GLOBALNA INŻYNIERIA CHEMITRAILS PEŁNY RAPORT PO POLSKU CZYLI CO NAM NA GŁOWY SYPIA !!

Polubienie i udostępnienie

About
Latest Posts

WSPARCIE STRONY M-FORUM – DAROWIZNA Millennium Bank Nr rachunku dla wpłat z Polski : 45 1160 2202 0000 0003 5769 6030 Dla wpłat z zagranicy : PL 45 1160 2202 0000 0003 5769 6030 BIC (SWIFT) – BIGBPLPW at Mforum AV Live

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_________________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1___111_1111111_1____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1_1881188111111111____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶881188__¶___8111_______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶8881____1__________________¶¶¶¶¶¶¶¶¶888¶¶¶¶ ¶11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶881__________818¶¶¶¶¶¶¶¶18¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81___1¶_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶11¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶18¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88888¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881111111111_11118888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶881881181111118¶¶¶88111111_____8¶¶¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶8¶¶¶81111118¶¶¶¶¶81111881111_____1¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811118¶81111__118111111111___8¶8_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1__1888¶¶¶¶¶¶¶8______11181___18¶ ¶¶¶¶¶¶81118¶¶8_____18188881_______11181__888¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8881____________________1118118¶__¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881_81___________________111181_188_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81_1¶8__________________1111881_____¶ ¶¶¶¶¶8111_118______11_________1111888811____¶ ¶¶¶¶¶81111181__18¶8111___1_111111811111_____¶ ¶¶¶¶¶¶8111_8¶¶¶¶¶¶¶8______1111111111111___18¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111¶¶¶¶1____________111111111¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8111¶¶1_______________1111111888¶¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶81118¶88¶¶¶8881_____1111111188_18¶_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶8111__1___111111111118¶811188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188888¶¶881111181111118¶¶8111188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶811111111111188¶¶81111181¶ ¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶8____________188¶¶¶¶8111111_1¶ ¶¶¶¶81111¶¶¶¶¶811_1111___118¶¶¶¶¶¶81111111_¶¶ ¶¶¶811_1¶¶¶¶¶¶¶88888¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶81111111_8¶¶ ¶81___1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88811118__¶¶¶ ¶___8¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888881888_¶8_¶ ¶81_¶¶8888¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888888__¶8__¶ ¶¶¶¶1__1¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888881___1¶¶¶ ¶¶88¶¶8_81_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶88881_11¶¶¶88¶ ¶¶1_18¶¶8__¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88__8¶¶¶¶1_1¶ ¶81_1118¶¶¶__1¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 888888888888888888888888888888888888888888888 8___________________________________________8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8__¶¶____¶¶¶_¶¶¶__¶¶__¶¶¶_¶¶_¶¶____¶¶¶_¶¶¶__8 8__¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__¶¶__¶¶_¶¶¶_¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__8 8__¶¶____¶¶___¶¶__¶¶__¶¶__¶¶_¶¶____¶¶___¶¶__8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8___________________________________________8 888888888888888888888888888888888888888888888 211_1_1____2¶¶¶¶66¶¶¶¶¶¶¶88¶88__¶888¶¶2________126 __________¶¶¶¶¶12¶¶¶¶¶8¶¶¶866¶612¶8¶¶¶6_1_________ 211_1___6¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶866¶¶66¶822¶¶8886681_______ 1111____2¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8688¶¶8_8¶2168¶61126_______ 21___268¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶68¶6_188__666______ 11__12¶¶¶¶¶¶228¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶68¶2_26¶2_2861____ 1__16¶¶¶¶¶6___¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶61¶¶_¶¶6¶____122__ 1__8¶¶¶¶¶6____6¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶218¶18¶61¶1______1 2186¶¶¶¶2_1____28682¶8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶_68266¶1_2¶1_____ 6862¶¶¶¶__1_____6___26_16¶8¶¶¶8__¶211612¶8_¶¶81886 ¶88¶¶¶¶81_1____12________________¶¶1_11_6¶_2¶¶2___ 6¶¶¶¶¶¶6__2____1________________2_88_2_1_¶1¶8661__ 1_¶¶¶¶¶2__8______________________1¶22____¶688¶¶12_ _2¶¶¶¶¶8__21_1_11_____________1__¶__11_1_¶81¶¶¶1__ _2¶¶¶¶¶¶1_2621_1________________18___26__2¶2_¶¶___ 28_¶¶¶¶¶1__262_____1_______1_____2___1611_8¶126___ 8__¶¶¶¶¶2_282_______________1____2___62_2__2¶¶6___ __2¶8¶8¶6_6¶¶¶8182______________622__16__12__82___ __¶2_2¶¶¶_6¶¶¶¶¶¶¶¶12__61_2¶¶¶¶¶¶¶¶66_6___¶¶21112_ 1_81__8¶¶__6¶¶268¶¶¶¶61¶¶¶¶¶¶¶2_18¶¶1__1_2¶¶¶2_1_1 8_22__1¶¶1__6¶¶¶¶¶¶¶¶_____¶¶¶¶¶¶¶_1¶____1¶¶¶¶8____ 1_22__1¶¶8____6¶¶¶2__________81___6______¶¶¶¶¶2___ _______¶¶¶2_______________________2______626¶¶6___ _______8¶¶6_______16__________________1__¶¶¶¶8¶81_ _____686¶¶¶¶2___12______________________¶¶¶¶8¶¶¶86 ___2¶¶¶¶8¶¶¶6_____26_______________16___¶¶¶¶¶¶¶¶¶6 86¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶221__2¶881__________22_____¶¶¶¶¶128¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶882_16_____¶¶¶21____1_1¶¶¶¶¶228¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶62¶¶¶8___2___¶¶¶¶¶¶86¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8162__6¶¶¶¶¶¶66_______6____¶¶¶¶¶¶66¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶66___88¶88________¶¶____¶¶¶¶¶¶862¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶6¶1____________¶¶¶1___¶¶¶¶¶¶¶¶626¶ ¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶2¶8¶¶¶2_________2¶81___2¶¶¶¶¶¶¶¶86618 ¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶2¶¶¶¶8¶¶¶8¶622¶¶¶_____6¶¶¶¶¶8¶¶¶8288¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶8888¶628¶¶¶¶¶2¶¶6____1¶¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶8¶¶2666866¶¶¶¶¶¶_¶¶¶____6¶¶¶¶¶8¶¶68¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶68¶6¶¶668628¶¶¶¶¶¶82¶¶¶¶__1¶¶¶¶¶62¶¶68¶¶88 ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶¶¶¶¶6666¶¶¶8¶2118¶¶¶¶6_8¶¶¶¶¶128¶6¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶862¶¶¶8¶¶2826¶¶¶¶¶¶¶¶66¶¶16¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶2¶¶¶8¶¶¶28¶¶¶¶_2¶¶¶8¶¶¶22¶¶618¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶82¶¶28¶¶¶¶8_28¶¶¶2__¶881_¶618¶¶12¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _________________11888888111 ____________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81 __________8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ________8¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ______¶¶¶¶¶¶811111188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _____¶¶¶8_____________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ____¶¶¶1_______________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ___¶¶¶1_________________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 __8¶¶¶11_______________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _8¶¶¶¶1______________111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 8¶¶¶¶11____________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ¶¶¶¶¶11_____________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 8¶¶¶¶1___11______1888111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶8888¶¶8___8¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶1_1¶¶¶1_¶¶¶¶¶¶¶118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶181_8¶81__1¶¶1___1181____1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶____11____1881__________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶__________1111________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶8_________111________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶_____1____111_____11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_1118_1¶¶¶¶____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶881___8¶¶¶¶8__1111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶18888__18888¶¶8111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶8118881188¶¶¶81__1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81___18¶¶881111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81____11111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶_1188¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶11111888888811188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811111118111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81_11111111111__1_1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8811___1__111__________18¶¶¶¶¶8¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶811___1_______________1111¶¶¶¶¶88¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1______________________1111¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81_______________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_____________________111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶8881_________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶88 ¶¶111__________________________118¶¶¶¶¶¶88881 ¶81____________________________1188888¶811111 ¶¶1______________________________11888118¶¶¶¶ ¶¶¶81___________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111__________________8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88111_________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

