii, wzorce upraw i zróżnicowana produkcja składników odżywczych na akr, stabilność wód gruntowych, odporność na zmianę klimatu, dobra struktura gleby oraz zdolność do radzenia sobie z ewoluującymi szkodnikami i presją chorób. Idealnie byłoby, gdyby taki system opierał się na koncepcji suwerenności żywnościowej, opartej na optymalnej samowystarczalności, prawie do żywności odpowiedniej kulturowo oraz lokalnej własności i zarządzaniu wspólnymi zasobami, takimi jak ziemia, woda, gleba i nasiona.

Przechwytywanie wartości

Tradycyjne systemy produkcji opierają się na wiedzy i doświadczeniu rolników, w przeciwieństwie do importowanych „rozwiązań”. Jeśli jednak weźmiemy za przykład uprawę bawełny w Indiach, rolnicy nadal są odciągani od tradycyjnych metod uprawy i są popychani w kierunku (nielegalnych) nasion bawełny odpornych na herbicydy GMO.

Naukowcy Glenn Stone i Andrew Flachs zauważają, że wyniki tego odejścia od tradycyjnych praktyk do tej pory nie wydają się być korzystne dla rolników. Nie chodzi tu o to, by dać rolnikom „wybór”, jeśli chodzi o genetycznie modyfikowane nasiona i związane z nimi chemikalia (kolejny bardzo promowany temat w branży). Chodzi raczej o firmy produkujące nasiona GMO i producentów środków chwastobójczych, które chcą wykorzystać bardzo lukratywny rynek.

Potencjał wzrostu rynku herbicydów w Indiach jest ogromny. Celem jest otwarcie Indii na nasiona GMO o cechach tolerancji na herbicydy, które są zdecydowanie największym źródłem pieniędzy w przemyśle biotechnologicznym (86% światowych akrów upraw GMO w 2015 r. zawierało rośliny odporne na glifosat lub glufosynat, a nowa generacja upraw jest odporna na 2,4-D).

Celem jest przełamanie tradycyjnych ścieżek rolników i przeniesienie ich na korporacyjne bieżnie biotechnologiczne/chemiczne z korzyścią dla przemysłu.

Znamienne jest to, że według raportu opublikowanego na stronie internetowej ruralindiaonline.org, w regionie południowej Odishy rolnicy zostali zmuszeni do polegania na (nielegalnych) drogich nasionach bawełny odpornych na herbicydy GMO i zastąpili je tradycyjnymi uprawami spożywczymi. Rolnicy zwykli siać mieszane poletka nasion rodowych, które zostały uratowane z rodzinnych zbiorów w poprzednim roku i dawały kosz roślin spożywczych. Są one obecnie zależne od sprzedawców nasion, środków chemicznych i niestabilnego rynku międzynarodowego, aby zarobić na życie i nie są już bezpieczne żywnościowo.

Apele o agroekologię i podkreślanie korzyści płynących z tradycyjnego, drobnego rolnictwa nie opierają się na romantycznej tęsknocie za przeszłością czy „chłopstwem”. Dostępne dowody wskazują, że drobni producenci rolni stosujący metody niskonakładowe są bardziej produktywni pod względem ogólnej produkcji niż wielkoobszarowe gospodarstwa przemysłowe i mogą być bardziej rentowne i odporne na zmianę klimatu. Nie bez powodu w licznych sprawozdaniach wysokiego szczebla wzywa się do inwestowania w tego rodzaju rolnictwo.

Pomimo presji, w tym faktu, że globalne rolnictwo przemysłowe pochłania 80% dotacji i 90% funduszy na badania, drobni producenci rolni odgrywają ważną rolę w wyżywieniu świata.

Jest to ogromna ilość subsydiów i funduszy na wsparcie systemu, który staje się rentowny tylko dzięki tym zastrzykom finansowym i dlatego, że oligopole rolno-spożywcze eksternalizują ogromne koszty zdrowotne, społeczne i środowiskowe swojej działalności.

Decydenci polityczni skłaniają się jednak ku zaakceptowaniu, że nastawione na zysk korporacje transnarodowe mają prawo być właścicielami i opiekunami dóbr naturalnych („dóbr wspólnych”). Korporacje te, ich lobbyści i przedstawiciele polityczni zdołali ugruntować „grubą legitymizację” wśród decydentów dla swojej wizji rolnictwa.

Wspólna własność i zarządzanie tymi aktywami ucieleśnia ideę współpracy ludzi dla dobra publicznego. Środki te zostały jednak zawłaszczone przez państwa narodowe lub podmioty prywatne. Na przykład firma Cargill przejęła sektor przetwórstwa olejów jadalnych w Indiach i pozbawiła pracy wiele tysięcy pracowników z wiosek; Monsanto spiskowało w celu zaprojektowania systemu praw własności intelektualnej, który pozwalał mu patentować nasiona tak, jakby je wyprodukował i wynalazł; a rdzenni mieszkańcy Indii zostali siłą wyrzuceni ze swoich starożytnych ziem z powodu zmowy państwa z firmami wydobywczymi.

Ci, którzy zawłaszczają niezbędne wspólne zasoby, dążą do ich utowarowienia – czy to drzew na drewno, ziemię na nieruchomości czy nasiona rolne – tworzą sztuczny niedobór i zmuszają wszystkich innych do płacenia za dostęp. Proces ten polega na wyeliminowaniu samowystarczalności.

Począwszy od dyrektyw Banku Światowego „umożliwiających prowadzenie działalności rolniczej”, a skończywszy na „porozumieniu w sprawie rolnictwa” Światowej Organizacji Handlu i umowach dotyczących własności intelektualnej związanych z handlem, organy międzynarodowe usankcjonowały interesy korporacji, które dążą do monopolizacji nasion, ziemi, wody, różnorodności biologicznej i innych zasobów naturalnych, które należą do nas wszystkich. Korporacje te, promotorzy rolnictwa GMO, nie oferują „rozwiązania” dla zubożenia rolników lub głodu; Nasiona GMO to niewiele więcej niż mechanizm wychwytywania wartości.

Toksyczne rolnictwo i Fundacja Gatesów

Aby ocenić retorykę lobby pro-GMO, że GMO jest potrzebne, aby „wyżywić świat”, musimy najpierw zrozumieć dynamikę zglobalizowanego systemu żywnościowego, który napędza głód i niedożywienie na tle (subsydiowanej) nadprodukcji żywności. Musimy uznać destrukcyjną, drapieżną dynamikę kapitalizmu i potrzebę utrzymania zysków przez gigantów rolno-spożywczych poprzez poszukiwanie nowych (zagranicznych) rynków i zastępowanie istniejących systemów produkcji takimi, które służą ich wynikom finansowym. I musimy odrzucić zwodniczy „wyniosły imperializm” w ramach lobby naukowego pro-GMO, które agresywnie naciska na „rozwiązanie” GMO.

Technokratyczne wtrącanie się już zniszczyło lub podważyło ekosystemy rolnicze, które czerpią z wielowiekowej tradycyjnej wiedzy i są coraz częściej uznawane za słuszne podejścia do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego, jak opisano na przykład w artykule Food Security and Traditional Knowledge in India opublikowanym w Journal of South Asian Studies.

Marika Vicziany i Jagjit Plahe, autorzy tego artykułu, zauważają, że przez tysiące lat indyjscy rolnicy eksperymentowali z różnymi okazami roślin i zwierząt pozyskanymi w drodze migracji, sieci handlowych, wymiany prezentów lub przypadkowej dyfuzji. Zwracają uwagę na żywotne znaczenie tradycyjnej wiedzy dla bezpieczeństwa żywnościowego w Indiach oraz ewolucję tej wiedzy poprzez uczenie się i działanie, metodą prób i błędów. Rolnicy posiadają wnikliwą obserwację, dobrą pamięć do szczegółów i przekazywanie poprzez nauczanie i opowiadanie historii.

Ci sami rolnicy, których nasiona i wiedza zostały zawłaszczone przez korporacje, aby wyhodować je w celu uzyskania zastrzeżonych hybryd zależnych od chemikaliów, a teraz poddać inżynierii genetycznej.

Wielkie korporacje ze swoimi nasionami i syntetycznymi środkami chemicznymi wyeliminowały tradycyjne systemy wymiany nasion. Skutecznie przejęli nasiona, piracką plazmę zarodkową, którą rolnicy rozwijali przez tysiąclecia i „wypożyczyli” nasiona z powrotem rolnikom. Różnorodność genetyczna wśród roślin spożywczych została drastycznie zmniejszona. Eliminacja różnorodności nasion poszła znacznie dalej niż tylko nadanie priorytetu nasionom korporacyjnym: Zielona Rewolucja celowo odsunęła na bok tradycyjne nasiona przechowywane przez rolników, które w rzeczywistości były bardziej wydajne i odpowiednie dla klimatu.

Jednak pod przykrywką „kryzysu klimatycznego” obserwujemy obecnie naciski na Globalne Południe, aby przyjęło wizję Gatesa dotyczącą jednego światowego rolnictwa („Ag One”) zdominowanego przez globalny agrobiznes i gigantów technologicznych. Ale to tak zwane kraje rozwinięte i bogate elity splądrowały środowisko i zdegradowały świat przyrody.

Na bogatszych krajach i ich potężnych korporacjach rolno-spożywczych spoczywa obowiązek uporządkowania własnego domu i powstrzymania niszczenia lasów deszczowych pod rancza i monokultur, powstrzymania spływu pestycydów do oceanów, ograniczenia przemysłu mięsnego, który rozrósł się ponad wszelkie proporcje, aby służył jako gotowy rynek zbytu dla nadprodukcji i nadwyżek roślin paszowych dla zwierząt, takich jak kukurydza. powstrzymanie rozwoju rolnictwa GMO zależnego od glifosatu i powstrzymanie globalnego systemu żywnościowego opartego na długich łańcuchach dostaw, który na każdym etapie opiera się na paliwach kopalnych.

Stwierdzenie, że jeden model rolnictwa (opartego na GMO) musi być teraz zaakceptowany przez wszystkie kraje, jest kontynuacją kolonialnego sposobu myślenia, który już zniszczył rdzenne systemy żywnościowe, które pracowały z własnymi nasionami i praktykami, które były w harmonii z naturalnymi ekologiami.

Rozdział III

Agroekologia

Lokalizacja i suwerenność żywnościowa

Przedstawiciele przemysłu i naukowcy twierdzą, że stosowanie pestycydów i GMO jest niezbędne w „nowoczesnym rolnictwie”. Ale tak nie jest: obecnie istnieją wystarczające dowody, aby sugerować, że jest inaczej. Po prostu nie jest konieczne, aby nasze ciała były skażone toksycznymi chemikaliami agrochemicznymi, niezależnie od tego, jak bardzo przemysł stara się nas zapewnić, że są one obecne w „bezpiecznych” ilościach.

Istnieje również promowana przez przemysł narracja, że jeśli kwestionujesz potrzebę stosowania syntetycznych pestycydów lub GMO w „nowoczesnym rolnictwie”, to jesteś w jakiś sposób ignorantem, a nawet „antynaukowym”. To znowu nieprawda. Co to w ogóle znaczy „nowoczesne rolnictwo”? Oznacza to system dostosowany do potrzeb globalnego kapitału rolnego oraz jego międzynarodowych rynków i łańcuchów dostaw.

Jak niedawno stwierdził pisarz i wykładowca akademicki Benjamin R. Cohen:

„Zaspokajanie potrzeb nowoczesnego rolnictwa – uprawa produktów, które mogą być wysyłane na duże odległości i przechowywane w sklepie i w domu dłużej niż kilka dni – może zaowocować pomidorami, które smakują jak karton lub truskawkami, które nie są tak słodkie jak kiedyś. To nie są potrzeby nowoczesnego rolnictwa. Są to potrzeby rynków światowych”.

To, co naprawdę jest kwestionowane, to paradygmat polityczny, który faworyzuje pewien model rozwoju społecznego i gospodarczego oraz określony rodzaj rolnictwa: urbanizację, gigantyczne supermarkety, rynki światowe, długie łańcuchy dostaw, zewnętrzne nakłady własnościowe (nasiona, syntetyczne pestycydy i nawozy, maszyny itp.), uzależnione od chemikaliów monokultury, wysoko przetworzoną żywność i zależność rynkową (korporacyjną) kosztem społeczności wiejskich, małe niezależne przedsiębiorstwa i drobne gospodarstwa rolne, rynki lokalne, krótkie łańcuchy dostaw, zasoby w gospodarstwach, zróżnicowane uprawy agroekologiczne, diety bogate w składniki odżywcze i suwerenność żywnościowa.

Oczywiste jest, że potrzebny jest alternatywny system rolno-spożywczy.

Raport z 2009 r. pt. „Rolnictwo na rozdrożu” opracowany przez Międzynarodową Ocenę Wiedzy, Nauki i Technologii Rolniczej na rzecz Rozwoju, opracowany przez 400 naukowców i wspierany przez 60 krajów, zalecił agroekologię w celu utrzymania i zwiększenia wydajności światowego rolnictwa. Powołuje się na największe badanie „zrównoważonego rolnictwa” na Globalnym Południu, w którym przeanalizowano 286 projektów obejmujących 37 milionów hektarów w 57 krajach i stwierdzono, że średnio plony wzrosły o 79% (badanie obejmowało również konwencjonalne podejście „chroniące zasoby”).

W raporcie stwierdzono, że agroekologia zapewnia znacznie większe bezpieczeństwo żywnościowe oraz korzyści żywieniowe, płciowe, środowiskowe i plonów w porównaniu z rolnictwem przemysłowym.

Przesłaniem przekazanym w artykule Reshaping the European Agri-food System and Closing its Nitrogen Cycle: The potential of connecting dietary change, agroecology, and cyrcularity (2020), który ukazał się w czasopiśmie One Earth, jest to, że w Europie można wdrożyć system rolno-spożywczy oparty na produktach ekologicznych, który umożliwiłby zrównoważone współistnienie rolnictwa i środowiska. Wzmocniłoby to autonomię Europy, wyżywiło przewidywaną populację w 2050 r., umożliwiłoby kontynentowi dalszy eksport zbóż do krajów, które potrzebują ich do spożycia przez ludzi, oraz znacznie zmniejszyłoby zanieczyszczenie wody i toksyczne emisje z rolnictwa.

Artykuł Gilles’a Billena i innych jest kontynuacją długiej linii badań i raportów, w których stwierdzono, że rolnictwo ekologiczne ma zasadnicze znaczenie dla zagwarantowania bezpieczeństwa żywnościowego, rozwoju obszarów wiejskich, lepszego odżywiania i zrównoważonego rozwoju.

W wydanej w 2006 roku książce „The Global Development of Organic Agriculture: Challenges and Prospects” Neils Halberg i jego koledzy twierdzą, że nadal istnieje ponad 740 milionów ludzi pozbawionych bezpieczeństwa żywnościowego (obecnie jest ich co najmniej 100 milionów), z których większość żyje na Globalnym Południu. Twierdzą oni, że jeśli przejście na rolnictwo ekologiczne miałoby objąć około 50% powierzchni użytków rolnych na Globalnym Południu, doprowadziłoby to do zwiększenia samowystarczalności i zmniejszenia importu netto żywności do regionu.

W 2007 r. FAO zauważyła, że modele ekologiczne zwiększają opłacalność i przyczyniają się do odporności w obliczu stresu klimatycznego. FAO doszła do wniosku, że zarządzając różnorodnością biologiczną w czasie (płodozmian) i przestrzeni (uprawy mieszane), rolnicy ekologiczni mogą wykorzystać swoje czynniki pracy i środowiskowe do zintensyfikowania produkcji w sposób zrównoważony, a rolnictwo ekologiczne może przerwać błędne koło zadłużenia rolników za własne środki produkcji rolnej.

Oczywiście rolnictwo ekologiczne i agroekologia to niekoniecznie to samo. Podczas gdy rolnictwo ekologiczne może nadal być częścią dominującego zglobalizowanego reżimu żywnościowego zdominowanego przez gigantyczne konglomeraty rolno-spożywcze, agroekologia wykorzystuje praktyki ekologiczne, ale jest idealnie zakorzeniona w zasadach lokalizacji, suwerenności żywnościowej i samowystarczalności.

FAO uznaje, że agroekologia przyczynia się do zwiększenia samowystarczalności żywnościowej, ożywienia drobnych producentów rolnych i zwiększenia możliwości zatrudnienia. Argumentowano, że rolnictwo ekologiczne może wyprodukować wystarczającą ilość żywności w przeliczeniu na mieszkańca w skali globalnej dla obecnej populacji świata, ale przy mniejszym wpływie na środowisko niż rolnictwo konwencjonalne.

W 2012 r. zastępca sekretarza generalnego Konferencji Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD) Petko Draganow stwierdził, że przejście Afryki na rolnictwo ekologiczne będzie miało korzystny wpływ na potrzeby żywieniowe kontynentu, środowisko, dochody rolników, rynki i zatrudnienie.

W metaanalizie przeprowadzonej przez Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) i UNCTAD (2008) oceniono 114 przypadków rolnictwa ekologicznego w Afryce. Obie agendy ONZ doszły do wniosku, że rolnictwo ekologiczne może bardziej sprzyjać bezpieczeństwu żywnościowemu w Afryce niż większość konwencjonalnych systemów produkcji i że jest bardziej prawdopodobne, że będzie zrównoważone w dłuższej perspektywie.

Istnieje wiele innych badań i projektów, które świadczą o skuteczności rolnictwa ekologicznego, w tym te przeprowadzone przez Rodale Institute, Inicjatywę ONZ na rzecz Zielonej Gospodarki, Women’s Collective of Tamil Nadu, Newcastle University i Uniwersytet Stanu Waszyngton. Nie musimy też szukać dalej niż wyniki rolnictwa ekologicznego w Malawi.

Ale Kuba jest jedynym krajem na świecie, który dokonał największych zmian w najkrótszym czasie, odchodząc od rolnictwa przemysłowego, intensywnego chemicznie.

Profesor agroekologii Miguel Altieri zauważa, że ze względu na trudności, jakich doświadczyła Kuba w wyniku upadku ZSRR, w latach 90. przestawiła się na techniki organiczne i agroekologiczne. Od 1996 do 2005 r. produkcja żywności na mieszkańca na Kubie rosła o 4,2% rocznie w okresie, gdy produkcja w całym regionie pozostawała w stagnacji.

Do 2016 roku na Kubie było 383 000 miejskich gospodarstw rolnych, obejmujących 50 000 hektarów niewykorzystanej ziemi, na której wyprodukowano ponad 1,5 miliona ton warzyw. Najbardziej produktywne miejskie farmy produkują do 20 kg żywności na metr kwadratowy, co jest najwyższym wskaźnikiem na świecie, bez stosowania syntetycznych chemikaliów. Miejskie farmy dostarczają od 50 do 70% lub więcej wszystkich świeżych warzyw spożywanych w Hawanie i Villa Clara.

Altieri i jego kolega Fernando R. Funes-Monzote obliczyli, że gdyby wszystkie gospodarstwa rolne i spółdzielnie chłopskie przyjęły zróżnicowane projekty agroekologiczne, Kuba byłaby w stanie wyprodukować wystarczająco dużo, aby wyżywić swoją ludność, dostarczyć żywność dla przemysłu turystycznego, a nawet wyeksportować trochę żywności, aby pomóc w generowaniu obcej waluty.

Podejście systemowe

Zasady agroekologiczne stanowią odejście od redukcjonistycznego paradygmatu przemysłowego opartego na produkcji i produkcji chemicznej, co skutkuje między innymi ogromną presją na zdrowie ludzkie, glebę i zasoby wodne.

Agroekologia opiera się na tradycyjnej wiedzy i nowoczesnych badaniach rolniczych, wykorzystując elementy współczesnej ekologii, biologii gleby i biologicznego zwalczania szkodników. System ten łączy w sobie rozsądne zarządzanie ekologiczne poprzez wykorzystanie zasobów odnawialnych w gospodarstwie rolnym i uprzywilejowanie endogenicznych rozwiązań w celu zwalczania szkodników i chorób bez użycia agrochemikaliów i nasion korporacyjnych.

Akademik Raj Patel przedstawia niektóre z podstawowych praktyk agroekologii, mówiąc, że fasola wiążąca azot jest uprawiana zamiast nawozu nieorganicznego, kwiaty są używane do przyciągania pożytecznych owadów do zwalczania szkodników, a chwasty są wypierane przez bardziej intensywne sadzenie. Rezultatem jest wyrafinowana polikultura: wiele roślin jest produkowanych jednocześnie, a nie tylko jedna.

Model ten jest jednak bezpośrednim wyzwaniem dla interesów globalnego agrobiznesu. Kładąc nacisk na lokalizację i środki produkcji w gospodarstwie, agroekologia nie wymaga uzależnienia od zastrzeżonych chemikaliów, pirackich opatentowanych nasion i wiedzy ani długich globalnych łańcuchów dostaw.

Agroekologia stoi w ostrym kontraście z dominującym przemysłowym modelem rolnictwa opartego na chemii przemysłowej. Model ten opiera się na redukcjonistycznym sposobie myślenia, który jest zafiksowany na wąskim paradygmacie plon-wydajność, który nie jest w stanie lub, co bardziej prawdopodobne, nie chce uchwycić zintegrowanego podejścia do żywności i rolnictwa w systemie społeczno-kulturowo-ekonomiczno-agronomicznym.

Potrzebne są lokalne, demokratyczne systemy żywnościowe oparte na zasadach agroekologicznych i krótkich łańcuchach dostaw. Podejście, które prowadzi do lokalnej i regionalnej samowystarczalności żywnościowej, a nie zależności od odległych korporacji i ich kosztownych nakładów szkodliwych dla środowiska. Jeśli ostatnie dwa lata pokazały coś w związku z zamknięciem dużej części światowej gospodarki, to to, że długie łańcuchy dostaw i światowe rynki są podatne na wstrząsy. Rzeczywiście, setki milionów ludzi borykają się obecnie z niedoborami żywności w wyniku różnych nałożonych blokad gospodarczych.

W 2014 r. w raporcie ówczesnego specjalnego sprawozdawcy ONZ Oliviera De Schuttera stwierdzono, że stosując zasady agroekologiczne w demokratycznie kontrolowanych systemach rolnych, możemy pomóc położyć kres kryzysom żywnościowym i wyzwaniom związanym z ubóstwem.

Ale zachodnie korporacje i fundacje wskakują na modę „zrównoważonego rozwoju”, podważając tradycyjne rolnictwo i prawdziwie zrównoważone systemy rolno-spożywcze oraz pakując swoje korporacyjne przejęcie żywności jako rodzaj „zielonej” misji środowiskowej.

Fundacja Gatesów poprzez swoją inicjatywę „Ag One” dąży do stworzenia jednego rodzaju rolnictwa dla całego świata. Podejście odgórne, niezależnie od tego, czego potrzebują lub chcą rolnicy lub społeczeństwo. System oparty na konsolidacji i centralizacji przedsiębiorstw.

Ale biorąc pod uwagę siłę i wpływy tych, którzy forsują taki model, czy jest to po prostu nieuniknione? Według Międzynarodowego Panelu Ekspertów ds. Zrównoważonych Systemów Żywnościowych, który we współpracy z Grupą ETC opublikował raport pt. „A Long Food Movement: Transforming Food Systems by 2045„.

Wzywa społeczeństwo obywatelskie i ruchy społeczne – organizacje oddolne, międzynarodowe organizacje pozarządowe, grupy rolników i rybaków, spółdzielnie i związki zawodowe – do ściślejszej współpracy w celu przekształcenia przepływów finansowych, struktur zarządzania i systemów żywnościowych od podstaw.

Główny autor raportu, Pat Mooney, mówi, że agrobiznes ma bardzo proste przesłanie: kaskadowy kryzys ekologiczny może zostać rozwiązany przez potężne nowe technologie genomiczne i informacyjne, które mogą zostać opracowane tylko wtedy, gdy rządy uwolnią geniusz przedsiębiorczości, głębokie kieszenie i ducha podejmowania ryzyka najpotężniejszych korporacji.

Mooney zauważa, że przez dziesięciolecia mieliśmy podobne komunikaty oparte na nowych technologiach, ale technologie albo się nie pojawiły, albo upadły, a jedyną rzeczą, która się rozwinęła, były korporacje.

Chociaż Mooney twierdzi, że nowe, naprawdę skuteczne alternatywy, takie jak agroekologia, są często tłumione przez branże, którym zagrażają, stwierdza, że społeczeństwo obywatelskie ma niezwykłe osiągnięcia w walce, nie tylko w rozwijaniu zdrowych i sprawiedliwych systemów produkcji agroekologicznej, budowaniu krótkich (opartych na społecznościach) łańcuchów dostaw oraz restrukturyzacji i demokratyzacji systemów zarządzania.

I ma rację. Kilka lat temu Oakland Institute opublikował raport na temat 33 studiów przypadków, w którym podkreślono sukces rolnictwa agroekologicznego w Afryce w obliczu zmian klimatycznych, głodu i ubóstwa. Badania dostarczają faktów i liczb na temat tego, w jaki sposób transformacja rolnictwa może przynieść ogromne korzyści gospodarcze, społeczne i w zakresie bezpieczeństwa żywnościowego, zapewniając jednocześnie sprawiedliwość klimatyczną oraz odbudowę gleb i środowiska.

W badaniu podkreślono liczne korzyści płynące z agroekologii, w tym przystępne cenowo i zrównoważone sposoby zwiększania plonów rolnych przy jednoczesnym zwiększaniu dochodów rolników, bezpieczeństwie żywnościowym i odporności upraw.