W obliczu zmian klimatycznych
:
strategia dla
polityki zagranicznej USA

W obliczu zmian klimatycznych
:
strategia dotycząca
polityki zagranicznej USA
, raport
niezależnej grupy zadaniowej

Council on Foreign Relations to niezależna, bezpartyjna organizacja członkowska,
zespół doradców i wydawca, którego celem jest bycie źródłem informacji dla swoich członków, urzędników państwowych,
kadry kierowniczej przedsiębiorstw, dziennikarzy, nauczycieli i studentów, przywódców obywatelskich i religijnych oraz innych
zainteresowanych obywateli w celu aby pomóc im lepiej zrozumieć świat i
wybory w zakresie polityki zagranicznej, przed którymi stoją Stany Zjednoczone i inne kraje. Założona w 1921 r. Rada nie zajmuje
instytucjonalnego stanowiska w kwestiach politycznych. Rada realizuje swoją misję utrzymując
zróżnicowany skład; zwoływanie spotkań; wspieranie Programu Studiów, który wspiera niezależne
badania; wydawanie „Foreign Affairs”, wybitnego czasopisma poświęconego sprawom międzynarodowym i
polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych; sponsorowanie niezależnych grup zadaniowych; oraz udostępnianie aktualnych informacji
i analiz na temat wydarzeń światowych i amerykańskiej polityki zagranicznej na swojej stronie internetowej CFR.org.
RADA NIE ZAJMUJE STANOWISKA INSTYTUCJONALNEGO W KWESTIACH POLITYCZNYCH I NIE JEST POWIĄZANA
Z RZĄDEM UE
. WSZYSTKIE STANOWIENIA FAKTÓW I WYRAŻENIA OPINII ZAWARTE W JEJ PUBLIKACJACH SĄ WYŁĄCZNĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ AUTORA LUB AUTORÓW.
Rada sponsoruje niezależną grupę zadaniową, gdy pojawia się kwestia o kluczowym znaczeniu dla
polityki zagranicznej USA, i wydaje się, że grupa zróżnicowana pod względem pochodzenia i perspektyw
może mimo to być w stanie osiągnąć znaczący konsensus w sprawie polityki w drodze prywatnych i
bezstronnych obrad. Członkowie grupy zadaniowej proszeni są o przyłączenie się do konsensusu oznaczającego, że
popierają „ogólny kierunek polityki i oceny przyjęte przez grupę, choć niekoniecznie
wszystkie ustalenia i zalecenia”.
Zachęcamy także do wyrażania indywidualnych poglądów i sprzeciwów, które zaostrzają różnice w analizach i zaleceniach. . Po utworzeniu Grupy Zadaniowe są
niezależne. Po osiągnięciu wniosków grupa zadaniowa sporządza raport, który Rada
publikuje i umieszcza na swojej stronie internetowej. Przewodniczący, dyrektorzy i członkowie Grupy Zadaniowej ponoszą wyłączną
odpowiedzialność za treść swoich raportów.
W celu uzyskania dalszych informacji na temat Rady lub tej Grupy Zadaniowej należy napisać do Council
on Foreign Relations, 58 East 68th Street, New York, NY 10065, lub zadzwonić do dyrektora ds.
komunikacji pod numer 212-434-9400. Odwiedź stronę internetową Rady pod adresem CFR.org.
Copyright © 2008 by Council on Foreign Relations, Inc.
Wszelkie prawa zastrzeżone.
Wydrukowano w Stanach Zjednoczonych Ameryki.
Niniejszy raport nie może być powielany w całości ani w części w jakiejkolwiek formie innej niż reprodukcja
dozwolona na mocy sekcji 107 i 108 amerykańskiej ustawy o prawie autorskim (17 sekcji 107 USC
i 108) oraz fragmenty recenzentów dla prasy publicznej, bez wyraźnej pisemnej zgody
Council on Foreign Relations. Aby uzyskać informacje, napisz do Urzędu Publikacji,
Council on Foreign Relations, 58 East 68th Street, New York, NY 10065.
Niniejszy raport został wydrukowany na papierze certyfikowanym przez SmartWood zgodnie ze standardami Forest
Stewardship Council, która promuje odpowiedzialność środowiskową, korzystna społecznie i
ekonomicznie opłacalna gospodarka światowymi lasami.
Certyfikat nr. SW-COC-1530 Przewodniczący
grupy
zadaniowej
George E. Pataki
Thomas J. Vilsack
Dyrektor projektu
Michael A. Levi
Starszy doradca
David G. Victor

Członkowie grupy zadaniowej
Timothy D. Adams William A. Pizer
Sally M. Benson William K. Reilly
Aime’e R. Christensen* Theodore Roosevelt IV
Stuart E. Eizenstat Stephen M. Ross
Thomas F. Farrell II David M. Rubenstein
Sherri W. Goodman David Sandalow
Shirley Ann Jackson Lawrence R. Scanlon
Robert W. Lane Lawrence H. Summers *
Jonathan Lash Mark R. Tercek
Michael A. Levi David G. Victor
Robert A. Malone Thomas J. Vilsack
Jessica T. Mathews Timothy E. Wirth*
Kenneth B. Mehlman James D. Wolfensohn*
Steven W. Pacala Philip D. Zelikow
George E. Pataki
*Osoba fizyczna zatwierdziła raport i przedstawiła dodatkowe lub odmienne zdanie.

Spis treści
Przedmowa xi
Podziękowania xiii
Lista akronimów xv
Raport grupy zadaniowej 1
Streszczenie 3
Wprowadzenie 11
Historia i stan amerykańskiej polityki klimatycznej 25
Polityka wewnętrzna 33
Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 42
Adaptacja i inne środki wykraczające poza łagodzenie 63
Porozumienie ONZ 67
Partnerstwo dla klimatu Współpraca 79
Przywództwo 89
Dodatkowe lub odmienne poglądy 93
Członkowie grupy zadaniowej 96
Obserwatorzy grupy zadaniowej 107
Załącznik 109