W raporcie opisano, w jaki sposób agroekologia wykorzystuje szeroką gamę technik i praktyk, w tym dywersyfikację roślin, uprawy międzyplonowe, stosowanie ściółki, obornika lub kompostu w celu uzyskania żyzności gleby, naturalne zarządzanie szkodnikami i chorobami, agroleśnictwo i budowę struktur gospodarki wodnej.

Istnieje wiele innych przykładów udanej agroekologii i rolników, którzy porzucają myśl i praktyki Zielonej Rewolucji, aby ją przyjąć.

Skalowanie w górę

W wywiadzie zamieszczonym na stronie internetowej Farming Matters, Million Belay rzuca światło na to, że rolnictwo agroekologiczne jest najlepszym modelem dla Afryki. Belay wyjaśnia, że jedna z największych inicjatyw agroekologicznych rozpoczęła się w 1995 roku w Tigraju w północnej Etiopii i trwa do dziś.

Zaczęło się od czterech wiosek, a po dobrych wynikach rozrosło się do 83 wiosek, a w końcu do całego regionu Tigraj. Zalecono Ministerstwu Rolnictwa zwiększenie skali na poziomie krajowym. Projekt został rozszerzony na sześć regionów Etiopii.

Fakt, że został on poparty badaniami przez Etiopski Uniwersytet w Mekele, okazał się kluczowy w przekonaniu decydentów, że praktyki te działają i są lepsze zarówno dla rolników, jak i dla ziemi.

Bellay opisuje praktykę agroekologiczną, która rozpowszechniła się szeroko w całej Afryce Wschodniej – „push-pull”. Metoda ta polega na zwalczaniu szkodników poprzez selektywne uprawy międzyplonowe z ważnymi gatunkami pasz i krewnymi dzikich traw, w których szkodniki są jednocześnie odpychane – lub wypychane – z systemu przez jedną lub więcej roślin i są przyciągane – lub przyciągane – w kierunku roślin „wabiących”, chroniąc w ten sposób uprawę przed inwazją.

Push-pull okazał się bardzo skuteczny w biologicznym zwalczaniu populacji szkodników na polach, znacznie zmniejszając zapotrzebowanie na pestycydy, zwiększając produkcję, zwłaszcza kukurydzy, zwiększając dochody rolników, zwiększając paszę dla zwierząt, a tym samym zwiększając produkcję mleka i poprawiając żyzność gleby.

Do 2015 r. liczba rolników stosujących tę praktykę wzrosła do 95 000. Jednym z fundamentów sukcesu jest włączenie najnowocześniejszych osiągnięć naukowych dzięki współpracy Międzynarodowego Centrum Fizjologii i Ekologii Owadów oraz Stacji Badawczej Rothamsted (Wielka Brytania), które od ponad 15 lat pracują w Afryce Wschodniej nad skutecznym, ekologicznym rozwiązaniem w zakresie ochrony przed szkodnikami dla świdrowców łodygowych i strzygi.

Pokazuje, co można osiągnąć przy wsparciu kluczowych instytucji, w tym departamentów rządowych i instytucji badawczych.

Na przykład w Brazylii administracje wspierały rolnictwo chłopskie i agroekologię, rozwijając łańcuchy dostaw ze szkołami i szpitalami sektora publicznego (program pozyskiwania żywności). Zapewniło to dobre ceny i zjednoczyło rolników. Doszło do tego za sprawą ruchów społecznych wywierających presję na rząd, by ten podjął działania.

Rząd federalny przywiózł również rodzime nasiona i rozdał je rolnikom w całym kraju, co było ważne dla walki z postępem korporacji, ponieważ wielu rolników straciło dostęp do rodzimych nasion.

Agroekologia nie powinna być jednak postrzegana tylko jako domena Globalnego Południa. Dyrektor wykonawczy Food First, Eric Holtz-Gimenez, przekonuje, że oferuje ona konkretne, praktyczne rozwiązania wielu problemów świata, które wykraczają poza rolnictwo (ale są z nim związane). W ten sposób rzuca wyzwanie – i oferuje alternatywy – dla dominującej dogorywającej doktrynerskiej ekonomii neoliberalnej.

Zwiększenie skali agroekologii może rozwiązać problem głodu, niedożywienia, degradacji środowiska i zmiany klimatu. Tworząc bezpiecznie opłacaną, pracochłonną pracę w rolnictwie w bogatszych krajach, może również zająć się wzajemnymi powiązaniami między offshoringiem siły roboczej a wysiedlaniem ludności wiejskiej w inne miejsca, które kończą w zakładach wyzyskujących pracowników, aby wykonywać prace zlecane na zewnątrz: dwutorowy proces neoliberalnej globalizacji, który podkopał gospodarki USA i Wielkiej Brytanii, a który jest wypieranie istniejących rodzimych systemów produkcji żywności i podkopywanie infrastruktury wiejskiej w miejscach takich jak Indie w celu wyprodukowania rezerwowej armii taniej siły roboczej.

W różnych oficjalnych raportach przekonywano, że aby nakarmić głodnych i zapewnić bezpieczeństwo żywnościowe w regionach o niskich dochodach, musimy wspierać małe gospodarstwa rolne i różnorodne, zrównoważone agroekologiczne metody uprawy oraz wzmacniać lokalną gospodarkę żywnościową.

Olivier De Schutter mówi:

„Aby wyżywić dziewięć miliardów ludzi w 2050 roku, musimy pilnie przyjąć najbardziej wydajne dostępne techniki rolnicze. Dzisiejsze dowody naukowe pokazują, że metody agroekologiczne przewyższają stosowanie nawozów chemicznych w zwiększaniu produkcji żywności tam, gdzie żyją głodni, zwłaszcza w niesprzyjającym środowisku”.

De Schutter wskazuje, że drobni rolnicy mogą podwoić produkcję żywności w ciągu 10 lat w krytycznych regionach, stosując metody ekologiczne. Opierając się na obszernym przeglądzie literatury naukowej, badanie, w którym brał udział, wzywa do fundamentalnego przejścia na agroekologię jako sposób na zwiększenie produkcji żywności i poprawę sytuacji najuboższych. Raport wzywa państwa do wprowadzenia fundamentalnej zmiany w kierunku agroekologii.

Historie sukcesu agroekologii pokazują, co można osiągnąć, gdy rozwój jest mocno osadzony w rękach samych rolników. Rozwój praktyk agroekologicznych może przyczynić się do szybkiego, sprawiedliwego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju, który będzie można utrzymać dla przyszłych pokoleń. Model ten pociąga za sobą oddolne polityki i działania, w które państwo może następnie inwestować i które może ułatwiać.

Zdecentralizowany system produkcji żywności z dostępem do lokalnych rynków, wspierany przez odpowiednie drogi, magazyny i inną infrastrukturę, musi mieć pierwszeństwo przed wyzyskiwanymi rynkami międzynarodowymi, zdominowanymi i zaprojektowanymi tak, aby służyć potrzebom globalnego kapitału.

Kraje i regiony muszą ostatecznie odejść od wąsko zdefiniowanego pojęcia bezpieczeństwa żywnościowego i przyjąć koncepcję suwerenności żywnościowej. „Bezpieczeństwo żywnościowe” zdefiniowane przez Fundację Gatesów i konglomeraty agrobiznesu zostało jedynie wykorzystane do uzasadnienia wprowadzenia wielkoskalowego, uprzemysłowionego rolnictwa korporacyjnego opartego na wyspecjalizowanej produkcji, koncentracji ziemi i liberalizacji handlu. Doprowadziło to do powszechnego wywłaszczenia drobnych producentów i globalnej degradacji ekologicznej.

Na całym świecie obserwujemy zmianę praktyk rolniczych w kierunku zmechanizowanego, intensywnego chemicznie uprawiania roślin na skalę przemysłową oraz podważania lub likwidacji gospodarek, tradycji i kultur wiejskich. Obserwujemy „strukturalne dostosowanie” regionalnego rolnictwa, spiralę kosztów nakładów dla rolników, którzy stali się zależni od zastrzeżonych nasion i technologii, oraz zniszczenie samowystarczalności żywnościowej.

Suwerenność żywnościowa obejmuje prawo do zdrowej i odpowiedniej kulturowo żywności oraz prawo ludzi do definiowania własnych systemów żywnościowych i rolniczych. „Kulturowo odpowiednie” to ukłon w stronę żywności, którą ludzie tradycyjnie produkowali i jedli, a także związanych z nimi praktyk zakorzenionych społecznie, które leżą u podstaw wspólnoty i poczucia wspólnoty.

Ale to nie wszystko. Nasz związek z „lokalnym” jest również bardzo fizjologiczny.

Ludzie mają głęboki związek mikrobiologiczny z lokalnymi glebami, procesami przetwarzania i fermentacji, które wpływają na mikrobiom jelitowy – do sześciu funtów bakterii, wirusów i drobnoustrojów podobnych do ludzkiej gleby. I podobnie jak w przypadku rzeczywistej gleby, mikrobiom może ulec degradacji w zależności od tego, co spożywamy (lub czego nie spożywamy). Wiele zakończeń nerwowych z głównych narządów znajduje się w jelitach, a mikrobiom skutecznie je odżywia. Trwają badania nad tym, w jaki sposób mikrobiom jest zakłócany przez nowoczesny zglobalizowany system produkcji/przetwarzania żywności i bombardowanie chemiczne, któremu jest poddawany.

Kapitalizm kolonizuje (i degraduje) wszystkie aspekty życia, ale kolonizuje samą istotę naszego istnienia – nawet na poziomie fizjologicznym. Za pomocą swoich agrochemikaliów i dodatków do żywności potężne firmy atakują tę „glebę”, a wraz z nią ludzkie ciało. Gdy tylko przestaliśmy jeść lokalnie uprawianą, tradycyjnie przetworzoną żywność uprawianą na zdrowych glebach i zaczęliśmy jeść żywność poddawaną chemicznym uprawom i przetwórstwu, zaczęliśmy się zmieniać.

Wraz z tradycjami kulturowymi związanymi z produkcją żywności i porami roku, utraciliśmy również głęboko zakorzenioną więź mikrobiologiczną z naszymi miejscowościami. Został zastąpiony przez korporacyjne chemikalia i nasiona oraz globalne łańcuchy żywnościowe zdominowane przez takie firmy jak Monsanto (obecnie Bayer), Nestle i Cargill.

Oprócz wpływu na funkcjonowanie głównych narządów, neuroprzekaźniki w jelitach wpływają na nasz nastrój i myślenie. Zmiany w składzie mikrobiomu jelitowego są związane z wieloma schorzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi, w tym autyzmem, przewlekłym bólem, depresją i chorobą Parkinsona.

Pisarz naukowy i neurobiolog Mo Costandi omówił bakterie jelitowe oraz ich równowagę i znaczenie w rozwoju mózgu. Drobnoustroje jelitowe kontrolują dojrzewanie i funkcję mikrogleju, komórek odpornościowych, które eliminują niechciane synapsy w mózgu; Związane z wiekiem zmiany w składzie mikroorganizmów jelitowych mogą regulować mielinizację i przycinanie synaptyczne w okresie dojrzewania, a zatem mogą przyczyniać się do rozwoju poznawczego. Jeśli te zmiany zostaną zakłócone, będą miały poważne konsekwencje dla dzieci i młodzieży.

Ponadto ekolog Rosemary Mason zauważa, że rosnący poziom otyłości wiąże się z niskim bogactwem bakterii w jelitach. Rzeczywiście, zauważono, że plemiona, które nie mają kontaktu z nowoczesnym systemem żywnościowym, mają bogatsze mikrobiomy. Mason zrzuca winę na agrochemikalia, w tym na stosowanie najpowszechniej stosowanego herbicydu na świecie, glifosatu, silnego chelatora niezbędnych minerałów, takich jak kobalt,, mangan, wapń, molibden i siarczan. Mason twierdzi, że zabija również pożyteczne bakterie jelitowe i pozwala na toksyczne bakterie.

Gdyby decydenci polityczni nadali priorytet agroekologii w takim stopniu, w jakim przeforsowano praktyki i technologie związane z Zieloną Rewolucją, wiele problemów związanych z ubóstwem, bezrobociem i migracją do miast mogłoby zostać rozwiązanych.

Deklaracja Międzynarodowego Forum Agroekologii z 2015 r. opowiada się za budowaniem lokalnych systemów żywnościowych oddolnych, które tworzą nowe powiązania między obszarami wiejskimi i miejskimi, w oparciu o prawdziwie agroekologiczną produkcję żywności. Mówi ona, że agroekologia nie powinna być dokooptowana, aby stać się narzędziem modelu przemysłowej produkcji żywności; Powinien być dla niego zasadniczą alternatywą.

W deklaracji stwierdzono, że agroekologia ma charakter polityczny i wymaga od lokalnych producentów i społeczności kwestionowania i przekształcania struktur władzy w społeczeństwie, między innymi poprzez oddanie kontroli nad nasionami, różnorodnością biologiczną, ziemią i terytoriami, wodami, wiedzą, kulturą i dobrami wspólnymi w ręce tych, którzy żywią świat.

Jednak największym wyzwaniem dla zwiększenia skali agroekologii jest nacisk wielkiego biznesu na rolnictwo komercyjne i próby marginalizacji agroekologii. Niestety, globalne koncerny agrobiznesu zapewniły sobie status „grubej legitymizacji” opartej na skomplikowanej sieci procesów, które z powodzeniem zawiązały się na arenie naukowej, politycznej i politycznej. Ta postrzegana legitymizacja wywodzi się z lobbingu, siły finansowej i siły politycznej konglomeratów agrobiznesu, które postanowiły przejąć lub ukształtować departamenty rządowe, instytucje publiczne, paradygmat badań rolniczych, handel międzynarodowy i narrację kulturową dotyczącą żywności i rolnictwa.

Rozdział IV

Zniekształcanie rozwoju

Korporacyjne zawłaszczenie i imperialistyczne zamiary

Wiele rządów pracuje ręka w rękę z przemysłem agrotech/agrobiznesu, aby promować swoją technologię ponad głowami społeczeństwa. Ciała naukowe i agencje regulacyjne, które rzekomo służą interesowi publicznemu, zostały podważone przez obecność kluczowych postaci powiązanych z przemysłem, podczas gdy potężne lobby przemysłowe ma władzę nad biurokratami i politykami.

W 2014 r. Corporate Europe Observatory opublikowało krytyczny raport na temat Komisji Europejskiej w ciągu ostatnich pięciu lat. W raporcie stwierdzono, że komisja była chętnym sługą korporacyjnej agendy. Opowiedziała się po stronie agrobiznesu w sprawie GMO i pestycydów. Zamiast przestawić Europę na bardziej zrównoważony system żywnościowy i rolny, stało się odwrotnie, ponieważ agrobiznes i jego lobbyści nadal dominowali na brukselskiej scenie.

Konsumenci w Europie odrzucają żywność GMO, ale Komisja podjęła różne próby, aby sprostać żądaniom sektora biotechnologicznego, aby dopuścić GMO do Europy, wspierane przez gigantyczne firmy spożywcze, takie jak Unilever, i grupę lobbingową FoodDrinkEurope.

W raporcie stwierdzono, że komisja gorliwie realizowała korporacyjną agendę we wszystkich badanych obszarach i forsowała politykę zsynchronizowaną z interesami wielkiego biznesu. Uczynił to w wyraźnym przekonaniu, że takie interesy są równoznaczne z interesami ogółu społeczeństwa.

Od tego czasu niewiele się zmieniło. W grudniu 2021 r. organizacja Friends of the Earth Europe (FOEE) zauważyła, że duże korporacje agrobiznesu i biotechnologiczne naciskają obecnie na Komisję Europejską, aby usunęła wszelkie etykietowanie i kontrole bezpieczeństwa nowych technik genomicznych. Od początku działalności lobbingowej (w 2018 r.) korporacje te wydały co najmniej 36 mln euro na lobbing w Unii Europejskiej i odbyły 182 spotkania z komisarzami europejskimi, ich gabinetami i dyrektorami generalnymi: więcej niż jedno spotkanie w tygodniu.

Według FOEE, Komisja Europejska wydaje się bardziej niż chętna do umieszczenia żądań lobby w nowym prawie, które obejmowałoby osłabione kontrole bezpieczeństwa i omijanie etykietowania GMO.

Jednak wpływ korporacji na kluczowe organy krajowe i międzynarodowe nie jest niczym nowym.

W październiku 2020 r. organizacja CropLife International poinformowała, że jej nowe strategiczne partnerstwo z FAO przyczyni się do rozwoju zrównoważonych systemów żywnościowych. Dodano, że jest to pierwsze takie przedsięwzięcie dla przemysłu i FAO oraz świadczy o determinacji sektora nauk o roślinach do konstruktywnej współpracy w ramach partnerstwa, w którym wspólne cele są wspólne.

Do grona członków CropLife International należą największe na świecie firmy zajmujące się biotechnologią rolniczą i pestycydami: Bayer, BASF, Syngenta, FMC, Corteva i Sumitoma Chemical. Pod przykrywką promowania technologii nauki o roślinach, stowarzyszenie dba przede wszystkim o interesy (wyniki finansowe) swoich korporacji członkowskich.

Wspólne dochodzenie przeprowadzone w 2020 r. przez Unearthed (Greenpeace) i Public Eye (organizację pozarządową zajmującą się prawami człowieka) ujawniło, że BASF, Corteva, Bayer, FMC i Syngenta zarabiają miliardy dolarów na sprzedaży toksycznych chemikaliów, które organy regulacyjne uznały za stanowiące poważne zagrożenie dla zdrowia.

Okazało się również, że ponad miliard dolarów ze sprzedaży pochodziło z chemikaliów – niektóre z nich są obecnie zakazane na rynkach europejskich – które są wysoce toksyczne dla pszczół. Ponad dwie trzecie tej sprzedaży miało miejsce w krajach o niskich i średnich dochodach, takich jak Brazylia i Indie.

W deklaracji politycznej Ludowo-Autonomicznej Odpowiedzi na Szczyt ONZ w sprawie Systemów Żywnościowych w 2021 r. stwierdzono, że globalne korporacje w coraz większym stopniu infiltrują przestrzenie wielostronne, aby przejąć narrację o zrównoważonym rozwoju w celu zapewnienia dalszej industrializacji, wydobywania bogactwa i siły roboczej ze społeczności wiejskich oraz koncentracji władzy korporacyjnej.

Mając to na uwadze, główną obawą jest to, że CropLife International będzie teraz starał się wykoleić zaangażowanie FAO w agroekologię i naciskać na dalszą korporacyjną kolonizację systemów żywnościowych. Wydaje się, że mamy do czynienia z ideologicznym atakiem ze strony FAO na alternatywny rozwój i modele rolno-spożywcze, które zagrażają interesom członków CropLife International.

W raporcie „Kto nas nakarmi? The Industrial Food Chain vs the Peasant Food Web (Grupa ETC, 2017) wykazano, że zróżnicowana sieć drobnych producentów (chłopska sieć pokarmowa) w rzeczywistości żywi 70% świata, w tym najbardziej głodnych i zmarginalizowanych.

W sztandarowym raporcie wskazano, że tylko 24% żywności produkowanej w przemysłowym łańcuchu żywnościowym faktycznie dociera do ludzi. Co więcej, wykazano, że żywność przemysłowa kosztuje nas więcej: na każdego dolara wydanego na żywność przemysłową przypadają kolejne dwa dolary na posprzątanie bałaganu.

Jednak od tego czasu dwie znane gazety twierdziły, że małe gospodarstwa rolne żywią tylko 35% światowej populacji.

Jeden z artykułów brzmi: „Ile żywności na świecie produkują drobni rolnicy?” (Ricciardi i in., 2018). Drugi to raport FAO: „Które gospodarstwa rolne żywią świat i czy grunty rolne stały się bardziej skoncentrowane? (Lowder i in., 2021).

Osiem kluczowych organizacji napisało właśnie do FAO, ostro krytykując dokument Lowdera, który odwraca szereg ugruntowanych stanowisk zajmowanych przez tę organizację. List został podpisany przez Oakland Institute, Landworkers Alliance, ETC Group, A Growing Culture, Alliance for Food Sovereignty in Africa, GRAIN, Groundswell International oraz Institute for Agriculture and Trade Policy.

List otwarty wzywa FAO do potwierdzenia, że chłopi (w tym drobni rolnicy, rybacy rzemieślnicy, pasterze, myśliwi i zbieracze oraz producenci miejscy) dostarczają więcej żywności przy mniejszych zasobach i są głównym źródłem pożywienia dla co najmniej 70% światowej populacji.

Grupa ETC opublikowała również 16-stronicowy raport „Drobni rolnicy i chłopi wciąż żywią świat” w odpowiedzi na te dwa artykuły, wskazując, w jaki sposób autorzy pozwolili sobie na metodologiczną i koncepcyjną gimnastykę oraz pewne ważne pominięcia, aby osiągnąć liczbę 35% – nie tylko poprzez zmianę definicji „rolnika rodzinnego” i zdefiniowanie „małego gospodarstwa” jako mniej niż 2 ha. Jest to sprzeczne z decyzją FAO z 2018 r. o odrzuceniu uniwersalnego progu powierzchni gruntów do opisywania małych gospodarstw rolnych na rzecz bardziej wrażliwych definicji dla poszczególnych krajów.

Artykuł Lowdera i innych zaprzecza również niedawnym doniesieniom FAO i innych raportów, że państwowe gospodarstwa rolne produkują więcej żywności i bardziej pożywną żywność z hektara niż duże gospodarstwa. Twierdzi ona, że decydenci polityczni niesłusznie koncentrują się na produkcji chłopskiej i powinni poświęcić więcej uwagi większym jednostkom produkcyjnym.

Sygnatariusze listu otwartego do FAO zdecydowanie nie zgadzają się z założeniem zawartym w badaniu Lowdera, że produkcja żywności jest wskaźnikiem konsumpcji żywności i że wartość handlowa żywności na rynku może być utożsamiana z wartością odżywczą spożywanej żywności.

Artykuł wpisuje się w narrację agrobiznesu, który próbuje podważyć efektywność produkcji chłopskiej w celu promowania własnych technologii i modelu rolno-spożywczego.

Drobni chłopi są uważani przez te konglomeraty za przeszkodę. Ich wizja jest zafiksowana na wąskim paradygmacie plon-produkcja oparta na masowej produkcji towarów, która nie jest skłonna do uchwycenia zintegrowanego podejścia systemowego, które uwzględnia takie kwestie, jak suwerenność żywnościowa i zróżnicowana produkcja żywności na akr.

Takie podejście systemowe służy pobudzaniu rozwoju obszarów wiejskich i rozwoju regionalnego w oparciu o dobrze prosperujące, samowystarczalne społeczności lokalne, a nie ich eliminowanie i podporządkowywanie tego, kto pozostaje, potrzebom globalnych łańcuchów dostaw i globalnych rynków.

Dokument FAO stwierdza, że małe gospodarstwa rolne na świecie produkują tylko 35% światowej żywności, wykorzystując 12% gruntów rolnych. ETC Group twierdzi jednak, że pracując z normalnymi lub porównywalnymi bazami danych FAO, jest oczywiste, że chłopi żywią co najmniej 70% ludzi na świecie, posiadając mniej niż jedną trzecią ziemi i zasobów rolnych.

Ale nawet jeśli 35% żywności jest produkowane na 12% ziemi, czy nie oznacza to, że powinniśmy inwestować w małe, rodzinne i chłopskie rolnictwo, a nie w rolnictwo na dużą skalę, intensywne chemicznie?

Chociaż nie wszystkie małe gospodarstwa rolne mogą praktykować agroekologię lub rolnictwo wolne od chemikaliów, jest bardziej prawdopodobne, że będą one integralną częścią lokalnych rynków i sieci oraz będą służyć potrzebom żywnościowym społeczności, a nie interesom przedsiębiorstw, inwestorów instytucjonalnych i udziałowców na drugim końcu świata.

Kiedy dochodzi do przejęcia instytucji przez korporację, zbyt często pierwszą ofiarą jest prawda.

Imperializm korporacyjny

Kooptacja FAO jest tylko częścią szerszego trendu. Od umożliwienia przez Bank Światowy prowadzenia działalności rolniczej po rolę Fundacji Gatesów w otwarciu afrykańskiego rolnictwa na globalne oligopole żywności i agrobiznesu, narracje korporacyjne zyskują na popularności, a procedury demokratyczne są omijane, aby narzucić monopole nasienne i zastrzeżone środki produkcji, aby służyć wynikom finansowym globalnego łańcucha rolno-spożywczego zdominowanego przez potężne korporacje.

Bank Światowy forsuje przemysłowy model rolnictwa kierowany przez korporacje, a korporacje mają wolną rękę w kształtowaniu polityki. Monsanto odegrało kluczową rolę w opracowaniu Porozumienia WTO w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej w celu stworzenia monopoli nasiennych, a światowy przemysł przetwórstwa spożywczego odegrał wiodącą rolę w kształtowaniu Porozumienia WTO w sprawie stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych. Od Kodeksu po Inicjatywę Wiedzy o Rolnictwie, mającą na celu restrukturyzację indyjskiego społeczeństwa, potężne lobby agrobiznesu zapewniło sobie uprzywilejowany dostęp do decydentów, aby zapewnić zwycięstwo swojego modelu rolnictwa.

Ostatecznym zamachem stanu dokonanym przez ponadnarodowe konglomeraty agrobiznesu jest to, że urzędnicy państwowi, naukowcy i dziennikarze przyjmują za pewnik, że nastawione na zysk korporacje z listy Fortune 500 mają prawo twierdzić, że są strażnikami zasobów naturalnych. Korporacje te przekonały tak wielu, że mają ostateczną legitymację do posiadania i kontrolowania tego, co jest zasadniczo wspólnotą ludzkości.