Przedmowa
W ostatnich latach nastąpiła niezwykła zmiana w amerykańskiej debacie na temat
globalnych zmian klimatycznych – nadal jednak nie ma konsensusu co do tego, jak
Stany Zjednoczone i świat powinny stawić czoła temu wyzwaniu. Istnieje wiele opcji polityki krajowej
mających na celu redukcję emisji gazów cieplarnianych i
istnieje potencjał opracowania strategii w pełni spójnej z
dobrobytem gospodarczym i bezpieczeństwem energetycznym. Jednakże, jak wyraźnie wynika z niniejszego raportu
, sama polityka wewnętrzna nie wystarczy;
Niezbędna jest także nowa polityka zagraniczna USA mająca na celu walkę ze zmianami klimatycznymi. Stany Zjednoczone odpowiadają
za około 15 procent światowych emisji gazów cieplarnianych, pozostawiając resztę
– której rosnąca część pochodzi z szybko wschodzących gospodarek, takich jak Chiny i Indie – poza zakresem środków krajowych.
Z tych powodów Rada ds. Stosunków Zagranicznych powołała
niezależną grupę zadaniową w celu zbadania strategii dotyczącej zmian klimatycznych, zwłaszcza
tych wymiarów, które obejmują politykę zagraniczną. W oparciu o wnikliwą ocenę wyzwań i możliwości Grupa Zadaniowa stwierdza, że ambitna, wszechstronna i sprawiedliwa polityka wewnętrzna USA jest warunkiem wstępnym skutecznego przywództwa międzynarodowego. Następnie argumentuje, że
polityka zagraniczna USA musi skupiać się na największych gospodarkach i emitentach, zarówno zaawansowanych
, jak i szybko rozwijających się.
Grupa zadaniowa opowiada się za strategią zacieśnienia
współpracy międzynarodowej, proponując, aby Stany Zjednoczone dążyły do globalnego
porozumienia klimatycznego ONZ, promując jednocześnie inne ustalenia, które mogą być mniej
formalne, ograniczone zarówno pod względem zakresu, jak i uczestnictwa, ale nadal bardzo ambitne.
Jako kluczową część proponuje nowe Partnerstwo na rzecz Klimatu
xixii
Przedmowa
Współpraca, które skupiałoby największych emitentów na świecie na wdrażaniu agresywnych redukcji emisji. Grupa Zadaniowa podkreśla
potrzebę dostosowania interesów krajów rozwijających się, czy to w
zakresie rozwoju gospodarczego, bezpieczeństwa energetycznego, czy zdrowia publicznego, do kroków
, które pomogą złagodzić zmiany klimatyczne. Pokazuje, że narzędzia, którymi dysponują
Stany Zjednoczone w tym wysiłku, wykraczają daleko poza tradycyjną
sferę środowiskową i obejmują takie obszary, jak technologia, bezpieczeństwo i handel.
Grupa zadaniowa omawia także, co mogą i powinny zrobić Stany
Zjednoczone, jeśli postęp międzynarodowy okaże się nieuchwytny. W raporcie
wzywa się kraje zamożne, aby pomogły krajom najbardziej bezbronnym w przystosowaniu się do
skutków nieuniknionych zmian klimatycznych.
W imieniu Rady ds. Stosunków Zagranicznych pragnę podziękować
Przewodniczącymi Grupy Zadaniowej są George E. Pataki i Thomas J. Vilsack, którzy wnieśli swój wkład w ten ważny projekt dzięki swojemu głębokiemu doświadczeniu i niestrudzonemu zaangażowaniu. Rada jest także wdzięczna poszczególnym
członkom Grupy Zadaniowej, grupie wybitnych ekspertów i liderów, których spostrzeżenia
były niezbędne. Na koniec chciałbym podziękować Michaelowi A. Leviemu,
starszemu pracownikowi Rady Davidowi M. Rubensteinowi ds. energii i środowiska, za umiejętne i kompetentne kierowanie tym projektem, oraz Davidowi
G. Victorowi, zastępcy starszemu pracownikowi Rady ds. nauki i technologii, za zaoferowanie jego znaczną wiedzę specjalistyczną jako starszego doradcy. Wszyscy
zaangażowani opracowali ważne badanie, które wskazuje drogę do
skutecznego międzynarodowego przywództwa Stanów Zjednoczonych w walce ze
zmianami klimatycznymi.
Richard N. Haass
Przewodniczący
Rady ds. Stosunków Zagranicznych,
czerwiec 2008 r

Podziękowania
Niezależna grupa zadaniowa ds. zmian klimatycznych, sponsorowana przez
Radę ds. Stosunków Zagranicznych, odniosła ogromne korzyści z
mądrości, doświadczenia i przywództwa George’a E. Patakiego i Thomasa
J. Vilsacka. Zmiana klimatu to wyzwanie, które często wywołuje uproszczone
propozycje polityczne i silnie stronnicze reakcje. Nasi przewodniczący, kierujący
kompetentną, rozważną i pragmatyczną grupą członków Grupy Zadaniowej, umiejętnie uniknęli tych bliźniaczych pułapek.
Praca z nimi była przyjemnością .
Grupa zadaniowa jest także bardzo wdzięczna Markowi R. Warnerowi, który
pełnił funkcję przewodniczącego od maja 2007 r. do września 2007 r., zanim
odszedł, aby ubiegać się o miejsce w Senacie Stanów Zjednoczonych.
Grupa zadaniowa jest głęboko wdzięczna Davidowi G. Victorowi,
starszemu adiunktowi w Radzie, za pełnienie funkcji starszego doradcy. Osobiście jestem mu
bardzo wdzięczny za hojność, z jaką podzielił się swoją wiedzą, spostrzeżeniami i czasem, aby ten raport był jak najbardziej solidny.
Wysiłek ten skorzystał na pracy wielu pracowników Rady. Susan
Basu umiejętnie wspierała działania i badania Grupy Zadaniowej przez
pierwszy rok działań, a Katherine Michonski umiejętnie wkroczyła, aby pomóc
poprowadzić raport przez jego końcowe etapy i publikację. Lee Feinstein
pomógł w powołaniu Grupy Zadaniowej, a Anya Schmemann, Lindsay Workman i Swetha Sridharan zapewniły sprawne funkcjonowanie Grupy Zadaniowej,
oferując bezcenne rady i wskazówki, ściśle współpracując z
resztą Rady. Patricia Lee Dorff i Lia Norton wzięły
pisemny dokument i liczby i przekształciły je w dopracowany raport.
xiii
xiv Podziękowania
Po drodze Irina A. Faskianos zorganizowała
seminaria Programu Narodowego z członkami Rady w czterech miastach, a także
sesje informacyjne z urzędnikami stanowymi i lokalnymi oraz z
Grupą Roboczą ds. Szkolnictwa Wyższego Rady dla rektorów szkół wyższych i uniwersytetów oraz
liderów fundacji. Nancy D. Bodurtha i Kay King kierowały działami Spotkań
w organizowaniu wydarzeń informacyjnych i informacyjnych dla
członków Rady w Nowym Jorku i Waszyngtonie. Dziękuję także Lisie Shields
i zespołowi ds. komunikacji, programom korporacyjnym i informacyjnym Rady
oraz Kay i jej zespołowi w Waszyngtonie za
ciężką pracę nad zdobyciem raportu jak najszerszego grona odbiorców.
Jestem także wdzięczny długiej liście osób, które spotkały się z przewodniczącymi
i ze mną podczas wizyt w Pekinie, Brukseli, Londynie i Tokio.
Kilku urzędników rządu USA również hojnie ofiarowało swój czas
i wiedzę.
Jestem szczególnie wdzięczny Przewodniczącemu Rady Richardowi N. Haassowi
za zwołanie tej grupy zadaniowej oraz dyrektorowi ds. badań Gary’emu Samore’owi,
który poparł tę inicjatywę. Projekt ten był możliwy dzięki
hojnemu wsparciu zarówno Fundacji Johna D. i Catherine T. MacArthurów
, jak i Fundacji Rockefellera, a także dzięki wsparciu Davida M. Rubensteina dla programu Task Force.
Michael A. Levi
Dyrektor projektu