Istnieje przesłanka, że woda, żywność, gleba, ziemia i rolnictwo powinny być przekazane potężnym ponadnarodowym korporacjom, aby doiły je dla zysku, pod pretekstem, że te podmioty w jakiś sposób służą potrzebom ludzkości.

Korporacje, które promują rolnictwo przemysłowe, głęboko zakorzeniły się w machinie decyzyjnej zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym. Ale jak długo może trwać „legitymizacja” systemu, biorąc pod uwagę, że po prostu produkuje on złą żywność, tworzy regiony z deficytem żywności na całym świecie, niszczy zdrowie, zubaża małe gospodarstwa rolne, prowadzi do mniej zróżnicowanej diety i mniej pożywnej żywności, jest mniej produktywny niż małe gospodarstwa, powoduje niedobór wody, niszczy glebę i napędza/czerpie korzyści z zależności i długu?

Potężne korporacje agrobiznesu mogą działać tylko wtedy, gdy przejęły rządy i organy regulacyjne i są w stanie wykorzystać WTO i dwustronne umowy handlowe do wywierania nacisków na globalne wpływy i czerpania zysków z militaryzmu lub destabilizacji USA.

Weźmy na przykład Ukrainę. W 2014 r. drobni rolnicy uprawiali 16 proc. gruntów rolnych w tym kraju, ale dostarczali 55 proc. produkcji rolnej, w tym: 97 proc. ziemniaków, 97 proc. miodu, 88 proc. warzyw, 83 proc. owoców i jagód oraz 80 proc. mleka. Oczywiste jest, że małe ukraińskie gospodarstwa rolne osiągały imponujące wyniki.

Po obaleniu ukraińskiego rządu na początku 2014 r. utorowano drogę zagranicznym inwestorom i zachodniemu agrobiznesowi do przejęcia kontroli nad sektorem rolno-spożywczym. Reformy wymuszone przez wspierany przez UE kredyt dla Ukrainy w 2014 r. obejmowały deregulację rolnictwa, która miała przynieść korzyści zagranicznemu agrobiznesowi. Zmiany w polityce dotyczącej zasobów naturalnych i gruntów miały na celu ułatwienie zagranicznego korporacjom przejmowania ogromnych połaci ziemi.

Frederic Mousseau, dyrektor ds. polityki w Oakland Institute, stwierdził wówczas, że Bank Światowy i MFW zamierzają otworzyć rynki zagraniczne dla zachodnich korporacji, a wysoka stawka wokół kontroli nad ogromnym sektorem rolnym Ukrainy, trzecim co do wielkości eksporterem kukurydzy na świecie i piątym co do wielkości eksporterem pszenicy, stanowi pomijany czynnik krytyczny. Dodał, że w ostatnich latach zagraniczne korporacje nabyły ponad 1,6 mln hektarów ukraińskiej ziemi.

Zachodni agrobiznes pożądał ukraińskiego sektora rolnego od dłuższego czasu, na długo przed zamachem stanu. W kraju tym znajduje się jedna trzecia wszystkich gruntów ornych w Europie. W artykule opublikowanym w 2015 r. przez „Oriental Review” zauważono, że od połowy lat 90. ukraińscy Amerykanie stojący na czele amerykańsko-ukraińskiej Rady Biznesu odegrali kluczową rolę w zachęcaniu do zagranicznej kontroli ukraińskiego rolnictwa.

W listopadzie 2013 r. Ukraińska Konfederacja Agrarna przygotowała projekt poprawki prawnej, która przyniosłaby korzyści światowym producentom z branży rolnej, umożliwiając powszechne stosowanie nasion GMO. Kiedy w 2013 r. uprawy GMO zostały legalnie wprowadzone na rynek ukraiński, według różnych szacunków były one sadzone nawet na 70% wszystkich pól soi, 10-20% pól kukurydzy i ponad 10% wszystkich pól słonecznika (lub 3% całkowitej powierzchni gruntów rolnych w kraju).

W czerwcu 2020 r. MFW zatwierdził 18-miesięczny program pożyczkowy dla Ukrainy o wartości 5 mld USD. Według strony internetowej Brettons Wood Project, rząd zobowiązał się do zniesienia 19-letniego moratorium na sprzedaż państwowych gruntów rolnych po utrzymującej się presji ze strony międzynarodowej finansjery. Bank Światowy włączył dalsze środki związane ze sprzedażą publicznych gruntów rolnych jako warunki w pożyczce na politykę rozwojową w wysokości 350 mln USD („pakiet pomocowy”) dla Ukrainy zatwierdzonej pod koniec czerwca. Obejmowało to wymagane „uprzednie działanie” w celu „umożliwienia sprzedaży gruntów rolnych i wykorzystania gruntów jako zabezpieczenia”.

Zrzut ekranu z MFW

W odpowiedzi Frederic Mousseau stwierdził niedawno:

„Celem jest oczywiście sprzyjanie interesom prywatnych inwestorów i zachodniego agrobiznesu… To złe i niemoralne, że zachodnie instytucje finansowe zmuszają kraj do tragicznej sytuacji gospodarczej. sprzedać swoją ziemię”.

Nieustanne zaangażowanie MFW i Banku Światowego w globalny agrobiznes i sfałszowany model „globalizacji” jest receptą na ciągłą grabież. Niezależnie od tego, czy chodzi o Bayera, Cortevę, Cargilla, czy też o przejęcie władzy przez korporacje w afrykańskim rolnictwie, któremu przewodzi Bill Gates, prywatny kapitał będzie nadal dbał o to, by tak się stało, jednocześnie chowając się za frazesami o „wolnym handlu” i „rozwoju”, które wcale nie są prawdziwe.

Indie

Jeśli istnieje jeden kraj, który uosabia bitwę o przyszłość żywności i rolnictwa, to są to Indie.

Rolnictwo w Indiach znajduje się na rozdrożu. Rzeczywiście, biorąc pod uwagę, że ponad 60% z ponad 1,3 miliarda mieszkańców kraju nadal utrzymuje się z rolnictwa (bezpośrednio lub pośrednio), stawką jest przyszłość kraju. Pozbawieni skrupułów interesariusze dążą do zniszczenia rodzimego sektora rolno-spożywczego w Indiach i przekształcenia go na swój własny obraz, a rolnicy powstają w proteście.

Aby docenić to, co dzieje się z rolnictwem i rolnikami w Indiach, musimy najpierw zrozumieć, w jaki sposób paradygmat rozwoju został obalony. Kiedyś rozwój polegał na zerwaniu z kolonialnym wyzyskiem i radykalnym przedefiniowaniu struktur władzy. Dziś ideologia neoliberalna podszywa się pod teorię ekonomii, a późniejsza deregulacja międzynarodowego kapitału sprawia, że gigantyczne ponadnarodowe konglomeraty są w stanie deptać suwerenność narodową.

Deregulacja międzynarodowych przepływów kapitałowych (liberalizacja finansowa) skutecznie przekształciła planetę w wolną dla wszystkich bonanzę dla najbogatszych kapitalistów świata. W ramach systemu monetarnego z Bretton Woods po II wojnie światowej narody nałożyły ograniczenia na przepływ kapitału. Krajowe firmy i banki nie mogły swobodnie pożyczać pieniędzy w bankach innych krajów lub na międzynarodowych rynkach kapitałowych bez uzyskania pozwolenia, a także nie mogły po prostu przyjmować swoich pieniędzy do i z innych krajów.

Krajowe rynki finansowe zostały oddzielone od międzynarodowych rynków w innych krajach. Rządy mogłyby w dużej mierze prowadzić własną politykę makroekonomiczną, nie będąc ograniczane przez politykę monetarną lub fiskalną opracowaną przez innych. Mogłyby również prowadzić własną politykę podatkową i przemysłową bez konieczności szukania zaufania rynku lub obaw o ucieczkę kapitału.

Jednak demontaż Bretton Woods i deregulacja globalnego przepływu kapitału doprowadziły do częstszego występowania kryzysów finansowych (w tym długu państwowego) i pogłębiły poziom zależności państw narodowych od rynków kapitałowych.

Dominująca narracja nazywa to „globalizacją”, co jest eufemizmem dla drapieżnego neoliberalnego kapitalizmu opartego na niekończącym się wzroście zysków, kryzysach nadprodukcji, nadmiernej akumulacji i nasyceniu rynku oraz potrzebie ciągłego poszukiwania i wykorzystywania nowych, niewykorzystanych (zagranicznych) rynków w celu utrzymania rentowności.

W Indiach bardzo wyraźnie widzimy implikacje. Zamiast podążać ścieżką demokratycznego rozwoju, Indie zdecydowały się (lub zostały zmuszone) do podporządkowania się reżimowi zagranicznych finansów, czekając na sygnały dotyczące tego, ile mogą wydać, rezygnując z wszelkich pozorów suwerenności gospodarczej i pozostawiając otwartą przestrzeń dla prywatnego kapitału, który mógłby wkroczyć i przejąć rynki.

Indyjski sektor rolno-spożywczy rzeczywiście został otwarty, co czyni go dojrzałym do przejęcia. Kraj ten pożyczył więcej pieniędzy od Banku Światowego niż jakikolwiek inny kraj w historii tej instytucji.

W latach dziewięćdziesiątych Bank Światowy polecił Indiom wdrożenie reform rynkowych, które doprowadziłyby do wysiedlenia 400 milionów ludzi ze wsi. Co więcej, dyrektywy Banku Światowego „Umożliwienie prowadzenia działalności rolniczej” pociągają za sobą otwarcie rynków dla zachodniego agrobiznesu i jego nawozów, pestycydów, środków chwastobójczych i opatentowanych nasion oraz zmuszają rolników do pracy na rzecz zaopatrywania ponadnarodowych korporacyjnych globalnych łańcuchów dostaw.

Chodzi o to, by potężne korporacje przejęły kontrolę pod przykrywką „reform rynkowych”. Te same ponadnarodowe korporacje, które otrzymują ogromne dotacje podatników, manipulują rynkami, piszą umowy handlowe i ustanawiają reżim praw własności intelektualnej, wskazując w ten sposób, że „wolny” rynek istnieje tylko w wypaczonych złudzeniach tych, którzy produkują frazesy o „odkrywaniu cen” i świętości „rynku”.

Indyjskie rolnictwo ma zostać w pełni skomercjalizowane, a duże, zmechanizowane przedsiębiorstwa (monokulturowe) zastąpią małe gospodarstwa, które pomogą utrzymać setki milionów ludzi na wsi, jednocześnie żywiąc masy.

Baza agrarna Indii jest wykorzeniana, fundamenty kraju, jego tradycje kulturowe, społeczności i gospodarka wiejska. Indyjskie rolnictwo przez lata było świadkiem rażącego niedoinwestowania, przez co obecnie jest błędnie przedstawiane jako przypadek koszyka, który osiąga gorsze wyniki i dojrzał do sprzedaży tym samym interesom, które miały udział w jego niedoinwestowaniu.

Dzisiaj wiele mówi się o „bezpośrednich inwestycjach zagranicznych” i uczynieniu Indii „przyjaznymi dla biznesu”, ale za łagodnie brzmiącym żargonem kryje się twarde podejście współczesnego kapitalizmu, które jest nie mniej brutalne dla indyjskich rolników niż wczesny kapitalizm przemysłowy dla angielskich chłopów.

Pierwsi kapitaliści i ich zwolennicy skarżyli się, że chłopi są zbyt niezależni i wygodni, aby można ich było właściwie wyzyskiwać. Rzeczywiście, wiele prominentnych osobistości opowiadało się za ich zubożeniem, więc porzuciliby swoją ziemię i pracowali za niskie wynagrodzenie w fabrykach.

W rezultacie, angielscy chłopi zostali wyrzuceni ze swojej ziemi, pozbawiając w dużej mierze samowystarczalną ludność środków produkcyjnych. Chociaż samowystarczalność utrzymywała się wśród klasy robotniczej (samokształcenie, recykling produktów, kultura oszczędności itp.), to również została ostatecznie wykorzeniona przez reklamę i system edukacji, który zapewniał konformizm i zależność od dóbr wytwarzanych przez kapitalizm.

Intencją jest, aby przesiedleni rolnicy z Indii zostali przekwalifikowani do pracy jako tania siła robocza w zagranicznych zakładach na Zachodzie, nawet jeśli nie tworzy się wystarczającej liczby miejsc pracy, a w ramach „Wielkiego Resetu” kapitalizmu praca ludzka ma zostać w dużej mierze zastąpiona technologią opartą na sztucznej inteligencji. Pomijając przyszłe skutki sztucznej inteligencji, celem jest, aby Indie stały się w pełni inkorporowaną spółką zależną globalnego kapitalizmu, z sektorem rolno-spożywczym zrestrukturyzowanym na potrzeby globalnych łańcuchów dostaw i rezerwową armią siły roboczej w miastach, która skutecznie posłuży do dalszego osłabienia pozycji pracowników w stosunku do kapitału na Zachodzie.

Ponieważ niezależni rolnicy są bankrutami, celem jest, aby ziemia została ostatecznie połączona, aby ułatwić uprawę przemysłową na dużą skalę. Ci, którzy pozostaną w rolnictwie, zostaną wchłonięci przez korporacyjne łańcuchy dostaw i ściśnięci, ponieważ pracują na kontraktach dyktowanych przez wielki agrobiznes i sieci detalistów.

Raport ONZ z 2016 roku mówi, że do 2030 roku populacja Delhi wyniesie 37 milionów.

Jeden z głównych autorów raportu, Felix Creutzig, powiedział:

„Powstające megamiasta będą w coraz większym stopniu polegać na sieciach rolniczych i supermarketów na skalę przemysłową, wypierając lokalne sieci żywnościowe”.

Chodzi o umocnienie rolnictwa przemysłowego i komercjalizację terenów wiejskich.

Rezultatem będzie głównie zurbanizowany kraj, zależny od rolnictwa przemysłowego i wszystkiego, co się z nim wiąże, w tym żywności denutryfikowanej, coraz bardziej monolitycznej diety, masowego stosowania agrochemikaliów i żywności skażonej hormonami, sterydami, antybiotykami i szeregiem dodatków chemicznych. Kraj o rosnącym wskaźniku złego stanu zdrowia, zdegradowanej glebie, załamaniu populacji owadów, skażonych i wyczerpanych zasobach wody oraz kartelu firm nasiennych, chemicznych i przetwórstwa spożywczego z coraz większą kontrolą nad globalną produkcją żywności i łańcuchem dostaw.

Ale nie potrzebujemy kryształowej kuli, aby patrzeć w przyszłość. Wiele z tych zjawisk już ma miejsce, w tym niszczenie społeczności wiejskich, zubożenie wsi i postępująca urbanizacja, która sama w sobie powoduje problemy w zatłoczonych miastach Indii i pochłania cenne grunty rolne.

Ponadnarodowe, wspierane przez korporacje grupy frontowe ciężko pracują za kulisami, aby zabezpieczyć tę przyszłość. Według raportu opublikowanego we wrześniu 2019 r. w New York Times pt. „A Shadowy Industry Group Shapes Food Policy Around the World” (Tajna grupa przemysłowa kształtuje politykę żywnościową na całym świecie), Międzynarodowy Instytut Nauk Przyrodniczych (ILSI) po cichu infiltruje rządowe organy ds. zdrowia i żywienia. Artykuł ujawnia wpływ ILSI na kształtowanie polityki żywnościowej na wysokim szczeblu na całym świecie, nie tylko w Indiach.

ILSI pomaga kształtować narracje i polityki, które sankcjonują wprowadzanie przetworzonej żywności zawierającej duże ilości tłuszczu, cukru i soli. W Indiach rosnący wpływ ILSI zbiega się z rosnącymi wskaźnikami otyłości, chorób układu krążenia i cukrzycy.

Warto zauważyć, że w ciągu ostatnich 60 lat w krajach zachodnich nastąpiły fundamentalne zmiany w jakości żywności. Pierwiastki śladowe i zawartość mikroelementów w wielu podstawowych produktach została poważnie uszczuplona.

W 2007 roku terapeuta żywieniowy David Thomas w „Przeglądzie 6. wydania książki McCance’a i Widdowsona The Mineral Depletion of Foods Available to Us as a Nation” powiązał to z gwałtowną zmianą w kierunku gotowych i wstępnie przygotowanych produktów spożywczych zawierających tłuszcze nasycone, wysoko przetworzone mięso i rafinowane węglowodany, często pozbawionych niezbędnych mikroelementów, ale wypełnionych koktajlem dodatków chemicznych, w tym barwników. aromaty i konserwanty.

Oprócz wpływu systemów i praktyk upraw Zielonej Rewolucji, Thomas zasugerował, że zmiany te w znacznym stopniu przyczyniają się do wzrostu poziomu złego stanu zdrowia wywołanego dietą. Dodał, że trwające badania wyraźnie wskazują na istotny związek między niedoborami mikroelementów a złym stanem zdrowia fizycznego i psychicznego.

Wykazano, że rosnąca częstość występowania cukrzycy, białaczki dziecięcej, otyłości dziecięcej, zaburzeń sercowo-naczyniowych, niepłodności, osteoporozy i reumatoidalnego zapalenia stawów, chorób psychicznych i tak dalej ma bezpośredni związek z dietą, a w szczególności z niedoborem mikroelementów.

Jest to jednak dokładnie ten rodzaj modelu żywności, który wspiera ILSA. Niewiele więcej niż grupa fasadowa dla 400 członków korporacyjnych, którzy zapewniają budżet w wysokości 17 milionów dolarów, członkami ILSI są Coca-Cola, DuPont, PepsiCo, General Mills i Danone. Raport mówi, że ILSI otrzymało ponad 2 miliony dolarów od firm chemicznych, w tym Monsanto. W 2016 r. komitet ONZ wydał orzeczenie, że glifosat, kluczowy składnik środka chwastobójczego Roundup firmy Monsanto, „prawdopodobnie nie jest rakotwórczy”, co jest sprzeczne z wcześniejszym raportem agencji WHO ds. raka. Na czele komitetu stanęło dwóch urzędników ILSI.

Od Indii po Chiny, niezależnie od tego, czy chodzi o etykiety ostrzegawcze na niezdrowej żywności pakowanej, czy też o kształtowanie kampanii edukacyjnych przeciwko otyłości, które kładą nacisk na aktywność fizyczną i odwracają uwagę od samego systemu żywnościowego, prominentne postacie blisko związane z korytarzami władzy zostały dokooptowane do wpływania na politykę w celu zwiększenia interesów korporacji rolno-spożywczych.

Niezależnie od tego, czy chodzi o programy dostosowań strukturalnych między MFW a Bankiem Światowym, jak to miało miejsce w Afryce, umowy handlowe, takie jak NAFTA i jej wpływ na Meksyk, kooptację organów politycznych na szczeblu krajowym i międzynarodowym, czy też deregulację zasad handlu światowego, rezultat był podobny na całym świecie: uboga i mniej zróżnicowana dieta i choroby, wynikające z wypierania tradycyjnych, rodzime rolnictwo i produkcja żywności w oparciu o model korporacyjny skoncentrowany na nieuregulowanych rynkach światowych i ponadnarodowych konglomeratach.

Skała o ostrych krawędziach

O ile słuszne jest skupienie się na poszczególnych firmach, które dominują w sektorze rolnym, musimy również rzucić światło na potężnych zarządzających aktywami, którzy je finansują i określają architekturę finansową, która podtrzymuje drapieżny system gospodarczy.

Larry Fink jest szefem BlackRock – największej na świecie firmy zarządzającej aktywami. W 2011 roku Fink powiedział, że inwestycje w rolnictwo i wodę będą osiągać najlepsze wyniki w ciągu najbliższych 10 lat.

Fink stwierdził:

„Zajmij się rolnictwem i wodą, a potem idź na plażę”.

Zaledwie trzy lata później, w 2014 r., Oakland Institute odkrył, że inwestorzy instytucjonalni, w tym fundusze hedgingowe, private equity i fundusze emerytalne, wykorzystują globalne grunty rolne jako nową i bardzo pożądaną klasę aktywów.

Fundusze mają tendencję do inwestowania przez okres od 10 do 15 lat, co skutkuje dobrymi zwrotami dla inwestorów, ale często powoduje długoterminowe spustoszenie środowiska i społeczeństwa. Podważają one lokalne i regionalne bezpieczeństwo żywnościowe poprzez wykup ziemi i umacnianie przemysłowego, zorientowanego na eksport modelu rolnictwa.

We wrześniu 2020 r. Grain.org wykazała, że fundusze private equity – pule pieniędzy, które wykorzystują fundusze emerytalne, państwowe fundusze majątkowe, fundusze wieczyste oraz inwestycje rządów, banków, firm ubezpieczeniowych i zamożnych osób fizycznych – są wstrzykiwane do sektora rolnictwa na całym świecie.

Pieniądze te były wykorzystywane do taniego wydzierżawiania lub wykupywania gospodarstw rolnych i agregowania ich w duże koncerny zbożowe i sojowe w stylu amerykańskim.

BlackRock jest publicznym podmiotem zarządzającym inwestycjami, który świadczy swoje usługi przede wszystkim inwestorom instytucjonalnym, pośredniczącym i indywidualnym. Firma istnieje po to, aby wykorzystywać swoje aktywa do pracy, aby zarabiać pieniądze dla swoich klientów. Musi też zapewnić, że system finansowy będzie funkcjonował w celu zabezpieczenia tego celu. I to jest dokładnie to, co robi.

W 2010 r. strona internetowa farmlandgrab.org informowała, że globalny fundusz rolniczy BlackRock będzie skierowany do firm zajmujących się produktami chemicznymi, sprzętem i infrastrukturą związaną z rolnictwem, a także towarami miękkimi i żywnością, biopaliwami, leśnictwem, naukami rolniczymi i gruntami ornymi.

Należący do Blackrock fundusz ETF Global Consumer Staples został uruchomiony w 2006 roku i zarządzaaktywami o wartości 560 milionów dolarów. Zapasy rolno-spożywcze stanowią około 75% funduszu. Nestlé jest największym holdingiem funduszu. Inne firmy rolno-spożywcze, które tworzą fundusz, to Coca-Cola, PepsiCo, Walmart, Anheuser, Busch, InBev, Mondelez, Danone i Kraft Heinz.

Należący do BlackRock fundusz ETF iShares Core S&P 500 Index zarządza aktywami o wartości 150 mld USD. Większość czołowych notowanych na giełdzie firm z branży spożywczej i rolniczej wchodzi w skład indeksu S&P 500, a BlackRock posiada znaczne udziały w tych firmach.

Profesor Jennifer Clapp zauważa, że fundusz ETF COW Global Agriculture firmy BlackRock ma aktywa o wartości 231 milionów dolarów i koncentruje się na firmach, które dostarczają środki produkcji (nasiona, chemikalia i nawozy) oraz sprzęt rolniczy i firmy zajmujące się handlem produktami rolnymi. Do jej największych holdingów należą Deere & Co, Bunge, ADM i Tyson. Opiera się to na danych własnych BlackRock z 2018 roku.

Clapp twierdzi, że globalni giganci zarządzania aktywami – BlackRock, Vanguard, State Street, Fidelity i Capital Group – są właścicielami znacznej części firm, które dominują w różnych punktach łańcuchów dostaw rolno-spożywczych.

BlackRock i inni są mocno zaangażowani w sukces dominującego zglobalizowanego systemu żywności i rolnictwa.

Czerpią zyski z systemu z natury drapieżnego, który – skupiając się wyłącznie na sektorze rolno-spożywczym – jest odpowiedzialny m.in. za wypieranie rodzimych systemów produkcji, zubożenie wielu rolników na całym świecie, niszczenie społeczności i kultur wiejskich, niskiej jakości żywności i choroby, mniej zróżnicowaną dietę, zniszczenie środowiska i proletaryzację niezależnych producentów.

BlackRock zarządza obecnie aktywami o wartości 10 bilionów dolarów, a dla podkreślenia wpływów firmy, sam Fink jest miliarderem, który zasiada w zarządzie Światowego Forum Ekonomicznego oraz potężnej i bardzo wpływowej Rady Stosunków Zagranicznych, często określanej jako rząd cieni USA – prawdziwa siła stojąca za tronem.

Badacz William Engdahl mówi, że od 1988 roku firma znalazła się w pozycji de facto kontrolującej Rezerwę Federalną, większość megabanków z Wall Street, w tym Goldman Sachs, Wielki Reset Światowego Forum Ekonomicznego w Davos, a teraz administrację Bidena.

Engdahl opisuje, w jaki sposób byli najważniejsi ludzie w BlackRock zajmują obecnie kluczowe stanowiska rządowe, prowadząc politykę gospodarczą dla administracji Bidena, a firma kieruje „wielkim resetem” i globalną „zieloną” agendą. BlackRock jest szczytem kapitalistycznej potęgi.

Fink niedawno wygłosił pochwałę na temat przyszłości żywności i „zakodowanych” nasion, które wyprodukowałyby własny nawóz. Mówi, że to „niesamowita technologia”. Ta technologia jest odległa o lata, a to, czy będzie w stanie dostarczyć to, co mówi, to już inna sprawa.

Bardziej prawdopodobne jest, że będzie to świetna okazja inwestycyjna, która jest na porządku dziennym, jeśli chodzi o organizmy modyfikowane genetycznie w rolnictwie: niespełnienie zawyżonych fałszywych obietnic. A nawet jeśli w końcu się uda, pojawi się cały szereg „ukrytych kosztów” (zdrowotnych, społecznych, ekologicznych itp.).

Ale dlaczego Fink miałby przejmować się tymi „ukrytymi kosztami”, nie tylko skutkami zdrowotnymi?

Cóż, w rzeczywistości prawdopodobnie tak – z myślą o inwestycjach w „opiekę zdrowotną” i Big Pharmę. Inwestycje BlackRock wspierają rolnictwo przemysłowe i czerpią z niego zyski, a także ukryte koszty.

Zły stan zdrowia jest dobry dla biznesu (na przykład zobacz na stronie internetowej BlackRock BlackRock na temat możliwości inwestycyjnych w opiekę zdrowotną w czasie Covid-19). Wystarczy przejrzeć stronę internetową BlackRock, aby szybko stało się jasne, że postrzega on sektor opieki zdrowotnej jako silny długoterminowy zakład.

I nie bez powodu. Na przykład zwiększone spożycie ultraprzetworzonej żywności (UPF) było związane z ponad 10% przedwczesnych zgonów z jakiejkolwiek przyczyny, którym można było zapobiec, w Brazylii w 2019 r., zgodnie z niedawnym recenzowanym badaniem opublikowanym w American Journal of Preventive Medicine.

Odkrycia są istotne nie tylko dla Brazylii, ale przede wszystkim dla krajów o wysokich dochodach, takich jak USA, Kanada, Wielka Brytania i Australia, gdzie UPF stanowią ponad połowę całkowitego spożycia kalorii. Brazylijczycy spożywają znacznie mniej tych produktów niż kraje o wysokich dochodach. Oznacza to, że szacowany wpływ byłby jeszcze większy w bogatszych krajach.

Larry Fink jest dobry w tym, co robi – zabezpieczaniu zwrotów z aktywów, które posiada jego firma. Musi on nadal rozszerzać swoją działalność lub tworzyć nowe rynki, aby zapewnić akumulację kapitału, aby zrównoważyć tendencję do spadku ogólnej stopy zysku. Musi zgromadzić kapitał (majątek), aby móc go reinwestować i osiągać dalsze zyski.

Kiedy kapitał walczy o osiągnięcie wystarczającego zysku, produktywne bogactwo (kapitał) nadmiernie się akumuluje, dewaluuje i system popada w kryzys. Aby uniknąć kryzysu, kapitalizm wymaga ciągłego wzrostu, rozszerzania rynków i wystarczającego popytu.

A to oznacza stworzenie politycznych i legislacyjnych podstaw, które to ułatwią. Dla globalnych agrokapitałów i firm inwestycyjnych liczy się ułatwianie zysku i maksymalizacja zwrotu z inwestycji.

Jest to kluczowa siła napędowa nowoczesnego systemu żywnościowego, w którym około miliarda ludzi doświadcza niedożywienia w świecie obfitości żywności. Nie jest to przypadek, ale celowe działanie – nieodłącznie związane z systemem, który przedkłada zysk korporacji nad ludzkie potrzeby.

Współczesny sektor agrotech/agrobiznesu wykorzystuje koncepcje, że on i jego produkty są niezbędne do „wyżywienia świata” poprzez zastosowanie „niesamowitej technologii” w celu uzyskania legitymizacji. Rzeczywistość jest jednak z natury niesprawiedliwa, zglobalizowany system żywnościowy, rolnicy zmuszeni do porzucenia rolnictwa lub uwięzieni w kieratach produktów zastrzeżonych, pracujący dla korporacyjnych łańcuchów dostaw i społeczeństwa karmieni GMO, bardziej wysoko przetworzonymi produktami i żywnością modyfikowaną laboratoryjnie.

System, który ułatwia „długie pójście na plażę” dobrze służy interesom elit. To normalna sprawa. Jednak dla ogromnych połaci ludzkości wojna ekonomiczna toczy się z nimi każdego dnia dzięki twardej skale.

Jednak „imperializm” jest brzydkim słowem, którego nigdy nie należy używać w „grzecznościowych” kręgach. Taki pogląd powinien zostać odrzucony jako ideologiczny przez korporacje, które z niego korzystają.

Rozdział V

Walka rolników w Indiach

Ustawy rolne i neoliberalny dzwon śmierci

Wiele z tego, co pojawia się w kolejnych rozdziałach, zostało napisane przed ogłoszeniem przez rząd Indii pod koniec 2021 r., że trzy omawiane ustawy rolne zostaną uchylone. To niewiele więcej niż manewr taktyczny, biorąc pod uwagę, że w 2022 r. zbliżały się wybory stanowe w kluczowych centrach wiejskich. Potężne globalne interesy stojące za tymi przepisami nie zniknęły, a obawy wyrażone poniżej są nadal bardzo aktualne. Interesy te stały za trwającym od dziesięcioleci programem wypierania dominującego systemu rolno-spożywczego w Indiach. Przepisy te mogły zostać uchylone, ale cel i podstawowe ramy przejęcia i radykalnej restrukturyzacji sektora pozostały. Walka rolników w Indiach jeszcze się nie skończyła.

W 1830 roku brytyjski administrator kolonialny Lord Metcalfe powiedział, że indyjskie wioski to małe republiki, które mają w sobie prawie wszystko, czego mogą zapragnąć. Zdolność Indii do przetrwania wywodzi się z następujących społeczności:

„Dynastia za dynastią upada, ale społeczność wiejska pozostaje taka sama. W dużym stopniu sprzyja to ich szczęściu i cieszeniu się dużą dozą wolności i niezależności”.

Metcalfe doskonale zdawał sobie sprawę z tego, że aby podporządkować sobie Indie, ta zdolność do „przetrwania” musi zostać złamana. Od czasu uzyskania niepodległości od Brytyjczyków, władcy Indii tylko jeszcze bardziej podkopali tętniące życiem wiejskie Indie. Ale teraz trwa potencjalny dzwon pogrzebowy dla wiejskich obszarów Indii i ich wiosek.

Istnieje plan na przyszłość Indii, a większość obecnych rolników nie odgrywa w nim żadnej roli.

Trzy ważne ustawy rolne mają na celu narzucenie terapii szokowej neoliberalizmu indyjskiemu sektorowi rolno-spożywczemu z korzyścią dla wielkich handlarzy towarami i innych (międzynarodowych) korporacji: wielu, jeśli nie większość, drobnych rolników może stanąć pod ścianą w krajobrazie „bądź duży albo wynoś się”.

Przepisy te obejmują ustawę z 2020 r. o handlu produktami rolnymi i handlu (promocja i ułatwienia), ustawę z 2020 r. o porozumieniu rolników (upodmiotowienie i ochrona) w sprawie gwarancji cen i usług rolniczych oraz ustawę z 2020 r. o podstawowych towarach (zmiana).

Może to oznaczać ostateczny koniec rodzimego rolnictwa w Indiach. Przepisy te oznaczają, że mandis – państwowe targowiska, w których rolnicy mogą sprzedawać swoje produkty rolne na aukcjach handlowcom – będą mogły zostać ominięte, co pozwoli rolnikom na sprzedaż prywatnym podmiotom w innym miejscu (fizycznie i przez internet), podważając w ten sposób regulacyjną rolę sektora publicznego. W obszarach handlu otwartych dla sektora prywatnego nie będą pobierane żadne opłaty (opłaty pobierane w mandis trafiają do państw i w zasadzie są wykorzystywane do ulepszania infrastruktury, aby pomóc rolnikom).

Mogłoby to zachęcić sektor przedsiębiorstw działający poza mandis do (przynajmniej początkowo) oferowania rolnikom lepszych cen; Ponieważ jednak system mandi jest całkowicie wyczerpany, korporacje te zmonopolizują handel, przejmą sektor i będą dyktować ceny rolnikom.

Innym rezultatem może być w dużej mierze nieuregulowane przechowywanie produktów rolnych i spekulacje, otwierając sektor rolny na darmową wypłatę dla wszystkich i zagrażając bezpieczeństwu żywnościowemu. Rząd nie będzie już regulował i udostępniał konsumentom kluczowych produktów po uczciwych cenach. Ta podstawa polityki jest cedowana na wpływowych uczestników rynku.

Ustawodawstwo umożliwi ponadnarodowym korporacjom rolno-spożywczym, takim jak Cargill i Walmart, oraz indyjskim kapitalistom-miliarderom Gautamowi Adaniemu (konglomerat agrobiznesu) i Mukeshowi Ambiniemu (sieć handlowa Reliance) decydowanie o tym, co ma być uprawiane po jakiej cenie, ile z tego ma być uprawiane w Indiach oraz jak ma być produkowane i przetwarzane. Rolnictwo przemysłowe stanie się normą, ze wszystkimi niszczycielskimi kosztami zdrowotnymi, społecznymi i środowiskowymi, jakie niesie ze sobą ten model.

Wykute w Waszyngtonie

Niedawne ustawodawstwo rolne stanowi ostatni element 30-letniego planu, który przyniesie korzyści garstce miliarderów w USA i Indiach. Oznacza to, że środki do życia setek milionów ludzi (większości populacji), którzy nadal utrzymują się z rolnictwa, mają zostać poświęcone na żądanie tych elitarnych interesów.

Weźmy pod uwagę, że znaczna część bogactwa Wielkiej Brytanii pochodziła z wyssania 45 bilionów dolarów z samych Indii, jak twierdzi znana ekonomistka Utsa Patnaik. Wielka Brytania wzbogaciła się na zacofaniu Indii. Dzisiaj to, co jest niewiele więcej niż współczesnymi korporacjami typu wschodnioindyjskiego, jest obecnie w trakcie pomagania sobie najcenniejszym zasobem kraju – rolnictwem.

Według raportu kredytowego Banku Światowego, opartego na danych zebranych do 2015 r., Indie były z pewnością największym odbiorcą pożyczek w historii tej instytucji. W związku z kryzysem walutowym w Indiach w latach dziewięćdziesiątych, MFW i Bank Światowy chciały, aby Indie przeniosły setki milionów ludzi z rolnictwa.

W zamian za ponad 120 miliardów dolarów pożyczek w tamtym czasie, Indie otrzymały polecenie demontażu państwowego systemu dostaw nasion, zmniejszenia dotacji, likwidacji publicznych instytucji rolniczych i zaoferowania zachęt do uprawy roślin dochodowych w celu uzyskania dewiz.

Szczegóły tego planu pojawiają się w artykule ze stycznia 2021 r. opublikowanym przez Jednostkę Badawczą Ekonomii Politycznej (RUPE) z siedzibą w Bombaju, pt. „Modi’s Farm Produce Act Was Authored Thirty Years Ago, in Washington DC”. Artykuł mówi, że obecne „reformy” rolne są częścią szerszego procesu coraz większego zawłaszczania indyjskiej gospodarki przez imperializm:

„Indyjscy giganci biznesowi, tacy jak Reliance i Adani, są głównymi odbiorcami inwestycji zagranicznych, co widzieliśmy w sektorach takich jak telekomunikacja, handel detaliczny i energetyka. W tym samym czasie międzynarodowe korporacje i inni inwestorzy finansowi w sektorach rolnictwa, logistyki i handlu detalicznego również rozpoczynają własną działalność w Indiach. Międzynarodowe korporacje handlowe zdominowały światowy handel towarami rolnymi… Otwarcie indyjskiego rolnictwa i gospodarki żywnościowej dla zagranicznych inwestorów i globalnego agrobiznesu jest długotrwałym projektem krajów imperialistycznych.

Artykuł zawiera szczegółowe informacje na temat memorandum Banku Światowego z 1991 r., w którym określono program dla Indii.

Twierdzi ona, że w tym czasie Indie znajdowały się jeszcze w kryzysie walutowym w latach 1990–1991 i właśnie poddały się monitorowanemu przez MFW programowi „dostosowania strukturalnego”. Budżet Indii z lipca 1991 r. był fatalnym początkiem ery neoliberalnej w Indiach.

Rząd Modiego stara się radykalnie przyspieszyć realizację powyższego programu, który do tej pory był zbyt powolny dla waszyngtońskich władców: demontaż zamówień publicznych i dystrybucji żywności ma być ułatwiony dzięki uchwalonym przez parlament trzem ustawom związanym z rolnictwem.

To, co się dzieje, poprzedza obecną administrację, ale wygląda na to, że Modi był specjalnie przygotowany do przeforsowania ostatnich elementów tego programu.

APCO Worldwide, określająca się jako wiodąca globalna firma zajmująca się komunikacją, zaangażowaniem interesariuszy i strategią biznesową, jest agencją lobbingową z silnymi powiązaniami z Wall Street / korporacyjnym establishmentem amerykańskim i ułatwia jej globalną agendę. Kilka lat temu Modi zwrócił się do APCO, aby pomogła mu zmienić swój wizerunek i uczynić z niego wybieralnego, prokorporacyjnego kandydata na premiera. Pomogło mu to również w rozpowszechnieniu przesłania, że to, co osiągnął w Gudźaracie jako szef rządu, było cudem gospodarczego neoliberalizmu, chociaż rzeczywistość jest zupełnie inna.

Kilka lat temu, po kryzysie finansowym z 2008 r., APCO stwierdziło, że odporność Indii na globalne spowolnienie sprawiła, że rządy, decydenci, ekonomiści, korporacje i zarządzający funduszami wierzą, że kraj ten może odegrać znaczącą rolę w odbudowie globalnego kapitalizmu.

W ujęciu dekodowanym oznacza to, że globalny kapitał przenosi się do regionów i narodów oraz wypiera rodzimych graczy. Jeśli chodzi o rolnictwo, ukrywa się to za emocjonalną i pozornie altruistyczną retoryką o „pomaganiu rolnikom” i potrzebie „wyżywienia rosnącej populacji” (niezależnie od faktu, że właśnie to robią indyjscy rolnicy).

Modi był zaangażowany w ten cel i z dumą stwierdził, że Indie są obecnie jednym z najbardziej „przyjaznych dla biznesu” krajów na świecie. W rzeczywistości chodzi mu o to, że Indie przestrzegają dyrektyw Banku Światowego dotyczących „łatwości prowadzenia działalności gospodarczej” i „umożliwienia prowadzenia działalności rolniczej” poprzez ułatwianie dalszej prywatyzacji przedsiębiorstw publicznych, politykę niszczenia środowiska i zmuszanie ludzi pracy do udziału w wyścigu w dół opartym na „wolnorynkowym” fundamentalizmie.

APCO określiło Indie jako rynek wart bilion dolarów. Mówi o pozycjonowaniu międzynarodowych funduszy i ułatwianiu korporacjom wykorzystywania rynków, sprzedaży produktów i zabezpieczania zysków. Żadna z tych rzeczy nie jest receptą na suwerenność narodową, nie mówiąc już o bezpieczeństwie żywnościowym.

Znany agronom MS Swaminathan stwierdził:

„Niezależna polityka zagraniczna jest możliwa tylko przy zachowaniu bezpieczeństwa żywnościowego. Dlatego jedzenie ma coś więcej niż tylko implikacje żywieniowe. Chroni suwerenność narodową, prawa narodowe i prestiż narodowy”.

Chodzi o to, aby drastycznie osłabić rolę sektora publicznego w rolnictwie, redukując go do roli pośrednika kapitału prywatnego. Normą będzie uprawa przemysłowa (GMO) dostosowana do potrzeb takich firm jak Cargill, Archer Daniels Midlands, Louis Dreyfus, Bunge i indyjscy giganci handlu detalicznego i agrobiznesu, a także globalne korporacje agrotechnologiczne, nasienne i agrochemiczne oraz Dolina Krzemowa, która przewodzi w dążeniu do „rolnictwa opartego na danych”.

Oczywiście, wspomniani przez APCO zarządzający funduszami i korporacje są bez wątpienia dobrze przygotowani do czerpania korzyści, nie tylko poprzez zakup gruntów i spekulację gruntami. Na przykład ustawa o reformie rolnej stanu Karnataka ułatwi przedsiębiorstwom zakup gruntów rolnych, co spowoduje wzrost bezrolności i migracji do miast.

W wyniku trwającego programu od 1997 r. ponad 300 000 rolników w Indiach odebrało sobie życie, a wielu innych doświadcza trudności ekonomicznych lub porzuciło rolnictwo w wyniku zadłużenia, przejścia na uprawy dochodowe i liberalizacji gospodarczej. Trwa strategia mająca na celu uczynienie rolnictwa nieopłacalnym dla wielu indyjskich rolników.

Liczba hodowców w Indiach spadła ze 166 milionów do 146 milionów w latach 2004-2011. Każdego dnia około 6700 osób porzucało rolnictwo. W latach 2015-2022 liczba hodowców prawdopodobnie spadnie do około 127 milionów.

Od dziesięcioleci obserwujemy upadek sektora, spiralę kosztów produkcji, wycofywanie pomocy rządowej oraz skutki taniego, subsydiowanego importu, który obniża dochody rolników. Gwałtowny wzrost PKB Indii w ciągu ostatniej dekady był częściowo napędzany tanią żywnością i późniejszym zubożeniem rolników: przepaść między dochodami rolników a resztą populacji ogromnie się powiększyła.

Podczas gdy nierentowne korporacje otrzymują ogromne jałmużny i mają umorzone pożyczki, brak bezpiecznego dochodu, ekspozycja na międzynarodowe ceny rynkowe i tani import przyczyniają się do nieszczęścia rolników, którzy nie są w stanie pokryć kosztów produkcji.

Z ponad 800 milionami ludzi, wiejskie Indie są prawdopodobnie najciekawszym i najbardziej złożonym miejscem na świecie, ale są nękane samobójstwami rolników, niedożywieniem dzieci, rosnącym bezrobociem, zwiększoną nieformalizacją, zadłużeniem i ogólnym upadkiem rolnictwa.

Biorąc pod uwagę, że Indie są nadal społeczeństwem opartym na rolnictwie, znany dziennikarz P. Sainath twierdzi, że to, co się dzieje, można opisać jako kryzys cywilizacyjny i można je wyjaśnić w zaledwie pięciu słowach: przejęcie rolnictwa przez korporacje. Proces, w którym się to odbywa, odnotowuje również w pięciu słowach: drapieżna komercjalizacja terenów wiejskich. I jeszcze pięć słów opisujących wynik: największe przesiedlenie w naszej historii.

Weźmy na przykład uprawę roślin strączkowych, która uwypukla trudną sytuację rolników. Według raportu w Indian Express (wrzesień 2017 r.), produkcja roślin strączkowych wzrosła o 40% w ciągu ostatnich 12 miesięcy (rok rekordowej produkcji). W tym samym czasie wzrósł również import, w wyniku czego czarny gram został sprzedany po 4000 rupii za kwintal (znacznie mniej niż w ciągu poprzednich 12 miesięcy). To skutecznie obniżyło ceny, zmniejszając i tak już skromne dochody rolników.

Byliśmy już świadkami upadku rodzimego sektora olejów jadalnych dzięki importowi indonezyjskiego oleju palmowego (na czym skorzysta firma Cargill) w związku z presją Banku Światowego na obniżenie ceł (Indie były praktycznie samowystarczalne w zakresie olejów jadalnych w latach 90., ale obecnie stoją w obliczu rosnących kosztów importu).

Presja ze strony bogatszych krajów na rząd Indii, aby jeszcze bardziej ograniczył wsparcie dla rolników i otworzył się na import i zorientowany na eksport handel „wolnorynkowy”, opiera się wyłącznie na hipokryzji.

Pod koniec 2017 r. na stronie internetowej „Down to Earth” podano, że w 2015 r. w rolnictwie w USA zajmowało się około 3,2 miliona osób. Rząd USA udzielił każdemu z nich dotacji w wysokości średnio 7 860 dolarów. Japonia zapewnia swoim rolnikom dotację w wysokości 14 136 USD, a Nowa Zelandia 2 623 USD. W 2015 roku brytyjski rolnik zarobił 2800 dolarów, a 37 000 dolarów zostało dodanych dzięki dotacjom. Rząd Indii zapewnia rolnikom średnio dotację w wysokości 873 USD. Jednak w latach 2012-2014 Indie zmniejszyły dotacje na rolnictwo i bezpieczeństwo żywnościowe o 3 miliardy dolarów.

Według analityka politycznego Devindera Sharmy, subsydia udzielane amerykańskim rolnikom uprawiającym pszenicę i ryż są większe niż wartość rynkowa tych dwóch upraw. Zauważa również, że każdego dnia każda krowa w Europie otrzymuje subsydia o wartości większej niż dzienny dochód indyjskiego rolnika.

Indyjski rolnik po prostu nie może z tym konkurować. Bank Światowy, Światowa Organizacja Handlu (WTO) i Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) skutecznie przyczyniły się do osłabienia rodzimego sektora rolnego w Indiach.

A teraz, w oparciu o nowe prawo rolne, zmniejszając zapasy buforowe sektora publicznego i ułatwiając narzucone przez korporacje rolnictwo kontraktowe oraz neoliberalne urynkowienie na pełną skalę w zakresie sprzedaży i zakupu produktów, Indie poświęcą swoich rolników i własne bezpieczeństwo żywnościowe na rzecz garstki miliarderów.

Oczywiście wiele milionów zostało już wysiedlonych z indyjskiej wsi i musiało szukać pracy w miastach. A jeśli lockdown związany z koronawirusem coś na to wskazuje, to na to, że wielu z tych „pracowników migrujących” nie zdołało zdobyć bezpiecznego przyczółka w ośrodkach miejskich i zostało zmuszonych do powrotu „do domu” do swoich wiosek. Ich życie jest definiowane przez niskie płace i brak bezpieczeństwa, nawet po 30 latach neoliberalnych „reform”.

Karta zmian

Pod koniec listopada 2018 r. All India Kisan Sangharsh Coordination Committee (grupa parasolowa zrzeszająca około 250 organizacji rolniczych) wydał kartę, która zbiegła się w czasie z masowym, dobrze nagłośnionym marszem rolników, który odbywał się wówczas w Delhi.

Statut stanowił:

„Rolnicy to nie tylko pozostałość po naszej przeszłości; rolnicy, rolnictwo i wieś w Indiach są integralną częścią przyszłości Indii i świata; jako nosiciele wiedzy, umiejętności i kultury historycznej; jako podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo żywności, ochronę i suwerenność żywności; oraz jako strażnicy różnorodności biologicznej i zrównoważonego rozwoju ekologicznego”.

Rolnicy stwierdzili, że są zaniepokojeni ekonomicznym, ekologicznym, społecznym i egzystencjalnym kryzysem indyjskiego rolnictwa, a także uporczywym zaniedbywaniem sektora przez państwo i dyskryminacją społeczności rolniczych.

Byli również zaniepokojeni pogłębiającą się penetracją wielkich, drapieżnych i żądnych zysku korporacji, samobójstwami rolników w całym kraju oraz nieznośnym ciężarem zadłużenia i pogłębiającymi się dysproporcjami między rolnikami a innymi sektorami.

Widok na wiec robotników i rolników 23 lutego 2021 r. w Barnala (Źródło: Countercurrents)

Karta wzywała indyjski parlament do natychmiastowego zwołania specjalnej sesji w celu uchwalenia i uchwalenia dwóch ustaw, które zostały napisane przez rolników i dla rolników z Indii.

Gdyby ustawa o wolności rolników od zadłużenia z 2018 r. została uchwalona przez parlament, przewidywałaby całkowite umorzenie pożyczek dla wszystkich rolników i pracowników rolnych.

Drugi projekt ustawy, The Farmers’ Right to Guaranteed Remunerative Minimum Support Prices for Agricultural Commodities Bill 2018, zakładał, że rząd podejmie działania mające na celu obniżenie kosztów produkcji rolnej poprzez szczegółowe regulacje cen nasion, maszyn i sprzętu rolniczego, oleju napędowego, nawozów i środków owadobójczych, przy jednoczesnym uznaniu zakupu produktów rolnych poniżej minimalnej ceny wsparcia (MSP) za nielegalne i karalne.

W karcie wezwano również do specjalnej dyskusji na temat upowszechnienia publicznego systemu dystrybucji, wycofania pestycydów, które zostały zakazane w innych krajach, oraz niezatwierdzania genetycznie modyfikowanych nasion bez kompleksowej oceny potrzeb i skutków.

Inne postulaty obejmowały brak bezpośrednich inwestycji zagranicznych w rolnictwie i przetwórstwie spożywczym, ochronę rolników przed grabieżą korporacyjną w imię rolnictwa kontraktowego, inwestycje w kolektywy rolników w celu tworzenia organizacji producentów rolnych i spółdzielni chłopskich oraz promowanie agroekologii w oparciu o odpowiednie wzorce upraw i odrodzenie lokalnej różnorodności nasion.

Teraz, w 2021 r., zamiast reagować na te wymogi, widzimy, jak rząd Indii promuje i ułatwia – za pomocą niedawnego ustawodawstwa – korporatyzację rolnictwa i demontaż publicznego systemu dystrybucji (i PPOM), a także kładzie podwaliny pod rolnictwo kontraktowe.

Chociaż dwa wyżej wymienione projekty ustaw z 2018 r. już wygasły, rolnicy domagają się, aby nowe prokorporacyjne (antyrolnicze) ustawy rolne zostały zastąpione ramami prawnymi, które gwarantują rolnikom PPOM.

Rzeczywiście, RUPE zauważa, że PPOM poprzez zamówienia rządowe na podstawowe uprawy i towary powinny zostać rozszerzone na kukurydzę, bawełnę, nasiona oleiste i rośliny strączkowe. Obecnie tylko rolnicy w niektórych stanach, którzy produkują ryż i pszenicę, są głównymi beneficjentami zamówień rządowych w PPOM.