Lista akronimów
APP Partnerstwo Azji i Pacyfiku na rzecz czystego rozwoju
i klimatu
CCS wychwytywanie i sekwestracja dwutlenku węgla
CDM Mechanizm czystego rozwoju
EPA Agencja Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych
Ex-Im Bank Export-Import Bank Stanów Zjednoczonych
IEA Międzynarodowa Agencja Energetyczna
IGCC zintegrowany cykl łączony zgazowania
IPCC Międzyrządowy Panel ds. Zmian Klimatu
LNG skroplony gaz ziemny
MEM Spotkania głównych gospodarek
OECD Organizacja Współpracy Gospodarczej i
Rozwoju
OPIC Overseas Private Investment Corporation
Badania, rozwój i demonstracje w zakresie badań i rozwoju, rozwoju i demonstracji
RPS Standardy portfela odnawialnych źródeł energii
TPA Urząd Promocji Handlu
USAID Agencja Rozwoju Międzynarodowego Stanów Zjednoczonych
USCAP Partnerstwo na rzecz Działań Klimatycznych USA
UNFCCC Ramowa konwencja ONZ w sprawie zmian klimatycznych
WTO Światowa Organizacja Handlu
xv

Raport grupy zadaniowej

Streszczenie
niekontrolowane zmiany klimatyczne mogą z czasem mieć dalekosiężne i potencjalnie katastrofalne skutki dla dobrostanu ludzi, wrażliwych ekosystemów
i bezpieczeństwa międzynarodowego. To pilne wyzwanie wymaga, aby
Stany Zjednoczone i świat podjęły kompleksowe działania w celu ograniczenia
gromadzenia się gazów cieplarnianych w atmosferze i zajęcia się
konsekwencjami wszelkich nieuniknionych zmian klimatycznych.
Utrzymanie silnej polityki wewnętrznej – warunek wstępny międzynarodowego
przywództwa – będzie wymagało, aby przywódcy USA uczciwie informowali o
wyzwaniach i możliwościach związanych ze zmianą klimatu. Tymczasem w miarę jak zmiany klimatyczne będą coraz ważniejsze w programie politycznym, przywódcy będą musieli
skorzystać z narzędzi spoza tradycyjnej sfery ochrony środowiska
i zrównoważyć zmianę klimatu z innymi nadrzędnymi celami.
Strategia Stanów Zjednoczonych dotycząca stawienia czoła zmianom klimatycznym musi rozpocząć się u siebie.
Grupa zadaniowa zaleca, aby decydenci amerykańscy wspierali system „handlu capand”, który rozpoczyna redukcję emisji w USA już teraz i który
wyznacza kurs cięć o 60–80% w porównaniu z
poziomem z 1990 r. do 2050 r.; cele te należy okresowo przeglądać i
w razie potrzeby korygować. System ten pozwoliłby rynkowi znaleźć możliwości
ograniczenia emisji i usunięcia gazów cieplarnianych z atmosfery
możliwie najniższym kosztem. Można i należy go projektować w taki sposób, aby
uniknąć wstrząsów w gospodarce i nie nakładać nadmiernych obciążeń
na żadną konkretną część społeczeństwa.
System ograniczenia emisji i handlu stworzy zachęty ekonomiczne do redukcji
emisji, ale zachęty te nie będą wystarczające, aby osiągnąć głębokie rezultaty w
zakresie
ograniczenia
emisji po akceptowalnych kosztach. Grupa Zadaniowa zaleca
zatem Stanom Zjednoczonym Państwa podejmują uzupełniające się kroki, aby pomóc siłom rynkowym
skuteczniej funkcjonować i wykorzystać wiele możliwości w celu dostosowania
celu, jakim jest spowolnienie zmian klimatycznych, do innych ważnych celów polityki.
Te inne kroki obejmują przyjęcie polityk, które poprawiłyby
bezpieczeństwo energetyczne poprzez ograniczenie zużycia ropy naftowej w sposób, który jednocześnie obniży emisje; stosowanie
tradycyjnych regulacji w miejscach, w których rynki nie funkcjonują skutecznie,
w szczególności poprzez ukierunkowanie na możliwości poprawy efektywności energetycznej;
rozszerzenie federalnego wsparcia na badania, rozwój i demonstrację technologii niskoemisyjnych na skalę komercyjną; oraz wspieranie
budowy nowej infrastruktury, takiej jak solidniejsza sieć elektryczna,
która będzie wspierać energię niskoemisyjną. Grupa zadaniowa zaleca również,
aby Stany Zjednoczone dążyły do zmniejszenia stawek za biopaliwa, ponieważ wiele importowanych
biopaliwa są obecnie bardziej przyjazne dla klimatu niż wiele
biopaliw produkowanych w kraju; jednakże Stany Zjednoczone powinny to zrobić jedynie w
kontekście, w którym zmiany taryf nie będą ostatecznie zachęcać do zwiększania
emisji. Zaleca także wycofywanie dotacji dla dojrzałych biopaliw,
takich jak konwencjonalny etanol z kukurydzy.
Zestaw narzędzi strategii klimatycznej
W miarę jak Stany Zjednoczone będą podejmować coraz bardziej agresywne działania we własnym kraju, będą
miały silniejszą pozycję, aby wymagać więcej od innych. Grupa zadaniowa
skupiła się na możliwościach wykorzystania dźwigni finansowej w gospodarkach wschodzących,
koncentrując się na pięciu największych emitentach w tej grupie – Brazylii, Chinach,
Indiach, Indonezji i Rosji. Skoncentrowano się także na
trzech największych źródłach emisji w tych krajach: węglu w energetyce i przemyśle, ropie w
transporcie i gdzie indziej oraz niszczeniu lasów tropikalnych. Zaleca
, aby rząd USA zrobił to samo.
Niektóre narzędzia nie budzą kontrowersji. Grupa zadaniowa zaleca, aby
Stany Zjednoczone kontynuowały współpracę z krajami rozwijającymi się w celu
zrozumienia ich podatności na zmiany klimatyczne, co pomoże
zachęcić te kraje do bezpośredniego stawienia czoła wyzwaniom klimatycznym.
Stany Zjednoczone powinny także współpracować z krajami rozwijającymi się, aby
pomóc im zrozumieć wiele sposobów redukcji emisji, a jednocześnie
oszczędzać pieniądze i promować wzrost gospodarczy. Grupa zadaniowa również