Ponieważ spożycie białka na mieszkańca w Indiach jest przerażająco niskie i spadło jeszcze bardziej w erze liberalizacji, dostarczanie roślin strączkowych w publicznym systemie dystrybucji (PDS) jest od dawna spóźnione i rozpaczliwie potrzebne. RUPE argumentuje, że „nadmierne” zapasy zboża spożywczego w Food Corporation of India są jedynie wynikiem niepowodzenia lub odmowy rządu w dystrybucji zboża wśród ludzi.

(Dla tych, którzy nie są zaznajomieni z PDS: rząd centralny za pośrednictwem Food Corporation of India FCI jest odpowiedzialny za zakup zbóż spożywczych od rolników w MSP na państwowych placach targowych lub mandis. Następnie przydziela ziarna do każdego stanu. Rządy stanowe dostarczają je następnie do sklepów z racjami żywnościowymi).

Gdyby zamówienia publiczne na szerszy zakres upraw w PPOM miały miejsce – a PPOM byłyby gwarantowane dla ryżu i pszenicy we wszystkich stanach – pomogłoby to rozwiązać problem głodu i niedożywienia, a także trudnej sytuacji rolników.

Zamiast wycofywać się z roli sektora publicznego i oddawać system zagranicznym korporacjom, istnieje potrzeba dalszego rozszerzania zamówień publicznych i dystrybucji publicznej. Miałoby się to odbyć poprzez rozszerzenie zamówień na dodatkowe stany i rozszerzenie asortymentu towarów w ramach PDS.

Oczywiście niektórzy podniosą tutaj czerwoną flagę i powiedzą, że kosztowałoby to zbyt wiele. Jednak, jak zauważa RUPE, kosztowałoby to około 20% obecnej jałmużny („zachęt”) otrzymywanej przez korporacje i ich superbogatych właścicieli, co w żaden sposób nie przynosi korzyści większości szerszej populacji. Warto również wziąć pod uwagę, że pożyczki udzielone zaledwie pięciu dużym korporacjom w Indiach były w 2016 r. równe całemu zadłużeniu gospodarstwa.

Nie to jednak jest priorytetem rządu.

Oczywiste jest, że istnienie PPOM, Indyjskiej Korporacji Spożywczej, publicznego systemu dystrybucji i publicznych zapasów buforowych stanowi przeszkodę dla napędzanych zyskiem interesów globalnego agrobiznesu, które zasiadają w agencjach rządowych i przedstawiają swoje listy życzeń.

RUPE zauważa, że Indie odpowiadają za 15% światowej konsumpcji zbóż. Zapasy buforowe Indii odpowiadają 15-25% światowych zapasów i 40% światowego handlu ryżem i pszenicą. Jakakolwiek duża redukcja tych zapasów prawie na pewno wpłynie na ceny światowe: rolnicy odczują spadek cen; później, gdy Indie stały się zależne od importu, ceny na rynku międzynarodowym mogły wzrosnąć, a indyjscy konsumenci ucierpieli.

W tym samym czasie bogatsze kraje wywierają ogromną presję na Indie, aby zrezygnowały ze swoich skromnych subsydiów rolnych; jednak ich własne subsydia są ogromną wielokrotnością subsydiów indyjskich. Efektem końcowym może być uzależnienie Indii od importu i restrukturyzacja własnego rolnictwa w kierunku upraw przeznaczonych na eksport.

Ogromne zapasy buforowe oczywiście nadal by istniały; ale zamiast Indii posiadających te akcje, byłyby one w posiadaniu międzynarodowych firm handlowych, a Indie licytowałyby się za nie za pożyczone fundusze. Innymi słowy, zamiast utrzymywać fizyczne zapasy buforowe, Indie utrzymywałyby rezerwy walutowe.

Kolejne administracje uzależniały kraj od niestabilnych przepływów kapitału zagranicznego, a rezerwy walutowe Indii były budowane dzięki pożyczkom i inwestycjom zagranicznym. Strach przed ucieczką kapitału jest zawsze obecny. Polityka jest często regulowana przez dążenie do przyciągnięcia i utrzymania tych napływów oraz utrzymania zaufania rynku poprzez podporządkowanie się wymaganiom międzynarodowego kapitału.

To dławienie demokracji i „finansjalizacja” rolnictwa poważnie podważyłyby bezpieczeństwo żywnościowe kraju i pozostawiłyby prawie 1,4 miliarda ludzi na łasce międzynarodowych spekulantów, rynków i inwestycji zagranicznych.

Jeśli nie zostanie uchylona, ostatnie przepisy będą stanowić ostateczną zdradę indyjskich rolników i demokracji, a także ostateczne oddanie bezpieczeństwa żywnościowego i suwerenności żywnościowej nieodpowiedzialnym korporacjom. Ustawodawstwo to może ostatecznie doprowadzić do tego, że kraj będzie polegał na siłach zewnętrznych, aby wyżywić swoją populację – i możliwy powrót do importu z ust do ust, zwłaszcza w coraz bardziej niestabilnym świecie, podatnym na konflikty, obawy o zdrowie publiczne, nieuregulowane spekulacje ziemią i towarami oraz szoki cenowe.

Rozdział VI

Kolonialna deindustrializacja

Drapieżnictwo i nierówność

Według raportu Oxfam „The Inequality Virus” majątek światowych miliarderów wzrósł o 3,9 biliona dolarów (bilionów) między 18 marca a 31 grudnia 2020 roku. Ich łączny majątek wynosi obecnie 11,95 bln USD. 10 najbogatszych miliarderów na świecie odnotowało w tym okresie łączny wzrost majątku o 540 miliardów dolarów. We wrześniu 2020 roku Jeff Bezos mógł wypłacić wszystkim 876 000 pracownikom Amazona premię w wysokości 105 000 USD i nadal być tak bogaty, jak przed COVID.

W tym samym czasie setki milionów ludzi stracą (straciły) pracę, staną w obliczu nędzy i głodu. Szacuje się, że całkowita liczba osób żyjących w ubóstwie na całym świecie mogła wzrosnąć o 200–500 milionów w 2020 roku. Liczba osób żyjących w ubóstwie może nie powrócić nawet do poziomu sprzed kryzysu przez ponad dekadę.

Mukesh Ambani, najbogatszy człowiek w Indiach i szef firmy Reliance Industries, która specjalizuje się w benzynie, handlu detalicznym i telekomunikacji, podwoił swój majątek między marcem a październikiem 2020 r. Obecnie ma 78,3 mld dolarów. Średni wzrost majątku Ambaniego w ciągu nieco ponad czterech dni stanowił więcej niż łączne roczne płace wszystkich 195 000 pracowników Reliance Industries.

Raport Oxfam stwierdza, że lockdown w Indiach spowodował, że miliarderzy zwiększyli swój majątek o około 35%. Jednocześnie 84% gospodarstw domowych poniosło straty w różnym stopniu dochodów. Tylko w kwietniu 2020 r. co godzinę pracę traciło około 170 000 osób.

Autorzy zauważyli również, że wzrost dochodów 100 największych indyjskich miliarderów od marca 2020 r. wystarczył, aby dać każdemu ze 138 milionów najbiedniejszych ludzi czek na 94 045 rupii.

W raporcie czytamy dalej:

“… niewykwalifikowany robotnik potrzebowałby 10 000 lat, aby wyprodukować to, co Ambani zrobił w godzinę podczas pandemii… i trzy lata, by zrobić to, co Ambani zrobił w sekundę.

Podczas lockdownu i po jego zakończeniu setki tysięcy pracowników migrujących w miastach (którzy nie mieli innego wyjścia, jak tylko uciec do miasta, aby uniknąć sfabrykowanego, pogłębiającego się kryzysu agrarnego) zostało bez pracy, pieniędzy, żywności i schronienia.

Oczywiste jest, że COVID został wykorzystany jako przykrywka do konsolidacji władzy niewyobrażalnie bogatych. Ale plany zwiększenia ich władzy i bogactwa na tym się nie kończą.

Giganci technologiczni

Artykuł na stronie internetowej grain.org zatytułowany „Cyfrowa kontrola: jak wielkie technologie wkraczają w żywność i rolnictwo (i co to oznacza)” opisuje, w jaki sposób Amazon, Google, Microsoft, Facebook i inni zbliżają się do globalnego sektora rolno-spożywczego, podczas gdy firmy takie jak Bayer, Syngenta, Corteva i Cargill umacniają swoją pozycję.

Wejście gigantów technologicznych do sektora będzie w coraz większym stopniu prowadzić do wzajemnie korzystnej integracji między firmami, które dostarczają produkty rolnikom (pestycydy, nasiona, nawozy, traktory itp.) a tymi, które kontrolują przepływ danych i mają dostęp do infrastruktury cyfrowej (chmurowej) oraz konsumentów żywności. System ten opiera się na koncentracji przedsiębiorstw (monopolizacji).

W Indiach globalne korporacje również kolonizują przestrzeń handlową poprzez handel elektroniczny. Walmart wszedł do Indii w 2016 roku poprzez przejęcie za 3,3 miliarda dolarów start-upu zajmującego się handlem detalicznym online Jet.com po którym w 2018 roku nastąpiło przejęcie największej indyjskiej platformy handlu internetowego Flipkart za 16 miliardów dolarów. Obecnie Walmart i Amazon kontrolują prawie dwie trzecie indyjskiego sektora handlu cyfrowego.

Amazon i Walmart stosują drapieżne ceny, duże rabaty i inne nieuczciwe praktyki biznesowe, aby zwabić klientów do swoich platform internetowych. Według GRAIN, kiedy obie firmy wygenerowały sprzedaż w wysokości ponad 3 miliardów dolarów w ciągu zaledwie sześciu dni podczas wyprzedaży podczas święta Diwali, drobni detaliści w Indiach desperacko wezwali do bojkotu zakupów online.

W 2020 roku Facebook i amerykański koncern private equity KKR przeznaczyły ponad 7 miliardów dolarów na Reliance Jio, cyfrowy sklep jednej z największych sieci handlowych w Indiach. Klienci wkrótce będą mogli robić zakupy w Reliance Jio za pośrednictwem aplikacji czatu Facebooka, WhatsApp.

Plan dla handlu detalicznego jest jasny: likwidacja milionów drobnych handlarzy i sprzedawców detalicznych oraz osiedlowych sklepów typu „mama i pop”. Podobnie jest w rolnictwie.

Celem jest wykupienie gruntów wiejskich, połączenie ich i wprowadzenie systemu przesiąkniętych chemikaliami gospodarstw rolnych, których właścicielami lub kontrolują spekulanci finansowi, giganci high-tech i tradycyjne koncerny agrobiznesu. Gra końcowa to system rolnictwa kontraktowego, który służy interesom wielkich technologii, wielkiego agrobiznesu i wielkiego handlu detalicznego. Drobni rolnicy są uważani za przeszkodę.

Model ten będzie oparty na autonomicznych ciągnikach, dronach, genetycznie modyfikowanej/produkowanej w laboratorium żywności oraz wszystkich danych dotyczących ziemi, wody, pogody, nasion i gleb opatentowanych i często pirackich od rolników.

Rolnicy posiadają wielowiekową wiedzę, która raz przepadła, nigdy nie zostanie odzyskana. Korporatyzacja sektora już zniszczyła lub podważyła funkcjonowanie ekosystemów rolnych, które czerpią z wielowiekowej tradycyjnej wiedzy i są coraz częściej uznawane za słuszne podejście do zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.

A co z setkami milionów, które trzeba wysiedlić, aby napełnić kieszenie miliarderów-właścicieli tych korporacji? Zmuszeni do miast, by stawić czoła przyszłości bez pracy: zwykłe „szkody uboczne” wynikające z krótkowzrocznego systemu wywłaszczającego, drapieżnego kapitalizmu, który niszczy więź między ludźmi, ekologią i naturą, aby zwiększyć zyski ogromnie bogatych.

Indyjski sektor rolno-spożywczy od dziesięcioleci znajduje się na celowniku globalnych korporacji. Dzięki głębokiej penetracji rynku i niemal nasyceniu osiągniętemu przez agrobiznes w Stanach Zjednoczonych i innych krajach, Indie stanowią szansę na ekspansję i utrzymanie rentowności biznesowej oraz niezwykle ważny wzrost zysków. A dzięki współpracy z graczami high-tech z Doliny Krzemowej powstają wielomiliardowe rynki zarządzania danymi. Od danych i wiedzy po ziemię, pogodę i nasiona, kapitalizm jest zmuszony w końcu utowarowić (opatentować i posiadać) wszystkie aspekty życia i natury.

Ponieważ niezależni rolnicy są bankrutami, celem jest, aby ziemia została ostatecznie połączona, aby ułatwić uprawę przemysłową na dużą skalę. Rzeczywiście, artykuł na stronie RUPE „The Kisans Are Right: Their Land Is At Stake” opisuje, w jaki sposób rząd Indii ustala, która ziemia jest własnością kogo, a ostatecznym celem jest ułatwienie jej ostatecznej sprzedaży (zagranicznym inwestorom i agrobiznesowi).

Niedawne ustawy rolne (obecnie uchylone) narzucą neoliberalną terapię szokową polegającą na wywłaszczeniu i zależności, ostatecznie otwierając drogę do restrukturyzacji sektora rolno-spożywczego. Ogromne nierówności i niesprawiedliwości, które wynikają z blokad związanych z COVID, mogą być zaledwie przedsmakiem tego, co ma nadejść.

W czerwcu 2018 r. Komitet Wspólnego Działania przeciwko Zagranicznemu Handlowi Detalicznemu i E-commerce (JACAFRE) wydał oświadczenie w sprawie przejęcia Flipkart przez Walmart. Argumentowała, że podważa to suwerenność gospodarczą i cyfrową Indii oraz źródła utrzymania milionów ludzi.

Transakcja doprowadziłaby do dominacji Walmart i Amazon w indyjskim sektorze handlu elektronicznego. Te dwie amerykańskie firmy byłyby również właścicielami kluczowych danych konsumenckich i innych danych ekonomicznych Indii, co czyni je cyfrowymi władcami kraju, dołączając do szeregów Google i Facebooka.

JACAFRE powstało, aby przeciwstawić się wejściu zagranicznych korporacji, takich jak Walmart i Amazon, na indyjski rynek e-commerce. Jej członkowie reprezentują ponad 100 grup narodowych, w tym główne organizacje handlowe, pracownicze i rolnicze.

8 stycznia 2021 r. JACAFRE opublikowała list otwarty, w którym stwierdziła, że trzy nowe ustawy rolne, uchwalone przez parlament we wrześniu 2020 r., koncentrują się na umożliwieniu i ułatwieniu nieuregulowanej korporatyzacji rolniczych łańcuchów wartości. To skutecznie sprawi, że rolnicy i drobni handlarze produktami rolnymi staną się podporządkowani interesom kilku gigantów rolno-spożywczych i e-commerce lub całkowicie ich zlikwidują.

Rząd ułatwia dominację gigantycznych korporacji, nie tylko za pośrednictwem platform cyfrowych lub e-commerce, w celu kontrolowania całego łańcucha wartości. W piśmie stwierdza się, że jeśli nowe przepisy dotyczące rolnictwa zostaną dokładnie przeanalizowane, stanie się oczywiste, że ich ważnym aspektem jest nieuregulowana cyfryzacja.

Nie umknęło to uwadze Parmindera Jeeta Singha z IT for Change (członka JACAFRE). Odnosząc się do przejęcia przez Walmart internetowego sprzedawcy detalicznego Flipkart, Singh zauważa, że istniał silny opór przed wejściem Walmartu do Indii ze swoimi fizycznymi sklepami; Jednak światy online i offline są teraz połączone.

Dzieje się tak dlatego, że dziś firmy e-commerce nie tylko kontrolują dane o konsumpcji, ale także kontrolują dane dotyczące produkcji, logistyki, kto czego potrzebuje, kiedy tego potrzebuje, kto powinien to wyprodukować, kto powinien to przenieść i kiedy to powinno być przeniesione.

Poprzez kontrolę danych (wiedzy) platformy e-commerce mogą kształtować całą fizyczną gospodarkę. Niepokojące jest to, że Amazon i Walmart mają wystarczającą globalną siłę przebicia, aby zapewnić, że staną się duopolem, mniej lub bardziej kontrolującym znaczną część indyjskiej gospodarki.

Singh mówi, że o ile można regulować indyjską firmę, o tyle nie można tego zrobić z zagranicznymi graczami, którzy mają globalne dane, globalną władzę i będą prawie niemożliwe do uregulowania.

Podczas gdy Chinom udało się uprzemysłowić cyfrowo, budując własne firmy, Singh zauważa, że UE jest obecnie cyfrową kolonią USA. Niebezpieczeństwo dla Indii jest oczywiste.

Indie mają swoje własne umiejętności i formy cyfrowe, więc dlaczego rząd pozwala amerykańskim firmom zdominować i kupić indyjskie platformy cyfrowe?

A „platforma” jest tu słowem kluczowym. Jesteśmy świadkami likwidacji rynku. Platformy będą kontrolować wszystko, od produkcji, przez logistykę, po nawet podstawowe czynności, takie jak rolnictwo i hodowla. Dane dają platformom możliwość dyktowania, co należy wyprodukować i w jakich ilościach.

Platforma cyfrowa jest mózgiem całego systemu. Rolnik zostanie poinformowany, jaka jest oczekiwana produkcja, ile deszczu jest przewidywane, jaka jest jakość gleby, jaki rodzaj nasion (GMO) i nakładów jest wymagany oraz kiedy produkty muszą być gotowe.

Ci handlowcy, producenci i producenci surowców, którzy przetrwają, staną się niewolnikami platform i stracą swoją niezależność. Co więcej, platformy e-commerce zostaną na stałe osadzone, gdy sztuczna inteligencja zacznie planować i określać wszystkie powyższe.

Oczywiście, sprawy zmierzają w tym kierunku od dłuższego czasu, zwłaszcza od czasu, gdy Indie zaczęły kapitulować przed założeniami neoliberalizmu na początku lat 90. i wszystkim, co się z tym wiąże, nie tylko z rosnącą zależnością od pożyczek i napływu kapitału zagranicznego oraz podporządkowaniem się destrukcyjnym dyrektywom gospodarczym Banku Światowego i MFW.

Nokautujący cios

Ale to, czego obecnie jesteśmy świadkami w przypadku trzech ustaw rolnych i rosnącej roli (zagranicznego) handlu elektronicznego, przyniesie ostateczny nokautujący cios chłopstwu i wielu małym, niezależnym przedsiębiorstwom. Taki był cel potężnych graczy, którzy od dawna postrzegają Indie jako potencjalny klejnot w koronie swoich korporacyjnych imperiów.

Proces ten przypomina programy dostosowań strukturalnych, które zostały narzucone krajom afrykańskim kilkadziesiąt lat temu. Profesor ekonomii Michel Chossudovsky zauważa w swojej książce z 1997 roku „The Globalization of Poverty”, że gospodarki są:

„otworzył się poprzez jednoczesne wyparcie istniejącego wcześniej systemu produkcyjnego. Małe i średnie przedsiębiorstwa są doprowadzane do bankructwa lub zmuszone do produkcji dla globalnego dystrybutora, przedsiębiorstwa państwowe są prywatyzowane lub zamykane, niezależni producenci rolni zubożają. (str. 16)

Plan gry jest jasny, a JACAFRE twierdzi, że rząd powinien pilnie skonsultować się ze wszystkimi zainteresowanymi stronami – handlowcami, rolnikami i innymi małymi i średnimi graczami – w celu stworzenia holistycznego nowego modelu gospodarczego, w którym wszystkie podmioty gospodarcze mają zapewnioną należną i odpowiednio docenioną rolę. Nie można pozwolić, aby małe i średnie podmioty gospodarcze zostały zredukowane do roli bezradnych agentów kilku megakorporacji obdarzonych technologiami cyfrowymi.

JACAFRE podsumowuje:

„Apelujemy do rządu, aby pilnie zajął się kwestiami podniesionymi przez rolników, którzy domagają się uchylenia tych trzech ustaw. W szczególności, z punktu widzenia przedsiębiorców, należy wzmocnić rolę małych i średnich przedsiębiorstw handlowych w całym łańcuchu wartości produktów rolnych i chronić ich przed ich nieograniczoną korporatyzacją.

Oczywiste jest, że trwający w Indiach protest rolników nie dotyczy tylko rolnictwa. To walka o serce i duszę kraju.

Rolnicy, związki zawodowe rolników i ich przedstawiciele domagają się uchylenia przepisów i oświadczają, że nie zaakceptują kompromisu. Liderzy rolników z zadowoleniem przyjęli postanowienie Sądu Najwyższego Indii o zawieszeniu wdrażania przepisów rolnych w styczniu 2021 r.

Jednak na podstawie ponad 10 rund rozmów między przedstawicielami rolników a rządem wydawało się, że rządząca administracja nigdy nie wycofa się z wdrożenia przepisów.

W listopadzie 2020 r. odbył się ogólnokrajowy strajk generalny w obronie rolników, a w tym miesiącu około 300 000 rolników przemaszerowało ze stanów Pendżab i Haryana do Delhi, aby stoczyć „decydującą bitwę” z rządem centralnym.

Ale gdy rolnicy dotarli do stolicy, większość z nich została zatrzymana przez barykady, rozkopane drogi, armatki wodne, ładunki pałek i drut kolczasty wzniesiony przez policję. Rolnicy rozbili obozy wzdłuż pięciu głównych dróg, budując prowizoryczne namioty, aby pozostać tam przez wiele miesięcy, jeśli ich żądania nie zostaną spełnione.

Przez cały 2021 rok tysiące rolników koczowało w różnych punktach granicy, znosząc zimno, deszcz i palący upał. Szacuje się, że pod koniec marca 2021 r. około 40 000 protestujących koczowało w Singhu i Tikri na granicy z Delhi.

26 stycznia 2021 r., w Dniu Republiki Indii, dziesiątki tysięcy rolników zorganizowało paradę rolników z dużym konwojem traktorów i wjechało do Delhi.

We wrześniu 2021 r. dziesiątki tysięcy rolników wzięło udział w wiecu w mieście Muzaffarnagar w indyjskim stanie Uttar Pradesh (UP). Kolejne setki tysięcy przyszły na inne wiece w stanie.

Te ogromne zgromadzenia poprzedziły ważne wybory w 2022 r. w UP, najbardziej zaludnionym stanie Indii z 200 milionami ludzi i rządzonym przez Partię Bharatiya Janata (BJP) premiera Modiego. W wyborach parlamentarnych w 2017 roku BJP zdobyła 325 z 403 mandatów.

Przemawiając na wiecu w Muzaffarnagar, przywódca rolników Rakesh Tikait stwierdził:

„Składamy obietnicę, że nie opuścimy miejsca protestu tam (wokół Delhi), nawet jeśli nasz cmentarz zostanie tam umieszczony. Jeśli zajdzie taka potrzeba, oddamy życie, ale nie opuścimy miejsca protestu, dopóki nie wyjdziemy z niego zwycięsko”.

Tikait zaatakował również rząd Modiego za:

“… Sprzedaż kraju korporacjom… Musimy powstrzymać ten kraj przed sprzedażą. Rolnicy powinni być uratowani; Kraj powinien zostać uratowany”.

Brutalność policji, oczernianie protestujących przez niektórych prominentnych komentatorów medialnych i polityków, nielegalne zatrzymywanie protestujących i ograniczanie wolności słowa (aresztowania dziennikarzy, zamykanie kont w mediach społecznościowych, wyłączanie usług internetowych) były symptomatyczne dla podejścia urzędników do walki rolników, które samo w sobie zostało zdefiniowane przez odporność, stanowczość i powściągliwość.

Nie jest jednak tak, że walka rolników powstała z dnia na dzień. Indyjskie rolnictwo przez dziesięciolecia było celowo pozbawione rządowego wsparcia, co doprowadziło do dobrze udokumentowanego kryzysu agrarnego, a nawet cywilizacyjnego. To, co obecnie obserwujemy, jest wynikiem niesprawiedliwości i zaniedbań, które osiągają punkt kulminacyjny, gdy zagraniczny kapitał rolny próbuje narzucić swoje neoliberalne „ostateczne rozwiązanie” indyjskiemu rolnictwu.

Niezbędna jest ochrona i wzmocnienie lokalnych rynków i lokalnych, niezależnych małych przedsiębiorstw, niezależnie od tego, czy są to rolnicy, straganiarze domobici, przetwórcy żywności, czy sklepy na rogu dla mam. Zapewni to Indiom większą kontrolę nad dostawami żywności, możliwość określania własnej polityki i niezależność gospodarczą: innymi słowy, ochronę żywności i suwerenności narodowej oraz większą zdolność do dążenia do prawdziwie demokratycznego rozwoju.

Waszyngton i jego ekonomiści-ideolodzy nazywają to „liberalizacją” gospodarki: w jaki sposób niezdolność do określania własnej polityki gospodarczej i oddawania bezpieczeństwa żywnościowego siłom zewnętrznym jest w jakikolwiek sposób wyzwalająca?

Warto zauważyć, że BBC poinformowało, że w swoim dorocznym raporcie na temat globalnych praw i swobód politycznych amerykańska organizacja non-profit Freedom House obniżyła rangę Indii z wolnej demokracji do „częściowo wolnej demokracji”. Szwedzki V-Dem Institute twierdzi, że Indie są obecnie „autokracją wyborczą”. Indie nie wypadły lepiej w raporcie The Economist Intelligent Unit’s Democracy Index.

Pomijając fakt, że BBC zlekceważyło własną tendencję Wielkiej Brytanii do autorytaryzmu związanego z COVID, raport na temat Indii nie był pozbawiony treści. Skupiono się na wzroście nastrojów antymuzułmańskich, ograniczeniu wolności słowa, roli mediów i restrykcjach wobec społeczeństwa obywatelskiego od czasu objęcia władzy przez premiera Narendrę Modiego.