Streszczenie wykonawcze 5
zaleca, aby Stany Zjednoczone promowały współpracę międzynarodową
w zakresie badań, rozwoju i demonstracji nowych technologii na skalę komercyjną
, co z czasem obniżyłoby koszty ograniczania
emisji, a tym samym spowodowałoby, że głębokie cięcia emisji będą bardziej politycznie i ekonomicznie bardziej smaczny.
Strategia klimatyczna staje się bardziej skomplikowana, gdy w grę wchodzą trudne kompromisy. Grupa zadaniowa skupiła się w szczególności na sposobach
, w jakie Stany Zjednoczone mogłyby wpłynąć na
zachęty gospodarcze i związane z bezpieczeństwem, które kierują decyzjami w krajach rozwijających się.
Wiele opcji rozwoju niskoemisyjnego jest droższych niż ich bardziej brudne
alternatywy i w takich okolicznościach szczególnie trudno okazało się
zachęcanie krajów rozwijających się do podjęcia działań. Dlatego decydenci
od dawna poszukiwali rozważnych sposobów zapewnienia bogatszym krajom
wsparcia finansowego na rzecz redukcji emisji w krajach rozwijających się. Wiodącym
dotychczas przedsięwzięciem jest mechanizm czystego rozwoju (CDM),
program ustanowiony w ramach Protokołu z Kioto, który umożliwia
krajom rozwiniętym płacenie firmom z krajów rozwijających się, które redukują („równoważą”) swoje
emisje zamiast zmniejszać same emisje. CDM z
różnych powodów w dużej mierze nie powiodło się w zachęcaniu do rzeczywistych i
znaczących zmian w krajach rozwijających się.
Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone promowały
podobne pod względem koncepcyjnym, ale bardziej zdecydowane wysiłki skupione na niewielkiej liczbie
obszarów o wysokich zyskach. System naprawiłby wiele niedociągnięć CDM,
koncentrując inwestycje na kilku docelowych obszarach, w których wpływ
na emisję jest największy. Stany Zjednoczone powinny to katalizować,
włączając starannie zaprojektowany system „offsetowy” do amerykańskiego prawa dotyczącego limitów i handlu
. Sukces będzie zależał od stworzenia złotego standardu, który zapewni, że offsety
będą odzwierciedlać rzeczywiste ograniczenia emisji, co często jest trudnym zadaniem. Ten system offsetowy powinien
obejmować nie tylko działalność energetyczną i przemysłową, ale także użytkowanie gruntów,
w tym uniknięcie wylesiania. Grupa zadaniowa ostrzega jednak, że
kompensacja międzynarodowa, choć ważna, będzie odgrywać ograniczoną rolę, częściowo
ze względu na trudności administracyjne w ustaleniu, czy
kompensacja emisji stanowi rzeczywistą redukcję globalnych emisji.
TheTask Forcethus zaleca podjęcie uzupełniających wysiłków z udziałem
amerykańskich i międzynarodowych „funduszy klimatycznych”. Fundusze te mogłyby między innymi
bezpośrednio finansować redukcje emisji w krajach rozwijających się; Oni

6 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
mogłaby kupować technologię niskoemisyjną i odsprzedawać ją ze zniżką; mogłyby także
wesprzeć działania mające na celu powstrzymanie wylesiania. Często można tego dokonać z
większą łatwością administracyjną i niższymi kosztami niż w przypadku offsetu. Jednocześnie
fundusze te są ograniczone ze względu na ich zależność od rządów,
a nie od rynków, jeśli chodzi o znajdowanie i finansowanie możliwości redukcji emisji.
Członkowie grupy zadaniowej nie zgadzają się co do zasadności wykorzystywania funduszy klimatycznych
do zapewniania wsparcia na dużą skalę głównym konkurentom gospodarczym, takim jak
Chiny, zgadzają się jednak, że wszelkie istotne wsparcie z udziałem
konkurentów gospodarczych powinno stanowić część pakietu zobowiązań
tych krajów w obszarach takich jak jako własność intelektualna, które przynoszą widoczne
korzyści gospodarce USA.
Polityka handlowa może odegrać główną rolę w strategii klimatycznej. Grupa
zadaniowa zaleca Stanom Zjednoczonym promowanie przyjaznych dla klimatu
amerykańskich eksporterów technologii poprzez zwiększenie nacisku Export-Import Bank (były Im
Bank) i Overseas Private Investment Corporation (OPIC)
na technologie niskoemisyjne, a także poprzez wywieranie nacisku na kraje rozwijające się,
aby wyeliminowały bariery do handlu technologiami niskoemisyjnymi.
Niektórzy sugerowali także, aby Stany Zjednoczone nałożyły cła lub
inne podobne kary na produkty importowane o dużej emisji gazów cieplarnianych, takie jak stal i
cement z krajów szybko wschodzących, które nie podejmują wystarczająco
ambitnych kroków w celu kontrolowania swoich emisji. Twierdzą, że
chroniłoby to amerykańskie firmy i wywierałoby presję na kraje rozwijające się, aby
same kontrolowały emisje. Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone nie
odrzucały możliwości ostatecznego nałożenia kar handlowych w
kontekście wielostronnym i w sposób zgodny ze zobowiązaniami USA
w ramach Światowej Organizacji Handlu (WTO). Jednakże
Stany Zjednoczone powinny najpierw podjąć próbę włączenia szybko wschodzących
gospodarek do międzynarodowego porozumienia klimatycznego i zachęcić je
do narzucania własnych cen na eksport charakteryzujący się dużą emisją gazów cieplarnianych, czy to
poprzez szeroką politykę, czy poprzez opłaty na eksportowane towary.
Nie należy agresywnie wymachiwać sankcjami handlowymi – skomplikowałoby to
negocjacje klimatyczne i zmniejszyło wpływ USA na szersze wysiłki na rzecz
uczynienia handlu zarówno swobodniejszym, jak i sprawiedliwszym.
Grupa zadaniowa zachęca także decydentów do spojrzenia poza
dźwignie finansowe i handlowe. W najbliższej przyszłości Stany Zjednoczone i inne
kraje mogłyby zapewnić Chiny i Indie, że odejdą od tej polityki

Streszczenie 7
węgiel nie zagroziłby ich bezpieczeństwu narodowemu. Grupa zadaniowa
zaleca zatem podjęcie wysiłków na rzecz poprawy bezpieczeństwa dostaw kluczowych zasobów,
takich jak gaz ziemny i paliwo jądrowe, co uzupełniłoby wysiłki
na rzecz wspierania odnawialnych źródeł energii i poprawy efektywności energetycznej. W dłuższej perspektywie
powiązanie dążenia Chin i Indii do bycia wielkimi mocarstwami z działaniami na rzecz ograniczenia
emisji gazów cieplarnianych również prawdopodobnie będzie potężnym narzędziem –
ale tylko wtedy, gdy same Stany Zjednoczone podejmą zdecydowane działania we własnym kraju i
będą współpracować z tymi krajami, aby wykazać, że że zajęcie się
zmianami klimatycznymi nie musi udaremniać ich rozwoju gospodarczego.
Wszystkie te narzędzia mają na celu osiągnięcie głębokiej redukcji emisji.
Ale pewne zmiany klimatyczne są nieuniknione. Świat rozwinięty, który
wyemitował obecnie do atmosfery większość gazów cieplarnianych, ma
obowiązek pomóc społeczeństwom najbardziej narażonym na
szkody klimatyczne w przystosowaniu się do nieuniknionych zmian. W interesie bezpieczeństwa narodowego leży także
pomoc w adaptacji bezbronnym krajom i populacjom.
Włączenie kwestii klimatycznych do tradycyjnej
pomocy rozwojowej jest najskuteczniejszym sposobem pomocy w adaptacji, dlatego Grupa Zadaniowa
zaleca, aby pomoc adaptacyjna była dostarczana przede wszystkim
poprzez takie podejście. Wzywa Stany Zjednoczone i inne kraje,
aby nalegały, aby projekty rozwojowe uwzględniały w swoich
planach zmiany klimatyczne, tam gdzie to konieczne. Zmiany klimatyczne nieuchronnie zwiększą
potrzebę pomocy rozwojowej, a zaawansowane państwa uprzemysłowione powinny
sprostać temu wyzwaniu. Grupa Zadaniowa zaleca również, aby
kraje zaawansowane zapewniały pomoc adaptacyjną biedniejszym krajom w strategiczny
sposób, który zapewni ich wsparcie w zakresie wywierania presji politycznej na
największe i najszybciej rozwijające się kraje, aby kontrolowały własne
emisje. Zbyt długo „kraje rozwijające się” były traktowane jako
jednolity blok; ważne jest, aby zapewnić, że ci, którzy są stosunkowo
zamożni i są w stanie kontrolować swoje emisje, nie będą mogli
ukrywać się za innymi, znacznie biedniejszymi.
Porozumienie ONZ
Większość myśli na temat międzynarodowej polityki klimatycznej skupiała się na
Protokole z Kioto i projekcie jego następcy po 2012 roku. Rządy świata, w tym Stany Zjednoczone, zgodziły się na to w grudniu

8 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
2007 na Bali w celu dążenia do nowego globalnego traktatu. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że
droga do porozumienia w sprawie nowego, silnego traktatu do grudnia
2009 r. w Kopenhadze – czyli w terminie wyznaczonym na Bali – będzie niezwykle
wymagająca. Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone
konstruktywnie zaangażowały się w trwające negocjacje, kierując się pięcioma zasadami:
• Dążenie do porozumienia w sprawie początkowego długoterminowego celu, jakim jest zmniejszenie emisji co najmniej
o połowę do 2050 r., pamiętając, że będzie to wymagało
okresowego przeglądu i przeglądu.
• Bądź gotowy w sposób wiarygodny zaangażować się, wraz z innymi rozwiniętymi
krajami uprzemysłowionymi, w realizację własnych krótkoterminowych celów liczbowych w zakresie ograniczenia
emisji. Zapewniłoby to zaufanie do intencji USA i
położyło podwaliny pod międzynarodowy handel uprawnieniami do emisji.
• Należy szukać zaangażowania ze strony głównych krajów rozwijających się w działania, które
znacznie ograniczą emisje z ich oczekiwanych ścieżek. Stany
Zjednoczone nie powinny zabiegać o limity emisji, które są trudne do
ustalenia ze względu na trudności w prognozowaniu przyszłych
emisji z krajów rozwijających się. Zamiast tego powinna zaakceptować znaczący pakiet polityk
i środków, nad którymi kraje rozwijające się mają znacznie
większą kontrolę.
• Promowanie zreformowanego programu finansowania redukcji emisji w krajach rozwijających się i zachęcania do rozpowszechniania technologii niskoemisyjnych, w tym zaostrzonego i ukierunkowanego następcy CDM oraz
funduszu pomocy na rzecz czystego rozwoju.
• Zapewnienie, że każde porozumienie podkreśla znaczenie adaptacji i
tworzy mocne i wiarygodne ramy dla kontynuowania
wysiłków adaptacyjnych.
Chociaż Stany Zjednoczone będą musiały wykazać się elastycznością, musi być również
jasne, że zasady te stanowią część pakietu. Grupa zadaniowa stwierdza
, że nawet jeśli Stany Zjednoczone realizują ambitną i obowiązkową politykę
u siebie, nie powinny podpisywać się pod ograniczeniem emisji w ramach jakiegokolwiek globalnego
porozumienia, które nie obejmuje zdecydowanego zobowiązania się do działań ze strony
głównych gospodarek wschodzących. Zawarcie takiego porozumienia będzie trudne,
co będzie wymagało dużych zmian w stanowisku nie tylko Stanów Zjednoczonych,
ale każdego większego kraju rozwijającego się. Inwestycja w ten proces

Streszczenie nr 9
jest jednak niezbędne, ponieważ dobre porozumienie ONZ zapewniłoby solidną
podstawę dla globalnych wysiłków, a negocjacje, niezależnie od
ostatecznego wyniku, mogą pomóc w budowaniu międzynarodowego wsparcia dla mądrej polityki.
Niemniej jednak potrzeba podstaw prawnych dla handlu uprawnieniami do emisji
jest tak wielka, że w przypadku niepowodzenia wysiłków ONZ w Kopenhadze Stany Zjednoczone,
Unia Europejska (UE) i Japonia, a także inne kraje, powinny
być przygotowane na zawarcie mniejszego porozumienia między krajów, które są
w stanie wdrożyć solidne i niezawodne krajowe limity emisji i chcą
korzystać z handlu uprawnieniami do emisji. Zapewniłoby to, że podstawa
połączenia systemów krajowych w międzynarodowe ustalenia handlowe
nie zostanie zniszczona wraz z wygaśnięciem Protokołu z Kioto.
Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej
Ambitne porozumienie ONZ wyznaczyłoby kurs na kilka następnych lat
międzynarodowych wysiłków klimatycznych. Wysiłki ONZ napotykają jednak wyzwania.
Istnieje duże prawdopodobieństwo, że proces ONZ nie doprowadzi
w najbliższej perspektywie do osiągnięcia zdecydowanego porozumienia. Dopilnowanie, aby najwięksi emitenci, zaawansowani i
rozwijający się, rzeczywiście wywiązali się ze wszelkich podjętych zobowiązań,
będzie w każdym razie monumentalnym zadaniem.
Grupa zadaniowa zaleca zatem, aby Stany Zjednoczone, wspólnie
z innymi głównymi zaawansowanymi gospodarkami przemysłowymi i gospodarkami wschodzącymi, utworzyły
stały proces, który zrzeszy największych emitentów na świecie
w celu wdrożenia agresywnych redukcji emisji. Byłby to kluczowy
element nowej strategii, która uzupełniałaby i wzmacniała
bieżące wysiłki ONZ. To „Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej”
różniłoby się od cennych spotkań głównych gospodarek
zorganizowanych przez administrację Busha i kilka innych rządów,
ponieważ byłoby zakorzenione w agresywnych wysiłkach na rzecz ograniczenia emisji w USA i
skupiałoby się na praktycznych działaniach i wdrażaniu konkretnych
strategii.
Partnerstwo szukałoby praktycznych strategii odchodzenia od
tradycyjnych paliw, technologii i zachowań, które powodują większość emisji
gazów cieplarnianych. Ważnym elementem byłoby zbadanie możliwości powiązania
systemów handlu uprawnieniami do emisji „od dołu do góry”. To

10 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych
dotyczyłaby również praktyk w zakresie rolnictwa i zarządzania gruntami, takich
jak te, które prowadzą do wylesiania.
Podstawą wysiłków będzie ustrukturyzowana seria regularnych
spotkań na najwyższych szczeblach władzy. Liderzy zobowiązaliby się
do przyjęcia agresywnych pakietów działań, które następnie wdrożyliby
u siebie. Zobowiązaliby się także do zapewnienia
zachęt i pomocy innym, aby osiągnęli swoje cele. Ten elastyczny
format umożliwiłby krajom przyjmowanie programów, których
włączanie do traktatów mogłyby obawiać się. Energiczne zajęcie się zmianami klimatycznymi przenosi
świat na nieznane wody, przez co krajom trudno jest mieć
pewność, że będą w stanie podjąć najśmielsze wysiłki. Wyzwanie
, jakie stanowi zmiana klimatyczna, wymaga jednak niczego innego.