Podważanie swobód we wszystkich tych dziedzinach jest samo w sobie powodem do niepokoju. Ale ta tendencja do podziałów i autorytaryzmu służy innemu celowi: pomaga wygładzić drogę do przejęcia kraju przez korporacje.

Niezależnie od tego, czy chodzi o strategię „dziel i rządź” wzdłuż linii religijnych w celu odwrócenia uwagi, tłumienie wolności słowa, czy też przepychanie niepopularnych ustaw rolnych przez parlament bez odpowiedniej debaty, przy jednoczesnym użyciu policji i mediów do osłabienia protestu rolników, trwa poważny niedemokratyczny napad, który fundamentalnie negatywnie wpłynie na źródła utrzymania ludzi oraz kulturową i społeczną tkankę Indii.

Z jednej strony mamy interesy garstki multimiliarderów, którzy są właścicielami korporacji i platform, które dążą do kontrolowania Indii. Z drugiej strony istnieją interesy setek milionów rolników, sprzedawców i różnych drobnych przedsiębiorstw, które są postrzegane przez te bogate jednostki jedynie jako uboczne szkody, które należy wyprzeć w pogoni za coraz większym zyskiem.

Indyjscy rolnicy są obecnie na pierwszej linii frontu przeciwko globalnemu kapitalizmowi i deindustrializacji gospodarki w stylu kolonialnym. To tutaj ostatecznie toczy się walka o demokrację i przyszłość Indii.

W kwietniu 2021 r. rząd Indii podpisał protokół ustaleń (MoU) z firmą Microsoft, umożliwiając lokalnemu partnerowi CropData wykorzystanie głównej bazy danych rolników. Wydaje się, że protokół ustaleń jest częścią inicjatywy politycznej AgriStack, która obejmuje wprowadzenie „przełomowych” technologii i cyfrowych baz danych w sektorze rolnym.

Opierając się na doniesieniach prasowych i oświadczeniach rządowych, Microsoft pomógłby rolnikom w rozwiązaniach do zarządzania po zbiorach, budując platformę współpracy i przechwytując zestawy danych rolniczych, takie jak plony, dane pogodowe, popyt rynkowy i ceny. To z kolei stworzyłoby interfejs dla rolników dla „inteligentnego” rolnictwa, w tym zarządzania i dystrybucji po zbiorach.

CropData uzyska dostęp do rządowej bazy danych 50 milionów rolników i ich ewidencji gruntów. W miarę rozwoju bazy danych będzie ona zawierać dane osobowe rolników, profil posiadanych gruntów (mapy katastralne, wielkość gospodarstwa, tytuły własności gruntów, lokalne warunki klimatyczne i geograficzne), szczegóły dotyczące produkcji (uprawiane rośliny, historia produkcji, historia nakładów, jakość produkcji, posiadane maszyny) oraz szczegóły finansowe (koszty nakładów, średni zwrot, historia kredytowa).

Deklarowanym celem jest wykorzystanie technologii cyfrowej do poprawy finansowania, nakładów, uprawy, dostaw i dystrybucji.

Wydaje się, że projekt AgriStack jest na zaawansowanym etapie, pomimo braku konsultacji z samymi rolnikami lub ich zaangażowania. Technologia z pewnością mogłaby usprawnić ten sektor, ale przekazanie kontroli potężnym prywatnym koncernom jedynie ułatwi to, czego potrzebują, jeśli chodzi o zdobywanie rynku i zależność od rolników.

Takie „rolnictwo oparte na danych” jest integralną częścią niedawnego prawodawstwa rolnego, które obejmuje wniosek w sprawie stworzenia cyfrowego profilu rolników, ich gospodarstw rolnych, warunków klimatycznych na danym obszarze, uprawianych i średniej produkcji.

Wyrażono w związku z tym wiele obaw, począwszy od wysiedleń rolników, poprzez dalsze wyzysk rolników poprzez mikrofinansowanie i niewłaściwe wykorzystanie danych rolników oraz zwiększone algorytmiczne podejmowanie decyzji bez ponoszenia odpowiedzialności.

Znajomy podręcznik

Wypieranie rolników nie umknęło uwadze RUPE, które w trzyczęściowej serii artykułów wyjaśnia, w jaki sposób neoliberalny kapitalizm usunął chłopów z ich ziemi, aby ułatwić aktywny rynek ziemi dla interesów korporacyjnych. Rząd Indii stara się ustanowić system „rozstrzygającego tytułu” wszystkich gruntów w kraju, tak aby można było zidentyfikować własność, a następnie kupić lub odebrać ziemię.

Biorąc za przykład Meksyk, RUPE mówi:

W przeciwieństwie do Meksyku, Indie nigdy nie przeszły znaczącej reformy rolnej. Niemniej jednak obecny program „ostatecznego tytułu” ziemi wykazuje wyraźne podobieństwa do meksykańskiego dążenia do przekazania praw własności po 1992 roku… Władcy indiańscy ściśle trzymają się scenariusza, za którym podąża Meksyk, napisanego w Waszyngtonie.

Plan jest taki, że w miarę jak rolnicy tracą dostęp do ziemi lub mogą być identyfikowani jako prawowici właściciele, drapieżni inwestorzy instytucjonalni i duże przedsiębiorstwa rolne będą wykupywać i łączyć gospodarstwa, ułatwiając dalszy rozwój wysokonakładowego, zależnego od korporacji rolnictwa przemysłowego.

Jest to przykład kapitalizmu opartego na partnerstwie interesariuszy, promowanego przez takie organizacje jak Światowe Forum Ekonomiczne, w którym rząd ułatwia gromadzenie takich informacji przez prywatnego gracza, który może następnie, w tym przypadku, wykorzystać dane do rozwoju rynku ziemi (dzięki zmianom w prawie gruntowym, które wprowadza rząd) dla inwestorów instytucjonalnych kosztem drobnych rolników, którzy zostaną wysiedleni.

Zbierając (piractwo) informacje – w ramach łagodnie brzmiącej polityki rolnictwa opartego na danych – prywatne korporacje będą mogły lepiej wykorzystywać sytuację rolników do własnych celów: będą wiedziały więcej o ich dochodach i przedsiębiorstwach niż sami indywidualni rolnicy.

Około 55 grup i organizacji społeczeństwa obywatelskiego wystosowało pismo do rządu, w którym wyraziło te i różne inne obawy, w tym w związku z postrzeganą próżnią polityczną w odniesieniu do prywatności danych rolników i wykluczeniem samych rolników z bieżących inicjatyw politycznych.

W liście otwartym stwierdzają:

„W czasach, gdy „dane stały się nową ropą„, a przemysł patrzy na nie jako na kolejne źródło zysków, istnieje potrzeba zadbania o interesy rolników. Nie będzie zaskoczeniem, że korporacje potraktują to jako jeszcze jedną możliwość zysku, jako rynek dla tak zwanych „rozwiązań”, które prowadzą do sprzedaży niezrównoważonych środków produkcji rolnej w połączeniu z większymi kredytami i zadłużaniem rolników za pośrednictwem fintechów, a także zwiększonym zagrożeniem wywłaszczeniem przez prywatne korporacje.

Dodają, że każda propozycja, która ma na celu rozwiązanie problemów, które nękają indyjskie rolnictwo, musi odnosić się do podstawowych przyczyn tych problemów. Obecny model opiera się na „techno-solucjonizmie”, który kładzie nacisk na wykorzystanie technologii do rozwiązywania problemów strukturalnych.

Istnieje również kwestia zmniejszonej przejrzystości ze strony rządu poprzez podejmowanie decyzji w oparciu o algorytmy.

55 sygnatariuszy zwróciło się do rządu o przeprowadzenie konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi stronami, zwłaszcza z organizacjami rolników, na temat kierunku działań cyfrowych, a także podstaw partnerstwa, oraz o wydanie dokumentu politycznego w tym zakresie, po należytym uwzględnieniu informacji zwrotnych od rolników i organizacji rolników. Ponieważ rolnictwo jest podmiotem państwowym, rząd centralny powinien również konsultować się z rządami krajów związkowych.

Stwierdzają one, że wszystkie inicjatywy, które rząd rozpoczął we współpracy z podmiotami prywatnymi, mające na celu integrację i/lub udostępnianie wielu baz danych z prywatnymi/osobistymi informacjami o indywidualnych rolnikach lub ich gospodarstwach, zostaną wstrzymane do czasu wprowadzenia integracyjnych ram politycznych i uchwalenia ustawy o ochronie danych.

Zaleca się również, aby rozwój AgriStack, zarówno jako ramy polityki, jak i jego realizacja, opierał się na obawach i doświadczeniach rolników jako głównym punkcie wyjścia.

W piśmie stwierdza się, że jeśli nowe przepisy dotyczące rolnictwa zostaną dokładnie przeanalizowane, stanie się oczywiste, że ich ważnym aspektem jest nieuregulowana cyfryzacja.

Istnieje duże prawdopodobieństwo, że monopolistyczne korporacyjne „platformy” handlu elektronicznego ostatecznie przejmą kontrolę nad znaczną częścią indyjskiej gospodarki, biorąc pod uwagę obecną trajektorię polityki. Od handlu detalicznego i logistyki po uprawy, dane z pewnością będą „nową ropą”, dając platformom możliwość dyktowania, co należy produkować i w jakich ilościach.

Przekazanie wszystkich informacji o sektorze Microsoftowi i innym podmiotom oddaje w ich ręce władzę – władzę kształtowania sektora na własne podobieństwo.

Bayer, Corteva, Syngenta i tradycyjny agrobiznes będą współpracować z Microsoftem, Google i gigantami technologicznymi, aby ułatwić napędzane sztuczną inteligencją gospodarstwa rolne bez rolników i handel elektroniczny zdominowany przez takie firmy jak Amazon i Walmart. Kartel złożony z właścicieli danych, zastrzeżonych dostawców materiałów do produkcji i koncernów detalicznych na szczytach gospodarki, handlujących toksyczną żywnością przemysłową i związanymi z tym niszczycielskimi skutkami zdrowotnymi.

A wybrani przedstawiciele? Ich rola będzie w dużym stopniu ograniczona do technokratycznych nadzorców tych platform i narzędzi sztucznej inteligencji, które planują i określają wszystkie powyższe.

Powiązania między ludźmi a ziemią zredukowane do technokratycznej dystopii napędzanej sztuczną inteligencją, zgodnej z założeniami neoliberalnego kapitalizmu. AgriStack pomoże ułatwić tę grę końcową.

Rozdział VII

Neoliberalny podręcznik

Terroryzm gospodarczy i rozbijanie głów rolników

Podczas gdy marki na półkach gigantycznych punktów sprzedaży detalicznej wydają się ogromne, garstka firm spożywczych jest właścicielami tych marek, które z kolei polegają na stosunkowo wąskim asortymencie produktów jako składnikach. Jednocześnie ta iluzja wyboru często odbywa się kosztem bezpieczeństwa żywnościowego w biedniejszych krajach, które zostały zmuszone do restrukturyzacji swojego rolnictwa w celu ułatwienia eksportu produktów rolnych dzięki uprzejmości Banku Światowego, MFW, WTO i globalnych interesów agrobiznesu.

W Meksyku międzynarodowe firmy zajmujące się handlem detalicznym i przetwórstwem żywności przejęły kanały dystrybucji żywności, zastępując lokalną żywność tanimi produktami przetworzonymi, często przy bezpośrednim wsparciu rządu. Umowy o wolnym handlu i inwestycjach miały kluczowe znaczenie dla tego procesu, a konsekwencje dla zdrowia publicznego były katastrofalne.

Meksykański Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego opublikował wyniki krajowego badania bezpieczeństwa żywnościowego i żywienia w 2012 roku. W latach 1988-2012 odsetek kobiet z nadwagą w wieku od 20 do 49 lat wzrósł z 25 do 35%, a liczba otyłych kobiet w tej grupie wiekowej wzrosła z 9 do 37%. U około 29% meksykańskich dzieci w wieku od 5 do 11 lat stwierdzono nadwagę, podobnie jak u 35% dzieci w wieku od 11 do 19 lat, podczas gdy jedno na dziesięć dzieci w wieku szkolnym doświadczyło anemii.

Były specjalny sprawozdawca ds. prawa do żywności, Olivier De Schutter, podsumowuje, że polityka handlowa faworyzowała większe poleganie na wysoko przetworzonej i rafinowanej żywności o długim okresie przydatności do spożycia, a nie na konsumpcji świeżej i łatwo psującej się żywności, zwłaszcza owoców i warzyw. Dodał, że można było uniknąć sytuacji kryzysowej związanej z nadwagą i otyłością, z którą boryka się Meksyk.

W 2015 r. organizacja non-profit GRAIN poinformowała, że Północnoamerykański Układ Wolnego Handlu (NAFTA) doprowadził do bezpośrednich inwestycji w przetwórstwo spożywcze i zmiany struktury handlu detalicznego w Meksyku (w kierunku supermarketów i sklepów ogólnospożywczych), a także do pojawienia się w kraju globalnego agrobiznesu i ponadnarodowych firm spożywczych.

NAFTA wyeliminowała przepisy uniemożliwiające zagranicznym inwestorom posiadanie więcej niż 49% udziałów w firmie. Zakazano również minimalnych ilości udziału krajowego w produkcji i zwiększono prawa inwestorów zagranicznych do zatrzymywania zysków i zwrotów z inwestycji początkowych. Do 1999 roku amerykańskie firmy zainwestowały 5,3 miliarda dolarów w meksykański przemysł spożywczy, co stanowi 25-krotny wzrost w ciągu zaledwie 12 lat.

Amerykańskie korporacje spożywcze zaczęły kolonizować dominujące sieci dystrybucji żywności drobnych sprzedawców, znane jako tiendas (sklepy na rogu). Pomogło to rozpowszechnić żywność ubogą w składniki odżywcze, ponieważ pozwoliło tym korporacjom sprzedawać i promować swoją żywność wśród biedniejszych populacji w małych miastach i społecznościach. Do 2012 roku sieci handlowe wyparły tiendas jako główne źródło sprzedaży żywności w Meksyku.

W Meksyku utrata suwerenności żywnościowej spowodowała katastrofalne zmiany w diecie narodu, a wielu drobnych rolników straciło środki do życia, co zostało przyspieszone przez dumping nadwyżek towarów (wyprodukowanych poniżej kosztów produkcji z powodu subsydiów) z USA. NAFTA szybko doprowadziła miliony meksykańskich rolników, ranczerów i drobnych przedsiębiorców do bankructwa, co doprowadziło do ucieczki milionów pracowników-imigrantów.

To, co wydarzyło się w Meksyku, powinno służyć jako ostrzeżenie dla indyjskich rolników, ponieważ globalne korporacje dążą do pełnej korporatyzacji sektora rolno-spożywczego poprzez rolnictwo kontraktowe, masowe wycofywanie systemów wsparcia sektora publicznego, zależność od importu (wzmocnioną przez przyszłą umowę handlową z USA) i przyspieszenie handlu detalicznego na dużą skalę (online).

Jeśli chcesz poznać możliwy ostateczny los lokalnych rynków Indii i małych sprzedawców detalicznych, nie szukaj dalej niż to, co powiedział sekretarz skarbu USA Steven Mnuchin w 2019 roku. Stwierdził, że Amazon „zniszczył branżę detaliczną w całych Stanach Zjednoczonych”.

Globalne kontra lokalne

Wejście Amazona do Indii jest przykładem nieuczciwej walki o przestrzeń między rynkami lokalnymi i globalnymi. Istnieje względna garstka multimiliarderów, którzy są właścicielami korporacji i platform. Do tego dochodzą interesy dziesiątek milionów sprzedawców i różnych małych przedsiębiorstw, które są postrzegane przez tych bogatych ludzi jako zwykłe szkody uboczne, które należy przemieścić w pogoni za coraz większym zyskiem.

Jeffa Bezosa, Prezes wykonawczy Amazona zamierza splądrować Indie i zlikwidować miliony drobnych handlarzy i sprzedawców detalicznych oraz okolicznych sklepów typu mom and pop.

To człowiek bez skrupułów.

Po powrocie z krótkiego lotu w kosmos w lipcu 2021 roku, w rakiecie zbudowanej przez jego prywatną firmę kosmiczną, Bezos powiedział podczas konferencji prasowej:

„Chcę również podziękować każdemu pracownikowi Amazon i każdemu klientowi Amazon, ponieważ zapłaciliście za to wszystko”.

W odpowiedzi amerykańska kongresmenka Nydia Velazquez napisała na Twitterze:

„Podczas gdy Jeff Bezos jest we wszystkich wiadomościach za płacenie za lot w kosmos, nie zapominajmy o rzeczywistości, którą stworzył tutaj na Ziemi”.

Dodała hashtag #WealthTaxNow w odniesieniu do unikania podatków przez Amazon, ujawnionego w licznych raportach, w tym w badaniu z maja 2021 r. „The Amazon Method: How to take advantage of the international state system, to avoid paying tax” autorstwa naukowców z Uniwersytetu Londyńskiego.

Nic dziwnego, że kiedy Bezos odwiedził Indie w styczniu 2020 roku, nie został przyjęty z otwartymi ramionami.

Bezos pochwalił Indie na Twitterze, pisząc:

„Dynamizm. Energia. Demokracja. #IndianCentury”.

Szef partii rządzącej w departamencie spraw zagranicznych BJP odpowiedział:

„Proszę, powiedzcie to swoim pracownikom w Waszyngtonie. W przeciwnym razie twoja ofensywa uroku prawdopodobnie będzie stratą czasu i pieniędzy.

Jest to właściwa odpowiedź, choć kłopotliwa, biorąc pod uwagę proponowaną przez obecną administrację sankcjonowanie zagranicznego przejęcia gospodarki.

Bezos wylądował w Indiach po tym, jak tamtejszy regulator antymonopolowy wszczął formalne dochodzenie w sprawie Amazona, a właściciele małych sklepów demonstrowali na ulicach. Konfederacja Wszystkich Indyjskich Handlowców (CAIT) ogłosiła, że członkowie jej organów stowarzyszonych w całym kraju zorganizują strajki okupacyjne i publiczne wiece w 300 miastach w ramach protestu.

W liście do premiera Modiego, przed wizytą Bezosa, sekretarz CAIT, generał Praveen Khandelwal, stwierdził, że Amazon, podobnie jak należący do Walmartu Flipkart, jest „gospodarczym terrorystą” ze względu na drapieżne ceny, które „zmusiły do zamknięcia tysięcy drobnych handlowców”.

W 2020 r. Delhi Vyapar Mahasangh (DVM) złożył skargę przeciwko Amazon i Flipkart, twierdząc, że faworyzują niektórych sprzedawców w stosunku do innych na swoich platformach, oferując im obniżone opłaty i preferencyjne notowanie. DVM lobbuje na rzecz interesów drobnych przedsiębiorców. Wzbudziło to również obawy, że Amazon i Flipkart wejdą w powiązania z producentami telefonów komórkowych, aby sprzedawać telefony wyłącznie na ich platformach.

DVM argumentowało, że było to zachowanie antykonkurencyjne, ponieważ mniejsi handlowcy nie mogli kupować i sprzedawać tych urządzeń. Obawy wzbudziły również błyskawiczne wyprzedaże i duże rabaty oferowane przez firmy z branży e-commerce, którym nie mogli dorównać drobni handlowcy.

CAIT szacuje, że w 2019 r. ponad 50 000 sprzedawców telefonów komórkowych zostało zmuszonych do wycofania się z działalności przez duże firmy zajmujące się handlem elektronicznym.

Wewnętrzne dokumenty Amazona, ujawnione przez Reutersa, wskazywały, że Amazon miał pośrednie udziały własnościowe w garstce sprzedawców, którzy stanowili większość sprzedaży na jego indyjskiej platformie. Jest to problem, ponieważ w Indiach Amazon i Flipkart mogą legalnie funkcjonować tylko jako neutralne platformy, które ułatwiają transakcje między zewnętrznymi sprzedawcami a kupującymi za opłatą.

Rezultat jest taki, że Sąd Najwyższy Indii orzekł niedawno, że Amazon musi stanąć przed Indyjską Komisją ds. Konkurencji (CCI) w związku z domniemanymi antykonkurencyjnymi praktykami biznesowymi. CCI zapowiedziała, że zbada głębokie rabaty, preferencyjne notowania i taktyki wykluczające, które Amazon i Flipkart rzekomo wykorzystały do zniszczenia konkurencji.

Istnieją jednak potężne siły, które siedzą z założonymi rękami, ponieważ firmy te wpadają w amok.

W sierpniu 2021 r. CAIT zaatakował NITI Aayog (wpływowy think tank komisji politycznej rządu Indii) za ingerencję w zasady handlu elektronicznego zaproponowane przez Ministerstwo Spraw Konsumenckich.

CAIT stwierdził, że think tank wyraźnie wydaje się być pod presją i wpływem zagranicznych gigantów e-commerce.

Prezes CAIT, BC Bhartia, stwierdził, że jest to głęboko szokujące widzieć tak bezduszną i obojętną postawę NITI Aayog, która przez tyle lat pozostawała milczącym widzem, kiedy:

“… Zagraniczni giganci handlu elektronicznego obeszli każdą zasadę polityki BIZ i rażąco naruszyli i zniszczyli krajobraz handlu detalicznego i handlu elektronicznego w kraju, ale nagle zdecydowali się otworzyć usta w czasie, gdy proponowane przepisy dotyczące handlu elektronicznego potencjalnie położą kres nadużyciom firm zajmujących się handlem elektronicznym”.

Można się tego jednak spodziewać, biorąc pod uwagę trajektorię polityki rządu.

Podczas protestów przeciwko trzem ustawom rolnym rolnicy byli traktowani gazem łzawiącym, obrzucani oczernianiem w mediach i bici. Dziennikarz Satya Sagar zauważa, że doradcy rządowi obawiali się, że sprawianie wrażenia słabego w oczach agitujących rolników nie spodoba się zagranicznym inwestorom rolno-spożywczym i może zatrzymać napływ dużych pieniędzy do sektora – i całej gospodarki.

Polityka jest regulowana przez dążenie do przyciągnięcia i utrzymania inwestycji zagranicznych oraz utrzymania „zaufania rynku” poprzez podporządkowanie się wymaganiom międzynarodowego kapitału. „Bezpośrednie inwestycje zagraniczne” stały się więc świętym Graalem administracji Modiego.

Nic dziwnego, że rząd musiał być postrzegany jako „twardy” wobec protestujących rolników, ponieważ teraz, bardziej niż kiedykolwiek, przyciąganie i utrzymywanie rezerw walutowych będzie wymagało zakupu żywności na rynku międzynarodowym, gdy Indie przekażą odpowiedzialność za swoją politykę żywnościową prywatnym graczom poprzez wyeliminowanie zapasów buforowych.

Plan radykalnej restrukturyzacji sektora rolno-spożywczego w kraju jest sprzedawany społeczeństwu pod pozorem „modernizacji” sektora. A to ma być realizowane przez samozwańczych „twórców bogactwa”, takich jak Zuckerberg, Bezos i Ambani, którzy mają duże doświadczenie w tworzeniu bogactwa – dla siebie.

Jest jasne, dla kogo ci „twórcy bogactwa” tworzą bogactwo.

Na stronie People’s Review Tanmoy Ibrahim pisze artykuł o indyjskiej klasie miliarderów, ze szczególnym uwzględnieniem Ambaniego i Adaniego. Przedstawiając naturę kapitalizmu kolesiów w Indiach, staje się jasne, że „twórcy bogactwa” Modiego dostają carte blanche na grabież publicznej kasy, ludzi i środowiska, podczas gdy prawdziwi twórcy bogactwa – nie tylko rolnicy – walczą o swoje istnienie.

Kryzys agrarny i niedawne protesty nie powinny być postrzegane jako walka między rządem a rolnikami. Jeśli to, co wydarzyło się w Meksyku, jest czymś, na czym można się oprzeć, wynik będzie miał negatywny wpływ na cały naród pod względem dalszego pogarszania się zdrowia publicznego i utraty środków do życia.

Weźmy pod uwagę, że wskaźniki otyłości w Indiach potroiły się już w ciągu ostatnich dwóch dekad, a kraj szybko staje się światową stolicą cukrzycy i chorób serca. Według National Family Health Survey (NFHS-4), w latach 2005-2015 liczba osób otyłych podwoiła się, mimo że jedno na pięcioro dzieci w grupie wiekowej 5-9 lat miało zahamowanie wzrostu.

Będzie to tylko część kosztów przekazania sektora kapitalistom-miliarderom (kompradorom) Mukeshowi Ambaniemu i Gautumowi Adaniemu oraz Jeffowi Bezosowi (najbogatszemu człowiekowi świata), Markowi Zukerbergowi (czwartemu najbogatszemu człowiekowi na świecie), rodzinie biznesowej Cargill (14 miliarderów) i rodzinie biznesowej Walmart (najbogatszej w USA).

Osoby te dążą do wyprowadzenia bogactwa indyjskiego sektora rolno-spożywczego, jednocześnie odmawiając środków do życia wielu milionom drobnych rolników i lokalnych sprzedawców detalicznych, jednocześnie podkopując zdrowie narodu.

5 września 2021 r. setki tysięcy rolników wzięło udział w wiecu w mieście Muzaffarnagar w indyjskim stanie Uttar Pradesh. Podobna liczba okazała się na innych wiecach w stanie.

Rakesh Tikait, prominentny przywódca rolników, powiedział, że tchnie to nowe życie w ruch protestacyjny indyjskich rolników. Dodał:

„Zintensyfikujemy nasz protest, udając się do każdego miasta i miasteczka Uttar Pradesh, aby przekazać wiadomość, że rząd Modiego jest antyrolniczy”.