Wprowadzenie
Zmiany klimatyczne stanowią poważne wyzwanie dla Stanów Zjednoczonych i świata
. Szereg wnikliwych i powszechnie szanowanych niedawnych badań, w tym
przede wszystkim tych przeprowadzonych przez Międzyrządowy Zespół ds.
Zmian Klimatu (IPCC), stale podnosi niepokojące i coraz
głośniejsze alarmy dotyczące niebezpiecznych zmian klimatycznych.1 Najnowszy raport
IPCC, opublikowany w 2007 stwierdzili, że „większość obserwowanego
wzrostu średnich temperatur na świecie od połowy XX wieku
jest najprawdopodobniej spowodowana obserwowanym wzrostem
stężeń antropogenicznych gazów cieplarnianych”. Te zwiększone stężenia – głównie
dwutlenku węgla (CO2) – są wynikiem głównie ze spalania paliw kopalnych,
takich jak węgiel i ropa naftowa, oraz z wylesiania, a także innych zmian
w sposobie użytkowania gruntów przez ludzi. IPCC ustaliło, że spowodowane przez człowieka
ocieplenie prawdopodobnie już zmienia ekosystemy, pogodę i poziom mórz.
Wiele z tych sygnałów może być dziś nadal słabych, ale jeśli świat będzie kontynuował
kurs, oczekuje się, że staną się znacznie silniejsze.
Dla wielu zmiany temperatury często przewidywane przez ekspertów mogą
nie wydawać się duże. Miałyby one jednak duże i dalekosiężne
konsekwencje, które rozwiną się w nadchodzących latach, dziesięcioleciach i
stuleciach. W rzeczywistości prawdopodobne skutki zmiany klimatu wynikające z
niekontrolowanych emisji gazów cieplarnianych wykraczają daleko poza temperaturę.
Mogą one wpływać na życie na wiele sposobów, zagrażając
1 Amerykańska Narodowa Akademia Nauk wydała podobne oświadczenia. Na przykład zob.
Narodowa Akademia Nauk, „Oświadczenie wspólnych akademii naukowych: Globalna reakcja na
zmiany klimatyczne”, 7 czerwca 2005, http://www.nationalacademies.org (dostęp 15 kwietnia 2008).
11
12 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych dla
ludności przybrzeżnej, ograniczająca dostępność słodkiej wody, zwiększające
szkody spowodowane burzami i pożarami, zmieniające się wzorce wzrostu i
produktywność, zmieniające się zasięg geograficzny chorób i nadwyrężające
różnorodność biologiczną.2 Skutki te, same w sobie wystarczająco złe, mogą być również klasycznymi
„zwielokrotniaczami zagrożeń”, intensyfikującymi konflikt i podsycającymi niestabilność w niektórych
z najbardziej wrażliwych części świata3.
Oczywiście, litania długoterminowych skutków – nie wszystkie z nich są pewne
będzie negatywny dla wszystkich społeczeństw, ale w sumie głęboko szkodliwy dla
planety i Stanów Zjednoczonych – nie da się tego przewidzieć z jakąkolwiek
precyzją. System klimatyczny jest niezwykle złożony i może
być bardzo wrażliwym. Niektórzy obserwatorzy wykorzystali wynikającą z tego niepewność jako
wymówkę dla opóźnienia lub bierności. Niepewność ta implikuje jednak
niepokojącą możliwość znacznie większego gromadzenia się gazów cieplarnianych
w atmosferze i poważniejszych zmian klimatycznych, co sprawia, że trudno
wykluczyć, że skutki klimatyczne mogą być znacznie poważniejsze
niż prawdopodobne szacunki większości ekspertów .4
Grupa Zadaniowa stwierdza, że prawdopodobne skutki związane z niekontrolowaną
zmianą klimatu są duże i wymagają poważnej uwagi Stanów Zjednoczonych, zarówno dlatego, że wpłynęłyby
głęboko na dobrobyt Amerykanów i ludzi na całym świecie, jak i
dlatego, że mogłyby mieć niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo międzynarodowe . Stwierdzono również
, że ryzyko wystąpienia znacznie bardziej ekstremalnych skutków, niezależnie od tego, jak małe, jest powodem do poważnego
i pilnego zaniepokojenia.
Ograniczenie ryzyka niebezpiecznych zmian klimatycznych wymaga ograniczenia
gromadzenia się gazów cieplarnianych w atmosferze. To z kolei wymaga
wysiłków na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych i zwiększenia
usuwania gazów cieplarnianych z atmosfery. Wysiłki te są
wspólnie określane jako „łagodzenie”.
2 IPCC, 2007: Podsumowanie dla decydentów. W: Zmiany klimatyczne 2007: skutki, adaptacja i
podatność na zagrożenia. Wkład Grupy Roboczej II do Czwartego Raportu Oceniającego Międzyrządowego
Zespołu ds. Zmian Klimatu, ML Parry i in., wyd. (Cambridge: Cambridge University Press).
Należy zauważyć, że skutki te będą różnić się intensywnością – na przykład oczekuje się, że zmiany klimatyczne będą
bardziej widoczne na lądzie niż w oceanach, szczególnie dotkliwe w Arktyce i najbardziej
znaczące w biedniejszych społeczeństwach. 3 Bezpieczeństwo narodowe i zagrożenie zmianami klimatycznymi (Aleksandria, Wirginia: The CNA Corporation,
2007); Joshua W. Busby, Zmiany klimatyczne i bezpieczeństwo narodowe: plan działania (Nowy
Jork: Council on Foreign Relations Press, 2007). 4 Gerald H. Roe i Marcia B. Baker, „Dlaczego wrażliwość klimatyczna jest tak nieprzewidywalna?”
Science, tom. 318, nr 5820, s. 629–32, 26 października 2007 r.

Wprowadzenie 13
Na początku rewolucji przemysłowej globalne stężenie
CO2 w atmosferze wynosiło około 280 części na milion. Obecnie
jest to około 386 części na milion. Po uwzględnieniu skutków innych
gazów cieplarnianych, aerozoli, innych substancji zanieczyszczających powietrze i innych gazów uwalnianych
w wyniku zmiany użytkowania gruntów, ogólny efekt wynosi
od 311 do 435 części na milion (określanych jako ekwiwalenty CO2
lub CO2e). .5 Koncentracja ta rośnie w coraz szybszym tempie. Międzynarodowa
Agencja Energetyczna oceniła niedawno, że obecna trajektoria
globalnych emisji jest zgodna jedynie ze stabilizacją na poziomie
trzy–czterokrotnie przekraczającym stężenie przedindustrialne – poziomu, który prawdopodobnie
pociąga za sobą ostateczny wzrost temperatury o około dziesięć stopni
Fahrenheita.6
W wielu badaniach analizowano możliwe skutki stabilizacji stężeń gazów cieplarnianych w atmosferze na niższych poziomach. Niektóre z
ich ustaleń, zebrane przez IPCC, zebrano w Tabeli 1.
Tabela ta opisuje jedynie prawdopodobny wpływ
stabilizacji przy różnych stężeniach na średnią globalną temperaturę. Z kolei niewielkie różnice temperatur
mogą mieć duży wpływ na klimat i samopoczucie. Oprócz
zmiany najbardziej prawdopodobnych wyników, zmniejszenie ostatecznego
stężenia gazów cieplarnianych zmniejszyłoby również ryzyko bardziej
ekstremalnych konsekwencji.7
Publiczna dyskusja na temat łagodzenia zmiany klimatu w coraz większym stopniu
koncentruje się na celu, jakim jest ostateczne ograniczenie stężenia
gazów cieplarnianych w atmosferze do 450 i 550 części na milion CO2e. 5
IPCC, 2007: Zmiany klimatyczne 2007: Podstawy nauk fizycznych. Wkład Grupy Roboczej
I do Czwartego Raportu Oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, S. Solomon
i in., wyd. (Cambridge: Cambridge University Press), s. 25. 27. 6 Pierwsze stwierdzenie można znaleźć w Międzynarodowej Agencji Energetycznej, „World Energy Outlook 2007:
China and India Insights”, s. 206–207. Drugie stwierdzenie można znaleźć na rysunku 1. 7 Według badań zweryfikowanych przez IPCC stabilizacja stężeń CO2e na poziomie 750 części na milion niosłaby na przykład
znaczne ryzyko przekroczenia wzrostu temperatury o 10°F .
Zmniejszenie tej wartości do 550 części na milion znacznie obniżyłoby to
prawdopodobieństwo, podczas gdy ograniczenie stężeń do 450 części na milion praktycznie wyeliminowałoby taką
możliwość. IPCC, 2007: Zmiany klimatyczne 2007: Podstawy nauk fizycznych. Wkład
Grupy Roboczej I do Czwartego Raportu Oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, S.
Soloman i in., wyd. (Cambridge: Cambridge University Press), s. 25. 65. Szacunki liczbowe są
bardzo przybliżone. Ich głównym przesłaniem jest to, że
nie można z całą pewnością wykluczyć bardzo dużego wzrostu temperatury i dużych zmian klimatycznych . Dlatego użyliśmy sugestywnych słów, a nie
zwodniczo precyzyjnych liczb.

14 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Tabela 1: Zależność między stężeniami, emisjami
i temperaturą
Najlepsze oszacowanie globalnej szczytowej zmiany w globalnym
Ustabilizowanym średnim rocznym wzroście temperatury CO2e dla emisji w
stężeniu powyżej przedindustrialnego globalnego roku 2050 w stosunku do
(ppm) ( °F; °C w nawiasach) emisja 2000 (%)
445–490 3,6–4,3 (2,0–2,4) 2000–2015 85–50
490–535 4,3–5,0 (2,4–2,8) 2000–2020 60–30
535–590 5,0–5,8 (2,8–3,2) 2010–2030 30 do 5
590–710 5,8–7,2 (3,2–4,0) 2020–2060 10 do 60
710–855 7,2–8,8 (4,0–4,9) 2050–2080 25 do 85
855– 1130 8,8–11,0 (4,9–6,1) 2060–2090 90 do 140
Trajektoria ograniczania emisji w celu ustabilizowania stężeń na określonym poziomie zwykle
rośnie, a następnie spada. „Rok szczytowy” to moment, w którym globalne emisje musiałyby
zacząć spadać, aby ustabilizować stężenia na określonym poziomie. Na podstawie IPCC,
2007: Podsumowanie dla decydentów. W: Zmiany klimatyczne 2007: Łagodzenie. Wkład
III Grupy Roboczej do Czwartego Raportu Oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds.
Zmian Klimatu, B. Metz i in., wyd. (Cambridge: Cambridge University Press).
cel, za którym opowiada się coraz większa liczba rządów,
korporacji i grup interesu, znacznie zmniejszyłby ryzyko
niebezpiecznych zmian klimatycznych. Osiągnięcie takich celów będzie wymagało cięć
emisji netto, a efekt takich limitów emisji będzie kumulowany
dopiero po wielu latach nieustających wysiłków. Dzieje się tak dlatego, że CO2 różni się od
większości substancji zanieczyszczających, na których skupiała się
dotychczas polityka ochrony środowiska.
Większość tradycyjnych substancji zanieczyszczających powietrze, np. powodujących smog miejski,
utrzymuje się w atmosferze krótkotrwałej; w rezultacie zmiana emisji
prowadzi stosunkowo szybko do niższych stężeń. Z kolei dwutlenek węgla
jest materiałem długowiecznym, ponieważ niektóre procesy, które ostatecznie usuwają
gaz z atmosfery, trwają wieki lub dłużej. Zmiana
emisji nie powoduje zatem natychmiastowej zmiany
stężeń w atmosferze – w istocie każda wiarygodna redukcja emisji nadal będzie
prowadzić do wzrostu stężeń w najbliższej perspektywie. Ostatecznie ustabilizowanie
stężeń w atmosferze na niskim poziomie ostatecznie wymagałoby
głębokiego ograniczenia emisji.8
8 Otrzeźwiające jest patrzenie na wysiłki mające na celu rozwiązanie problemu innych substancji zanieczyszczających tego typu. Na przykład, począwszy
od 1987 r., społeczność międzynarodowa przyjęła zobowiązania do dokonania bardzo głębokich cięć w
A : 12752$$C
Wprowadzenie 15
Stabilizacja stężeń gazów cieplarnianych na poziomie 450–550
części CO2e na milion jest technicznie wykonalna, chociaż w społeczeństwie i na całym świecie istnieją rzeczywiste
różnice zdań co do kosztów i
wartości takiego działania. Zapewnienie, że stężenia nigdy nie wzrosną powyżej 450
części na milion CO2e, wymagałoby bardzo ambitnego programu, w ramach
którego globalne emisje osiągną szczyt w 2010 r., a następnie do 2050 r. zostaną obniżone poniżej połowy
poziomu z 1990 r.9 Istnieją również inne ścieżki ustabilizowania stężeń na
podobnych poziomach, ale wszystkie pociągają za sobą strome redukcji emisji w ciągu
najbliższych dwóch dekad. Wiele mniej ambitnych, ale także ambitnych celów
pozwala na większą elastyczność, ale nadal wymaga natychmiastowych działań. Na przykład
stabilizację stężeń w atmosferze na poziomie 550 części na milion można
osiągnąć, osiągając szczyt globalnych emisji w latach 2015–2040
, po czym do połowy stulecia spadnie ona do poziomu nieco poniżej poziomu z 1990 r.
i do połowy tego poziomu do roku 2100.10
Aby osiągnąć którykolwiek z tych celów, należy głębokie cięcia w stosunku do obecnej trajektorii
emisji i poważne zmiany w polityce byłyby konieczne we wszystkich
krajach, w tym w krajach rozwiniętych uprzemysłowionych, a także w krajach rozwijających się. Na przykład, gdyby emisje Organizacji Współpracy Gospodarczej
i Rozwoju (OECD) zostały nagle obniżone o
połowę, ale emisje w pozostałej części świata nadal rosły w szybkim tempie,
świat mógłby powrócić do obecnego całkowitego poziomu emisji w czasie krótszym niż
dziesięć lat .11 Na długo wcześniej, gdyby nowa polityka nałożyła koszty na kraje rozwinięte
, ale nie na kraje rozwijające się, obawy dotyczące nieuczciwej konkurencji
ze strony nieograniczonych krajów rozwijających się mogłyby stać się ostre, zwiększając presję na szersze działania. Grupa zadaniowa stwierdza, że różne kraje
będą musiały podjąć różne działania w ramach dowolnego podejścia do kontrolowania emisji –
emisji gazów powodujących zubożenie warstwy ozonowej. Pomimo wielkiego sukcesu tych
wysiłków, upłyną dziesięciolecia, zanim warstwa ozonowa zacznie się goić, a całe życie ludzkie,
zanim powróci do swojego „czystego” poziomu. Problem globalnego ocieplenia będzie jeszcze trudniejszy
do rozwiązania. 9 Konkretne ścieżki stabilizacji na poziomie 450 ppm nie były szeroko badane i wymagają znacznie
większej uwagi analityków niż dotychczas. Spośród ponad
stu scenariuszy zbadanych przez IPCC mniej niż dziesięć przewidywało stabilizację na tym poziomie lub poniżej tego
poziomu. Najnowsza prognoza IEA World Energy Outlook uwzględnia scenariusz na poziomie 450 ppm, ale nie
omawia szczegółów poniżej poziomu globalnego. 10 Istnieją również przypadki pośrednie, w których stężenia tymczasowo przekraczają wartości docelowe, ale
ostatecznie spadnie, zanim się ustabilizuje. Te scenariusze „przekroczenia” wiążą się ze słabo poznanym ryzykiem. 11 Szacunki oparte na scenariuszu referencyjnym IEA „World Energy Outlook 2007: China and
India Insights”.

16 