Tikait jest przywódcą ruchu protestacyjnego i rzecznikiem Bharatiya Kisan Union (Indyjskiego Związku Rolników).

Do czasu uchylenia trzech ustaw rolnych, które miały miejsce w listopadzie 2020 r., dziesiątki tysięcy rolników koczowało na przedmieściach Delhi w proteście przeciwko przepisom, co oznaczałoby faktyczne przekazanie sektora rolno-spożywczego korporacjom i pozostawienie Indii na łasce międzynarodowych rynków towarowych i finansowych w celu zapewnienia bezpieczeństwa żywnościowego.

Oprócz wieców w Uttar Pradesh, tysiące innych rolników zebrało się w Karnal w stanie Haryana, aby nadal wywierać presję na rząd Modiego, aby uchylił prawo. Ten konkretny protest był również odpowiedzią na przemoc policji podczas innej demonstracji, również w Karnal (200 km na północ od Delhi), pod koniec sierpnia, kiedy rolnicy blokowali autostradę. Policja postawiła im zarzuty, a co najmniej 10 osób zostało rannych, a jedna osoba zmarła na atak serca dzień później.

Wideo, które pojawiło się w mediach społecznościowych, pokazało Ayusha Sinhę, wysokiego urzędnika państwowego, zachęcającego funkcjonariuszy do „rozbijania głów rolników„, jeśli przebiją się przez barykady ustawione na autostradzie.

Szef rządu stanu Haryana Manohar Lal Khattar skrytykował dobór słów, ale powiedział, że „należy zachować surowość, aby zapewnić prawo i porządek”.

Ale to nie do końca prawda. „Surowość” – jawna brutalność – musi zostać narzucona, aby udobruchać padlinożerców za granicą, którzy krążą nad głowami, mając na celowniku indyjski sektor rolno-spożywczy.

Choć władze starają się dystansować od takiego języka – „rozbijanie głów” jest dokładnie tym, czego domagają się władcy Indii i miliarderzy będący właścicielami zagranicznych korporacji rolno-spożywczych.

Rząd musi zademonstrować globalnemu kapitałowi rolnemu, że jest twardy wobec rolników, aby utrzymać „zaufanie rynku” i przyciągnąć bezpośrednie inwestycje zagraniczne do sektora (czyli przejęcie sektora).

Chociaż teraz w pewnym stopniu (tymczasowo) uchylił ustawy rolne, gotowość rządu indyjskiego do oddania kontroli nad sektorem rolno-spożywczym wydaje się oznaczać zwycięstwo polityki zagranicznej USA.

Ekonomista prof. Michael Hudson stwierdził w 2014 roku:

„To dzięki rolnictwu i kontroli dostaw żywności amerykańska dyplomacja była w stanie kontrolować większość krajów Trzeciego Świata. Geopolityczna strategia kredytowa Banku Światowego polegała na przekształceniu krajów w obszary deficytu żywności poprzez przekonanie ich do uprawy roślin dochodowych – upraw na eksport plantacyjny – a nie do wyżywienia się własnymi uprawami żywności.

Kontrola nad światowym rolnictwem była macką geopolitycznej strategii amerykańskiego kapitalizmu. Zielona Rewolucja została wyeksportowana dzięki bogatym w ropę interesom, a biedniejsze kraje przyjęły model rolnictwa oparty na chemii i ropie naftowej, który wymagał pożyczek na środki produkcji i związany z tym rozwój infrastruktury. Wiązało się to z uwięzieniem narodów w zglobalizowanym systemie zniewolenia długami, sfałszowanymi stosunkami handlowymi i systemem podatnym na szoki cenowe ropy naftowej.

Fotografia z grudnia 2020 r. opublikowana przez Press Trust of India określa podejście rządu Indii do protestujących rolników. Widać na nim funkcjonariusza służb bezpieczeństwa w paramilitarnym stroju unoszącego lathi. Starszy z sikhijskiej społeczności rolniczej miał wkrótce poczuć jego pełną moc.

Ale „rozbijanie głów rolnikom” jest symbolem tego, jak niemal totalitarne „liberalne demokracje” na całym świecie traktują obecnie wielu członków własnej populacji. Aby w pełni zrozumieć, dlaczego tak się dzieje, konieczne jest poszerzenie analizy.

Rozdział VIII

Nowa normalność

Kryzys kapitalizmu i dystopijny reset

Dziś, kierując się wizją wpływowego prezesa wykonawczego Klausa Schwaba, Światowe Forum Ekonomiczne jest głównym punktem centralnym dystopijnego „wielkiego resetu”, tektonicznego przesunięcia, które ma zmienić sposób, w jaki żyjemy, pracujemy i wchodzimy ze sobą w interakcje.

Wielki reset przewiduje transformację kapitalizmu, skutkującą trwałymi ograniczeniami podstawowych wolności i masową inwigilacją, ponieważ środki do życia i całe sektory są poświęcane, aby zwiększyć monopol i hegemonię korporacji farmaceutycznych, gigantów high-tech/big data, Amazona, Google’a, głównych globalnych sieci, sektora płatności cyfrowych, koncernów biotechnologicznych itp.

Pod przykrywką lockdownów i ograniczeń związanych z COVID-19 wielki reset został przyspieszony pod przykrywką „czwartej rewolucji przemysłowej”, w której mniejsze przedsiębiorstwa mają zostać doprowadzone do bankructwa lub wykupione przez monopole. Gospodarki są „restrukturyzowane”, a wiele miejsc pracy i ról będzie wykonywanych przez technologię opartą na sztucznej inteligencji.

Jesteśmy również świadkami dążenia do „zielonej gospodarki” opartej na retoryce „zrównoważonej konsumpcji” i „kryzysu klimatycznego”.

Zasadnicze (dla kapitalizmu) nowe areny dla osiągania zysków zostaną stworzone poprzez „finansjalizację” i własność wszystkich aspektów przyrody, która ma być skolonizowana, utowarowiona i sprzedana pod oszukańczym pojęciem ochrony środowiska. Zasadniczo oznacza to, że – pod pretekstem „zerowej emisji netto” – zanieczyszczający mogą nadal zanieczyszczać, ale „kompensować” swoje zanieczyszczenia, wykorzystując ziemię i zasoby ludów tubylczych i rolników oraz handlując nimi (i czerpiąc z nich zyski) jako pochłaniacze dwutlenku węgla. Kolejny finansowy schemat Ponziego, tym razem oparty na „zielonym imperializmie”.

Politycy w krajach na całym świecie używają retoryki wielkiego resetu, mówiąc o potrzebie „lepszego odbudowywania” dla „nowej normalności”. Wszystkie są na miejscu. To nie przypadek.

Ale dlaczego ten reset jest wymagany?

Kapitalizm musi utrzymywać realne marże zysku. Dominujący system gospodarczy wymaga coraz większego poziomu wydobycia, produkcji i konsumpcji oraz potrzebuje pewnego poziomu rocznego wzrostu PKB, aby duże firmy mogły osiągnąć wystarczający zysk.

Ale rynki się nasyciły, stopy popytu spadły, a nadprodukcja i nadmierna akumulacja kapitału stały się problemem. W odpowiedzi byliśmy świadkami ekspansji rynków kredytowych i wzrostu zadłużenia osobistego w celu utrzymania popytu konsumpcyjnego, w miarę jak płace pracowników zostały obniżone, wzrosły spekulacje finansowe i na rynku nieruchomości (nowe rynki inwestycyjne), wykup akcji oraz masowe pakiety ratunkowe i subsydia (publiczne pieniądze na utrzymanie rentowności kapitału prywatnego) oraz ekspansja militaryzmu (główna siła napędowa wielu sektorów gospodarki).

Byliśmy również świadkami wypierania systemów produkcji za granicą na rzecz globalnych korporacji, aby następnie zdobywać i rozszerzać rynki w innych krajach.

Jednak te rozwiązania były niewiele więcej niż plastrami. Światowa gospodarka dusiła się pod niemożliwą do utrzymania górą długów. Wiele firm nie było w stanie wygenerować wystarczającego zysku, aby pokryć odsetki od własnych długów i utrzymywało się na powierzchni tylko dzięki zaciąganiu nowych pożyczek. Spadające obroty, zaniżone marże, ograniczone przepływy pieniężne i wysoce lewarowane bilanse rosły wszędzie.

W październiku 2019 r., w przemówieniu na konferencji Międzynarodowego Funduszu Walutowego, były gubernator Banku Anglii Mervyn King ostrzegł, że świat lunatykuje w kierunku nowego kryzysu gospodarczego i finansowego, który będzie miał katastrofalne konsekwencje dla tego, co nazwał „demokratycznym systemem rynkowym”.

Według Kinga światowa gospodarka utknęła w pułapce niskiego wzrostu, a ożywienie po kryzysie z 2008 r. było słabsze niż po Wielkim Kryzysie. Doszedł do wniosku, że nadszedł czas, aby Rezerwa Federalna i inne banki centralne rozpoczęły rozmowy za zamkniętymi drzwiami z politykami.

Na rynku umów z udzielonym przyrzeczeniem odkupu (repo) stopy procentowe poszybowały w górę 16 września. Rezerwa Federalna interweniowała, interweniując w wysokości 75 miliardów dolarów dziennie przez cztery dni, co jest sumą niespotykaną od czasu kryzysu w 2008 roku.

W tym czasie, według Fabio Vighi, profesora teorii krytycznej na Uniwersytecie w Cardiff, Fed rozpoczął awaryjny program monetarny, w ramach którego setki miliardów dolarów tygodniowo pompowały Wall Street.

W ciągu ostatnich dwóch lat, pod przykrywką „pandemii”, byliśmy świadkami zamykania gospodarek, miażdżenia małych przedsiębiorstw, utraty pracy pracowników i niszczenia praw człowieka. Lockdowny i restrykcje ułatwiły ten proces. Te tak zwane „środki zdrowia publicznego” posłużyły do zarządzania kryzysem kapitalizmu.

Neoliberalizm ograniczył dochody i świadczenia pracownicze, przeniósł kluczowe sektory gospodarki za granicę i wykorzystał wszystkie dostępne mu narzędzia, aby utrzymać popyt i stworzyć finansowe schematy Ponziego, w które bogaci mogą nadal inwestować i czerpać z nich zyski. Pomoc dla sektora bankowego po krachu w 2008 r. przyniosła jedynie chwilowe wytchnienie. Krach powrócił ze znacznie większym hukiem przed Covidem wraz z wielomiliardowymi dofinansowaniami.

Fabio Vighi rzuca światło na rolę „pandemii” w tym wszystkim:

“… Niektórzy mogli zacząć się zastanawiać, dlaczego zwykle pozbawione skrupułów elity rządzące zdecydowały się zamrozić globalną machinę do generowania zysków w obliczu patogenu, który atakuje prawie wyłącznie nieproduktywnych (powyżej 80 roku życia)”.

Vighi opisuje, jak w czasach przed Covidem światowa gospodarka była na skraju kolejnego kolosalnego krachu i opisuje, jak Szwajcarski Bank Rozrachunków Międzynarodowych, BlackRock (najpotężniejszy fundusz inwestycyjny na świecie), bankierzy centralni G7 i inni pracowali nad zapobiegnięciem ogromnemu, zbliżającemu się krachowi finansowemu.

Lockdowny i globalne zawieszenie transakcji gospodarczych miały pozwolić Fedowi zalać niedomagające rynki finansowe (pod przykrywką COVID) świeżo wydrukowanymi pieniędzmi, jednocześnie zamykając realną gospodarkę, aby uniknąć hiperinflacji.

Vighi mówi:

“… giełda nie załamała się (w marcu 2020 r.) z powodu konieczności nałożenia lockdownów; Trzeba było raczej wprowadzić lockdowny, ponieważ rynki finansowe się załamywały. Wraz z lockdownami nastąpiło zawieszenie transakcji biznesowych, co zmniejszyło popyt na kredyty i zatrzymało zarazę. Innymi słowy, restrukturyzacja architektury finansowej poprzez nadzwyczajną politykę pieniężną była uzależniona od wyłączenia silnika gospodarki.

Wszystko to sprowadzało się do wielobilionowego ratunku dla Wall Street pod przykrywką „pomocy” COVID, po której nastąpił trwający plan fundamentalnej restrukturyzacji kapitalizmu, który obejmuje doprowadzenie mniejszych przedsiębiorstw do bankructwa lub wykupienie przez monopole i globalne sieci, zapewniając w ten sposób dalsze realne zyski tym drapieżnym korporacjom oraz likwidację milionów miejsc pracy wynikających z blokad i przyspieszonej automatyzacji.

Zwykli ludzie zapłacą rachunek za pakiety „pomocy COVID”, a jeśli ratunek finansowy nie pójdzie zgodnie z planem, możemy być świadkami kolejnych nałożonych blokad, być może uzasadnionych pod pretekstem „wirusa”, ale także „kryzysu klimatycznego”.

Nie tylko wielkie finanse zostały uratowane. Wcześniej niedomagający przemysł farmaceutyczny również otrzymał ogromny bailout (fundusze publiczne na opracowanie i zakup szczepionek) i koło ratunkowe dzięki zarabiającym pieniądze szczepionkom COVID.

To, co widzimy, to wiele milionów ludzi na całym świecie, które są okradane ze środków do życia. Wraz ze sztuczną inteligencją i zaawansowaną automatyzacją produkcji, dystrybucji i świadczenia usług na horyzoncie, masowa siła robocza nie będzie już potrzebna.

Stawia fundamentalne pytania o potrzebę i przyszłość masowej edukacji, opieki społecznej i opieki zdrowotnej oraz systemów, które tradycyjnie służyły reprodukcji i utrzymaniu siły roboczej, której wymagała kapitalistyczna działalność gospodarcza. Wraz ze restrukturyzacją gospodarki zmienia się stosunek pracy do kapitału. Jeśli praca jest warunkiem egzystencji klas pracujących, to po co w oczach kapitalistów utrzymywać rezerwuar (nadwyżki) pracy, która nie jest już potrzebna?

W tym samym czasie, gdy duża część populacji zmierza w stan permanentnego bezrobocia, rządzący są zmęczeni masowym sprzeciwem i oporem. Jesteśmy świadkami wyłaniającego się państwa nadzoru nad bezpieczeństwem biologicznym, którego celem jest ograniczenie swobód, począwszy od wolności przemieszczania się i zgromadzeń, a skończywszy na protestach politycznych i wolności słowa.

W systemie odgórnego kapitalizmu nadzoru, w którym coraz większa część populacji jest uważana za „nieproduktywną” i „bezużyteczną zjadaczkę”, pojęcia indywidualizmu, liberalnej demokracji oraz ideologii wolnego wyboru i konsumpcjonizmu są uważane przez elity za „niepotrzebne luksusy” wraz z prawami i wolnościami politycznymi i obywatelskimi.

Wystarczy spojrzeć na trwającą tyranię w Australii, aby zobaczyć, jak szybko kraj ten przekształcił się z „liberalnej demokracji” w brutalne totalitarne państwo policyjne z niekończącymi się blokadami, w którym zgromadzenia i protesty nie mogą być tolerowane.

Bycie bitym, rzucanym na ziemię i ostrzeliwanym gumowymi kulami w imię ochrony zdrowia ma tyle samo sensu, co niszczenie całych społeczeństw poprzez społecznie i ekonomicznie destrukcyjne blokady w celu „ratowania życia”.

Jest w tym niewiele, jeśli w ogóle, logiki. Ale oczywiście, jeśli spojrzymy na to, co się dzieje, w kategoriach kryzysu kapitalizmu, może to zacząć nabierać o wiele więcej sensu.

Środki oszczędnościowe, które nastąpiły po krachu w 2008 r., były wystarczająco złe dla zwykłych ludzi, którzy wciąż odczuwali skutki pierwszego lockdownu.

Władze zdają sobie sprawę, że tym razem doświadczą głębszych, ostrzejszych skutków, a także znacznie szerszych zmian i wydają się nieugięte, że masy muszą stać się ściślej kontrolowane i uwarunkowane do nadchodzącej niewoli.

Rozdział IX

Post-COVID-owa dystopia

Ręka Boga i Nowy Porządek Świata

Podczas licznych przedłużających się lockdownów w niektórych częściach Australii prawo do protestów i zgromadzeń publicznych, a także prawo do wolności słowa zostały zawieszone. Przypominało to gigantyczną kolonię karną, ponieważ urzędnicy prowadzili bezsensowną politykę „zero-COVID”. W całej Europie, Stanach Zjednoczonych i Izraelu wprowadzane są niepotrzebne i dyskryminujące „paszporty covidowe”, które ograniczają swobodę przemieszczania się i dostęp do usług.

Ponownie, rządy muszą zademonstrować determinację swoim miliarderom z Wielkiej Finansjery, Fundacji Gatesa i Rockefellera, Światowemu Forum Ekonomicznemu i całej gamie sił w kompleksie wojskowo-finansowym stojącym za „Wielkim Resetem”, „Czwartą Rewolucją Przemysłową”, „Nową Normalnością” lub jakimkolwiek innym łagodnie brzmiącym terminem używanym do ukrycia restrukturyzacji kapitalizmu i brutalnego wpływu na zwykłych ludzi.

COVID sprawił, że biliony dolarów zostały przekazane elitom, podczas gdy blokady i ograniczenia zostały nałożone na zwykłych ludzi i małe firmy. Zwycięzcami były takie firmy jak Amazon, Big Pharma i giganci technologiczni. Przegranymi były małe przedsiębiorstwa i większość populacji, pozbawiona prawa do pracy i całego wachlarza praw obywatelskich, o które walczyli ich przodkowie i za które często umierali.

Profesor Michel Chossudovsky z Centrum Badań nad Globalizacją (CRG) mówi:

Instytucje finansowe Global Money są „wierzycielami” realnej gospodarki, która znajduje się w kryzysie. Zamknięcie światowej gospodarki zapoczątkowało proces globalnego zadłużenia. Bezprecedensowa w historii świata, wielobilionowa bonanza długów denominowanych w dolarach uderza jednocześnie w gospodarki narodowe 193 krajów.

W sierpniu 2020 r. w raporcie Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) stwierdzono:

„Kryzys związany z COVID-19 poważnie zakłócił gospodarki i rynki pracy we wszystkich regionach świata, a szacuje się, że w drugim kwartale 2020 r. utracono godziny pracy odpowiadające prawie 400 milionom pełnoetatowych miejsc pracy, z których większość przypada na kraje wschodzące i rozwijające się”.

Do najbardziej narażonych należy 1,6 miliarda pracowników gospodarki nieformalnej, stanowiących połowę światowej siły roboczej, którzy pracują w sektorach, w których nastąpiła znaczna utrata miejsc pracy lub których dochody zostały poważnie dotknięte lockdownami. Większość pracowników dotkniętych chorobą (1,25 mld) pracuje w handlu detalicznym, zakwaterowaniu i usługach gastronomicznych oraz w produkcji. Większość z nich pracuje na własny rachunek i pracuje na niskopłatnych stanowiskach w sektorze nieformalnym.

Indie zostały szczególnie dotknięte pod tym względem, gdy rząd nałożył lockdown. Polityka ta doprowadziła do zepchnięcia 230 milionów ludzi w ubóstwo i zrujnowała życie i środki do życia wielu ludziom. W raporcie z maja 2021 r. przygotowanym przez Centrum Zrównoważonego Zatrudnienia na Uniwersytecie Azim Premji podkreślono, że zatrudnienie i dochody nie powróciły do poziomu sprzed pandemii nawet pod koniec 2020 r.

Raport „State of Working India 2021 – One year of Covid-19” podkreśla, że prawie połowa pracowników zatrudnionych na etacie przeniosła się do sektora nieformalnego, a 230 milionów ludzi znalazło się poniżej krajowej granicy ubóstwa płacy minimalnej.

Jeszcze przed pandemią COVID Indie doświadczały najdłuższego spowolnienia gospodarczego od 1991 r., ze słabym generowaniem miejsc pracy, nierównomiernym rozwojem i w dużej mierze nieformalną gospodarką. Artykuł RUPE zwraca uwagę na strukturalne słabości gospodarki i często rozpaczliwą sytuację zwykłych ludzi.

Aby przetrwać lockdown Modiego, najbiedniejsze 25 proc. gospodarstw domowych pożyczyło 3,8 razy więcej niż wynosi mediana dochodów, w porównaniu z 1,4 razy w przypadku 25 proc. najbogatszych. W badaniu zwrócono uwagę na implikacje dla pułapek zadłużenia.

Sześć miesięcy później zauważono również, że spożycie żywności było nadal na poziomie lockdownu dla 20% gospodarstw domowych znajdujących się w trudnej sytuacji.

Tymczasem bogaci byli pod dobrą opieką. Według Lewego Głosu:

„Rząd Modiego poradził sobie z pandemią, przedkładając zyski wielkiego biznesu i ochronę fortun miliarderów nad ochronę życia i źródeł utrzymania pracowników”.

Rządy są teraz pod kontrolą globalnych wierzycieli, a w erze post-COVID nastąpią masowe środki oszczędnościowe, w tym anulowanie świadczeń pracowniczych i siatek bezpieczeństwa socjalnego. Rozwija się niespłacalny dług publiczny w wysokości wielu bilionów dolarów: wierzycielami państwa są wielkie pieniądze, które dyktują warunki w procesie, który doprowadzi do prywatyzacji państwa.

Między kwietniem a lipcem 2020 r. łączny majątek posiadany przez miliarderów na całym świecie wzrósł z 8 bilionów dolarów do ponad 10 bilionów dolarów. Chossudovsky twierdzi, że nowe pokolenie innowatorów-miliarderów może odegrać kluczową rolę w naprawianiu szkód poprzez wykorzystanie rosnącego repertuaru nowych technologii. Dodaje, że jutrzejsi innowatorzy zdigitalizują, odświeżą i zrewolucjonizują gospodarkę, ale, jak zauważa, ci skorumpowani miliarderzy to niewiele więcej niż zubożeli.

Mając to na uwadze, artykuł na amerykańskiej stronie internetowej Right To Know ujawnia kierowaną przez Gatesa agendę przyszłości żywności opartą na programowaniu biologii do produkcji syntetycznych i genetycznie modyfikowanych substancji. Myślenie to odzwierciedla programowanie komputerów w gospodarce informacyjnej. Oczywiście, Gates i jemu podobni opatentowali lub patentują procesy i produkty, których to dotyczy.

Na przykład Ginkgo Bioworks, wspierany przez Gatesa start-up, który produkuje „niestandardowe organizmy”, niedawno wszedł na giełdę w ramach transakcji o wartości 17,5 miliarda dolarów. Wykorzystuje technologię „programowania komórkowego” do genetycznego modyfikowania smaków i zapachów w komercyjnych szczepach zmodyfikowanych drożdży i bakterii w celu stworzenia „naturalnych” składników, w tym witamin, aminokwasów, enzymów i aromatów do żywności ultraprzetworzonej.

Ginkgo planuje stworzyć do 20 000 zaprojektowanych „programów komórkowych” (obecnie ma ich pięć) dla produktów spożywczych i wielu innych zastosowań. Planuje pobierać opłaty od klientów za korzystanie z jego „platformy biologicznej”. Jej klientami nie są konsumenci ani rolnicy, ale największe światowe firmy chemiczne, spożywcze i farmaceutyczne.

Gates forsuje fałszywą żywność w ramach swojego programu greenwashingu. Jeśli naprawdę jest zainteresowany uniknięciem „katastrofy klimatycznej”, pomocą rolnikom lub produkcją wystarczającej ilości żywności, zamiast umacniać władzę i kontrolę korporacji nad naszą żywnością, powinien ułatwiać podejście agroekologiczne oparte na społecznościach.

Ale nie zrobi tego, ponieważ nie ma miejsca na patenty, zewnętrzne nakłady własności, utowarowienie i zależność od globalnych korporacji, które Gates postrzega jako odpowiedź na wszystkie problemy ludzkości w swoim dążeniu do ominięcia procesów demokratycznych i wprowadzenia swojego programu.

Indie powinny mieć się na baczności, ponieważ to jest przyszłość „żywności”. Jeśli rolnikom nie uda się doprowadzić do uchylenia ustaw rolnych, Indie ponownie staną się zależne od importu żywności lub od zagranicznych producentów żywności, a nawet „żywności” produkowanej w laboratoriach. Fałszywa lub toksyczna żywność wyprze tradycyjną dietę, a metody uprawy będą napędzane przez drony, genetycznie modyfikowane nasiona i farmy bez rolników, niszcząc źródła utrzymania (i zdrowie) setek milionów ludzi.

Prezes Grupy Banku Światowego David Malpass stwierdził, że biedniejsze kraje otrzymają „pomoc” stanąć na nogi po różnych lockdownach, które zostały wprowadzone. Ta „pomoc” będzie uzależniona od tego, czy neoliberalne reformy i osłabienie usług publicznych zostaną wdrożone i będą dalej zakorzeniane.

W kwietniu 2020 r. „Wall Street Journal” opublikował nagłówek „MFW i Bank Światowy w obliczu zalewu próśb o pomoc ze strony krajów rozwijających się„. Dziesiątki krajów proszą o pomoc finansową i pożyczki od instytucji finansowych, które mają do pożyczenia 1,2 biliona dolarów. Idealny przepis na podsycanie uzależnienia.

W zamian za umorzenie długów lub „wsparcie”, globalne konglomeraty wraz z ludźmi pokroju Billa Gatesa będą mogły dalej dyktować politykę krajową i wydrążać resztki suwerenności państw narodowych.

Klasa miliarderów, którzy forsują ten program, myśli, że mogą posiadać przyrodę i wszystkich ludzi i mogą kontrolować jedno i drugie, czy to poprzez geoinżynierię atmosfery, na przykład genetycznie modyfikując mikroorganizmy glebowe, czy wykonując lepszą robotę niż natura, produkując biosyntetyzowaną fałszywą żywność w laboratorium.

Myślą, że mogą zakończyć historię i wymyślić koło na nowo, przekształcając na nowo to, co to znaczy być człowiekiem. I mają nadzieję, że uda im się to osiągnąć raczej wcześniej niż później. Jest to zimna, dystopijna wizja, która praktycznie z dnia na dzień chce wymazać tysiące lat kultury, tradycji i praktyk.

Wiele z tych kultur, tradycji i praktyk odnosi się do żywności i tego, jak ją produkujemy, a także do naszych głęboko zakorzenionych związków z naturą. Weźmy pod uwagę, że wiele starożytnych rytuałów i uroczystości naszych przodków opierało się na opowieściach i mitach, które pomogły im pogodzić się z niektórymi z najbardziej fundamentalnych kwestii egzystencji, od śmierci po odrodzenie i płodność. Te zakorzenione kulturowo wierzenia i praktyki służyły uświęceniu ich praktycznego związku z naturą i jej rolą w podtrzymywaniu ludzkiego życia.

Ponieważ rolnictwo stało się kluczem do przetrwania ludzkości, sadzenie i zbieranie plonów oraz inne czynności sezonowe związane z produkcją żywności miały kluczowe znaczenie dla tych zwyczajów. Na przykład Freyfaxi oznacza początek żniw w nordyckim pogaństwie, podczas gdy Lammas lub Lughnasadh to święto pierwszych żniw w pogaństwie.

Ludzie celebrowali naturę i życie, które zrodziła. Starożytne wierzenia i rytuały były przepojone nadzieją i odnową, a ludzie mieli niezbędny i natychmiastowy związek ze słońcem, nasionami, zwierzętami, wiatrem, ogniem, glebą i deszczem oraz zmieniającymi się porami roku, które odżywiały i przynosiły życie. Nasze kulturowe i społeczne relacje z produkcją rolną i związanymi z nią bóstwami miały solidną podstawę praktyczną. Życie ludzi od tysięcy lat jest związane z sadzeniem, zbiorami, nasionami, glebą i porami roku.

Na przykład prof. Robert W. Nicholls wyjaśnia, że kulty Wodena i Thora zostały nałożone na znacznie starsze i lepiej zakorzenione wierzenia związane ze słońcem i ziemią, zbożami i zwierzętami oraz rotacją pór roku między światłem i ciepłem lata a zimą i ciemnością.

Wystarczy spojrzeć na Indie, aby docenić ważny związek między kulturą, rolnictwem i ekologią, a także żywotne znaczenie monsunów oraz sezonowych nasadzeń i zbiorów. Wiejskie wierzenia i rytuały przesiąknięte naturą utrzymują się nawet wśród miejskich Indian. Są one związane z tradycyjnymi systemami wiedzy, w których źródła utrzymania, pory roku, żywność, gotowanie, przetwarzanie i przygotowywanie żywności, wymiana nasion, opieka zdrowotna i przekazywanie wiedzy są ze sobą powiązane i stanowią istotę różnorodności kulturowej w samych Indiach.

Chociaż epoka przemysłowa spowodowała zanik związku między żywnością a środowiskiem naturalnym, gdy ludzie przenieśli się do miast, tradycyjne „kultury żywieniowe” – praktyki, postawy i przekonania związane z produkcją, dystrybucją i konsumpcją żywności – nadal kwitną i podkreślają nasz ciągły związek z rolnictwem i przyrodą.

Ręka Boga

Jeśli cofniemy się do lat pięćdziesiątych, warto zwrócić uwagę na korporacyjną narrację Union Carbide opartą na serii obrazów, które przedstawiały firmę jako „rękę boga” schodzącą z nieba, aby „rozwiązać” niektóre problemy, przed którymi stoi ludzkość. Jednym z najsłynniejszych zdjęć jest ręka wylewająca agrochemikalia firmy na indyjską glebę, tak jakby tradycyjne praktyki rolnicze były w jakiś sposób „zacofane”.

Pomimo szeroko nagłośnionych twierdzeń, że jest inaczej, to podejście oparte na chemikaliach nie doprowadziło do zwiększenia produkcji żywności i miało długoterminowe katastrofalne konsekwencje ekologiczne, społeczne i gospodarcze.

W książce Food and Cultural Studies (Bob Ashley i inni) widzimy, jak kilka lat temu telewizyjna kampania reklamowa Coca Coli sprzedawała swój produkt odbiorcom, którzy kojarzyli nowoczesność ze słodkim napojem i przedstawiali starożytne wierzenia Aborygenów jako szkodliwe, ignoranckie i przestarzałe. To koks, a nie deszcz, stał się dawcą życia dla spieczonych. Tego typu ideologia stanowi część szerszej strategii dyskredytowania tradycyjnych kultur i przedstawiania ich jako ułomnych i potrzebujących pomocy ze strony „boskich” korporacji.

Dziś mówi się o gospodarstwach rolnych bez rolników, które są obsługiwane przez maszyny bez kierowcy i monitorowane przez drony, a żywność laboratoryjna staje się normą. Możemy spekulować, co to może oznaczać: uprawy towarowe z opatentowanych nasion GMO oblewanych chemikaliami i uprawianych w celu przemysłowego „biomaterii”, która ma być przetwarzana przez firmy biotechnologiczne i formowana w coś przypominającego żywność.

Czy w miejscach takich jak Indie ziemia już (przed COVID) mocno zadłużonych rolników zostanie w końcu przekazana gigantom technologicznym, instytucjom finansowym i globalnemu agrobiznesowi, aby wyprodukować ich zaawansowany technologicznie, oparty na danych osad przemysłowy GMO?

Czy jest to część nowego wspaniałego świata promowanego przez Światowe Forum Ekonomiczne? Świat, w którym garstka władców demonstruje swoją pogardę dla ludzkości i arogancję, wierząc, że są ponad naturą i ludzkością.

Ta elita składa się z 6000 do 7000 osób (około 0,0001% światowej populacji), jak twierdzi David Rothkopf – były dyrektor Kissinger Associates (założonej przez Henry’ego Kissingera), starszy administrator w administracji Billa Clintona i członek Rady Stosunków Zagranicznych – w swojej książce z 2008 roku „SuperClass: The Global Power Elite and the World They are Making”.

Klasa ta składa się z megakorporacji, budujących politykę elit świata: ludzi na absolutnym szczycie globalnej piramidy władzy. Ustalają agendy Komisji Trójstronnej, Grupy Bilderberg, G-8, G-20, NATO, Banku Światowego i Światowej Organizacji Handlu i w dużej mierze pochodzą z najwyższych szczebli kapitału finansowego i korporacji ponadnarodowych.

Ale w ostatnich latach byliśmy również świadkami wzrostu tego, co dziennikarz Ernst Wolff nazywa kompleksem cyfrowo-finansowym, który obecnie napędza globalizację – światową agendę rolnictwa. W skład tego kompleksu wchodzi wiele z wymienionych już firm, takich jak Microsoft, Alphabet (Google), Apple, Amazon i Meta (Facebook), a także BlackRock i Vanguard, międzynarodowe korporacje inwestycyjne/zarządzające aktywami.

Podmioty te sprawują kontrolę nad rządami i ważnymi instytucjami, takimi jak Europejski Bank Centralny (EBC) i amerykańska Rezerwa Federalna. Rzeczywiście, Wolff twierdzi, że BlackRock i Vanguard mają więcej aktywów finansowych niż EBC i Fed razem wzięte.

Aby docenić siłę i wpływy BlackRock i Vanguard, sięgnijmy po film dokumentalny Monopoly: An Overview of the Great Reset, który dowodzi, że akcje największych światowych korporacji są w posiadaniu tych samych inwestorów instytucjonalnych. Oznacza to, że „konkurencyjne” marki, takie jak Coca-Cola i Pepsi, nie są w rzeczywistości konkurentami, ponieważ ich akcje należą do tych samych firm inwestycyjnych, funduszy inwestycyjnych, firm ubezpieczeniowych i banków.

Mniejsi inwestorzy są własnością większych inwestorów. Są one własnością jeszcze większych inwestorów. Widoczny wierzchołek tej piramidy pokazuje tylko dwie firmy: Vanguard i Black Rock.

Raport Bloomberga z 2017 r. stwierdza, że obie te firmy w 2028 r. łącznie będą miały inwestycje o wartości 20 bilionów dolarów. Innymi słowy, będą posiadać prawie wszystko, co jest warte posiadania.

Kompleks cyfrowo-finansowy chce mieć kontrolę nad wszystkimi aspektami życia. Chce świata bezgotówkowego, zniszczenia integralności cielesnej za pomocą obowiązkowego programu szczepień powiązanego z pojawiającymi się technologiami cyfrowo-biofarmaceutycznymi, kontroli wszystkich danych osobowych i cyfrowych pieniędzy oraz wymaga pełnej kontroli nad wszystkim, w tym żywnością i rolnictwem.

Jeśli wydarzenia od początku 2020 roku pokazały nam cokolwiek, to to, że nieodpowiedzialna, autorytarna globalna elita wie, jaki świat chce stworzyć, ma zdolność koordynowania swojego programu na całym świecie i użyje oszustwa i dwulicowości, aby to osiągnąć. A w tym nowym, wspaniałym orwellowskim świecie, w którym kapitalistyczna „liberalna demokracja” wyczerpała się, nie będzie miejsca na prawdziwie niepodległe państwa narodowe ani prawa jednostki.

Niezależność państw narodowych może zostać dodatkowo osłabiona przez „finansjalizację przyrody” przez kompleks cyfrowo-finansowy oraz jego „zielone profilowanie” krajów i przedsiębiorstw.

Jeśli weźmiemy przykład Indii, rząd indyjski nieustannie dąży do przyciągnięcia napływu inwestycji zagranicznych do obligacji rządowych (tworząc lukratywny rynek dla globalnych inwestorów). Nie trzeba wielkiej wyobraźni, aby dostrzec, w jaki sposób inwestorzy mogą zdestabilizować gospodarkę poprzez duże ruchy w zakresie tych obligacji lub z nich wyjdą, ale także w jaki sposób „zielone referencje” Indii mogą zostać uwzględnione w obniżeniu międzynarodowego ratingu kredytowego Indii.

I w jaki sposób Indie mogłyby zademonstrować swoje ekologiczne referencje, a tym samym swoją „zdolność kredytową”? Być może zezwalając na monokultury upraw GMO odpornych na herbicydy, które sektor GMO mylnie przedstawia jako „przyjazne dla klimatu”, lub poprzez wysiedlenie rdzennej ludności i wykorzystanie jej gruntów i lasów jako pochłaniaczy dwutlenku węgla dla globalnych korporacji o zerowej emisji netto, aby „zrównoważyć” swoje zanieczyszczenie.

Z całkowicie zerwanym związkiem między produkcją żywności, naturą i zakorzenionymi w kulturze przekonaniami, które nadają sens i ekspresję życiu, pozostanie nam indywidualny człowiek, który żyje dzięki żywności pochodzącej z laboratoriów, który jest zależny od dochodów od państwa i który jest pozbawiony satysfakcjonującego wysiłku produkcyjnego i prawdziwego samospełnienia.

Niedawny protest rolników w Indiach i globalna walka o przyszłość żywności i rolnictwa muszą być postrzegane jako integralna część szerszej walki o przyszły kierunek rozwoju ludzkości.

Potrzebna jest „alternatywa dla rozwoju”, jak wyjaśnia teoretyk postrozwoju Arturo Escobar:

„Ponieważ siedemdziesiąt lat po II wojnie światowej pewne fundamenty się nie zmieniły. Globalne nierówności pozostają poważne, zarówno między narodami, jak i wewnątrz nich. Dewastacja środowiska i przesiedlenia ludzi, spowodowane zarówno czynnikami politycznymi, jak i ekologicznymi, nadal się pogłębiają. Są to symptomy porażki „rozwoju”, wskaźniki, że intelektualny i polityczny projekt postrozwojowy pozostaje pilnym zadaniem.

Patrząc na sytuację w Ameryce Łacińskiej, Escobar mówi, że strategie rozwoju koncentrują się na interwencjach na dużą skalę, takich jak ekspansja plantacji palmy olejowej, górnictwo i rozwój dużych portów.

Podobnie jest w Indiach: monokultura towarowa; nędza na wsi; przywłaszczenie różnorodności biologicznej, która jest źródłem utrzymania milionów mieszkańców obszarów wiejskich; niepotrzebne i nieodpowiednie projekty infrastrukturalne niszczące środowisko i przesiedlające ludzi; oraz wspierana przez państwo przemoc wobec najbiedniejszych i najbardziej zmarginalizowanych grup społecznych.

Problemy te nie wynikają z braku rozwoju, ale z „nadmiernego rozwoju”. Escobar poszukuje rozwiązań w światopoglądzie ludów tubylczych oraz nierozdzielności i współzależności ludzi i natury.

Nie jest sam. Pisarze Felix Padel i Malvika Gupta twierdzą, że ekonomia Adivasi (rdzennych mieszkańców Indii) może być jedyną nadzieją na przyszłość, ponieważ kultury plemienne Indii pozostają antytezą kapitalizmu i industrializacji. Ich odwieczna wiedza i systemy wartości promują długoterminowy zrównoważony rozwój poprzez powściągliwość w tym, co jest zaczerpnięte z natury. Ich społeczeństwa kładą również nacisk na równość i dzielenie się, a nie na hierarchię i konkurencję.

Te zasady muszą kierować naszymi działaniami niezależnie od tego, gdzie mieszkamy na planecie, bo jaka jest alternatywa? System napędzany przez narcyzm, dominację, ego, antropocentryzm, szowinizm gatunkowy i grabież. System, który zużywa zasoby naturalne znacznie szybciej, niż można je kiedykolwiek zregenerować. Zatruliśmy rzeki i oceany, zniszczyliśmy naturalne siedliska, doprowadziliśmy dzikie gatunki zwierząt na skraj wyginięcia i nadal zanieczyszczamy i dewastujemy.

I, jak widzimy, rezultatem są niekończące się konflikty o ograniczone zasoby, podczas gdy pociski nuklearne wiszą nad głową ludzkości jak miecz Damoklesa.

Oryginalnym źródłem tego artykułu jest Global Research

Prawa autorskie © Colin Todhunter, Globalne badania, 2024

Powiązane

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

MFORUM VIDEO LIVE INFO NIUS Informacje prasowe , video stream , podcast ,reportaż, audiobook , film fabularny, film dokumentalny , relacje ,transmisje , retransmisje publikacje , republikacje materiały tłumaczone na język polski , komunikator chat audio i video , największe w Polsce archiwum materiałów video i art. prasowych trwale usuniętych z internetu ,codziennie najnowsze informacje bez cenzury nie dostępne w Polskim internecie .Audycje stream live w każdy dzień z wyjątkiem piątku i soboty o godzinie 20 .00 dostępna funkcja translator z możliwością tłumaczenia zawartości całej witryny na 93 języki w tym treści chat !!¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_________________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1___111_1111111_1____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1_1881188111111111____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶881188__¶___8111_______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶8881____1__________________¶¶¶¶¶¶¶¶¶888¶¶¶¶ ¶11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶881__________818¶¶¶¶¶¶¶¶18¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81___1¶_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶11¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶18¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88888¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881111111111_11118888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶881881181111118¶¶¶88111111_____8¶¶¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶8¶¶¶81111118¶¶¶¶¶81111881111_____1¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811118¶81111__118111111111___8¶8_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1__1888¶¶¶¶¶¶¶8______11181___18¶ ¶¶¶¶¶¶81118¶¶8_____18188881_______11181__888¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8881____________________1118118¶__¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881_81___________________111181_188_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81_1¶8__________________1111881_____¶ ¶¶¶¶¶8111_118______11_________1111888811____¶ ¶¶¶¶¶81111181__18¶8111___1_111111811111_____¶ ¶¶¶¶¶¶8111_8¶¶¶¶¶¶¶8______1111111111111___18¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111¶¶¶¶1____________111111111¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8111¶¶1_______________1111111888¶¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶81118¶88¶¶¶8881_____1111111188_18¶_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶8111__1___111111111118¶811188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188888¶¶881111181111118¶¶8111188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶811111111111188¶¶81111181¶ ¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶8____________188¶¶¶¶8111111_1¶ ¶¶¶¶81111¶¶¶¶¶811_1111___118¶¶¶¶¶¶81111111_¶¶ ¶¶¶811_1¶¶¶¶¶¶¶88888¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶81111111_8¶¶ ¶81___1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88811118__¶¶¶ ¶___8¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888881888_¶8_¶ ¶81_¶¶8888¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888888__¶8__¶ ¶¶¶¶1__1¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888881___1¶¶¶ ¶¶88¶¶8_81_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶88881_11¶¶¶88¶ ¶¶1_18¶¶8__¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88__8¶¶¶¶1_1¶ ¶81_1118¶¶¶__1¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 888888888888888888888888888888888888888888888 8___________________________________________8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8__¶¶____¶¶¶_¶¶¶__¶¶__¶¶¶_¶¶_¶¶____¶¶¶_¶¶¶__8 8__¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__¶¶__¶¶_¶¶¶_¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__8 8__¶¶____¶¶___¶¶__¶¶__¶¶__¶¶_¶¶____¶¶___¶¶__8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8___________________________________________8 888888888888888888888888888888888888888888888 211_1_1____2¶¶¶¶66¶¶¶¶¶¶¶88¶88__¶888¶¶2________126 __________¶¶¶¶¶12¶¶¶¶¶8¶¶¶866¶612¶8¶¶¶6_1_________ 211_1___6¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶866¶¶66¶822¶¶8886681_______ 1111____2¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8688¶¶8_8¶2168¶61126_______ 21___268¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶68¶6_188__666______ 11__12¶¶¶¶¶¶228¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶68¶2_26¶2_2861____ 1__16¶¶¶¶¶6___¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶61¶¶_¶¶6¶____122__ 1__8¶¶¶¶¶6____6¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶218¶18¶61¶1______1 2186¶¶¶¶2_1____28682¶8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶_68266¶1_2¶1_____ 6862¶¶¶¶__1_____6___26_16¶8¶¶¶8__¶211612¶8_¶¶81886 ¶88¶¶¶¶81_1____12________________¶¶1_11_6¶_2¶¶2___ 6¶¶¶¶¶¶6__2____1________________2_88_2_1_¶1¶8661__ 1_¶¶¶¶¶2__8______________________1¶22____¶688¶¶12_ _2¶¶¶¶¶8__21_1_11_____________1__¶__11_1_¶81¶¶¶1__ _2¶¶¶¶¶¶1_2621_1________________18___26__2¶2_¶¶___ 28_¶¶¶¶¶1__262_____1_______1_____2___1611_8¶126___ 8__¶¶¶¶¶2_282_______________1____2___62_2__2¶¶6___ __2¶8¶8¶6_6¶¶¶8182______________622__16__12__82___ __¶2_2¶¶¶_6¶¶¶¶¶¶¶¶12__61_2¶¶¶¶¶¶¶¶66_6___¶¶21112_ 1_81__8¶¶__6¶¶268¶¶¶¶61¶¶¶¶¶¶¶2_18¶¶1__1_2¶¶¶2_1_1 8_22__1¶¶1__6¶¶¶¶¶¶¶¶_____¶¶¶¶¶¶¶_1¶____1¶¶¶¶8____ 1_22__1¶¶8____6¶¶¶2__________81___6______¶¶¶¶¶2___ _______¶¶¶2_______________________2______626¶¶6___ _______8¶¶6_______16__________________1__¶¶¶¶8¶81_ _____686¶¶¶¶2___12______________________¶¶¶¶8¶¶¶86 ___2¶¶¶¶8¶¶¶6_____26_______________16___¶¶¶¶¶¶¶¶¶6 86¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶221__2¶881__________22_____¶¶¶¶¶128¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶882_16_____¶¶¶21____1_1¶¶¶¶¶228¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶62¶¶¶8___2___¶¶¶¶¶¶86¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8162__6¶¶¶¶¶¶66_______6____¶¶¶¶¶¶66¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶66___88¶88________¶¶____¶¶¶¶¶¶862¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶6¶1____________¶¶¶1___¶¶¶¶¶¶¶¶626¶ ¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶2¶8¶¶¶2_________2¶81___2¶¶¶¶¶¶¶¶86618 ¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶2¶¶¶¶8¶¶¶8¶622¶¶¶_____6¶¶¶¶¶8¶¶¶8288¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶8888¶628¶¶¶¶¶2¶¶6____1¶¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶8¶¶2666866¶¶¶¶¶¶_¶¶¶____6¶¶¶¶¶8¶¶68¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶68¶6¶¶668628¶¶¶¶¶¶82¶¶¶¶__1¶¶¶¶¶62¶¶68¶¶88 ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶¶¶¶¶6666¶¶¶8¶2118¶¶¶¶6_8¶¶¶¶¶128¶6¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶862¶¶¶8¶¶2826¶¶¶¶¶¶¶¶66¶¶16¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶2¶¶¶8¶¶¶28¶¶¶¶_2¶¶¶8¶¶¶22¶¶618¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶82¶¶28¶¶¶¶8_28¶¶¶2__¶881_¶618¶¶12¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _________________11888888111 ____________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81 __________8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ________8¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ______¶¶¶¶¶¶811111188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _____¶¶¶8_____________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ____¶¶¶1_______________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ___¶¶¶1_________________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 __8¶¶¶11_______________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _8¶¶¶¶1______________111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 8¶¶¶¶11____________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ¶¶¶¶¶11_____________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 8¶¶¶¶1___11______1888111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶8888¶¶8___8¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶1_1¶¶¶1_¶¶¶¶¶¶¶118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶181_8¶81__1¶¶1___1181____1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶____11____1881__________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶__________1111________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶8_________111________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶_____1____111_____11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_1118_1¶¶¶¶____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶881___8¶¶¶¶8__1111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶18888__18888¶¶8111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶8118881188¶¶¶81__1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81___18¶¶881111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81____11111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶_1188¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶11111888888811188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811111118111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81_11111111111__1_1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8811___1__111__________18¶¶¶¶¶8¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶811___1_______________1111¶¶¶¶¶88¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1______________________1111¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81_______________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_____________________111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶8881_________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶88 ¶¶111__________________________118¶¶¶¶¶¶88881 ¶81____________________________1188888¶811111 ¶¶1______________________________11888118¶¶¶¶ ¶¶¶81___________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111__________________8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88111_________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Wyraź swoją opinię ! TO WAŻNE !!Anuluj pisanie odpowiedzi

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

	wadam12 na FDA wstrzymuje publikację bada…
	Mforum na Szef upadłej giełdy kryptowalu…
	Mforum na Pliki Epsteina: Tom Hanks ‘Umi…
	Mforum na Pliki Epsteina: Tom Hanks ‘Umi…
	lukiant na Pliki Epsteina: Tom Hanks ‘Umi…

ABY ZOBACZYĆ WYBRANY MATERIAŁ PROSZE PRZESUNĄĆ STRONĘ W DÓŁ

NAWIGACJA STRONY DLA TEL / MOBIL >>>>

Żywność, wywłaszczenie i zależność.

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Przeciwstawianie się Nowemu Porządkowi Świata

przez

Colina Todhuntera

O Autorze

Spis treści

Rozdział I.

Toksyczne rolnictwo – od Fundacji Gatesów do zielonej rewolucji

Rozdział II.

Inżynieria genetyczna – przechwytywanie wartości i zależność od rynku

Rozdział III.

Agroekologia – lokalizacja i suwerenność żywnościowa

Rozdział IV.

Zniekształcanie rozwoju – zawłaszczanie korporacji i imperialistyczne zamiary

Rozdział V.

Walka rolników w Indiach – prawa rolne i neoliberalny dzwon śmierci

Rozdział VI.

Kolonialna dezindustrializacja – drapieżnictwo i nierówności

Rozdział VII.

Neoliberalny podręcznik – terroryzm gospodarczy i rozbijanie głów rolników

Rozdział VIII.

Nowa normalność – kryzys kapitalizmu i dystopijny reset

Rozdział IX.

Dystopia post-COVID – ręka Boga i Nowy Porządek Świata

Rozdział I

Toksyczne rolnictwo

Od Fundacji Gatesów do zielonej rewolucji

Pestycydy

Rozdział II

Inżynieria genetyczna

Przechwytywanie wartości i zależność od rynku

Bawełna Bt w Indiach

Złoty ryż

Przechwytywanie wartości

Rozdział III

Agroekologia

Lokalizacja i suwerenność żywnościowa

Podejście systemowe

Skalowanie w górę

Rozdział IV

Zniekształcanie rozwoju

Korporacyjne zawłaszczenie i imperialistyczne zamiary

Imperializm korporacyjny

Indie

Skała o ostrych krawędziach

Rozdział V

Walka rolników w Indiach

Ustawy rolne i neoliberalny dzwon śmierci

Wykute w Waszyngtonie

Rozdział VI

Kolonialna deindustrializacja

Drapieżnictwo i nierówność

Giganci technologiczni

Nokautujący cios

Znajomy podręcznik

Rozdział VII

Neoliberalny podręcznik

Terroryzm gospodarczy i rozbijanie głów rolników

Globalne kontra lokalne

Rozdział VIII

Nowa normalność

Kryzys kapitalizmu i dystopijny reset

Rozdział IX

Post-COVID-owa dystopia

Ręka Boga i Nowy Porządek Świata

Ręka Boga

Udostępnij:

Dodaj do ulubionych:

Powiązane

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia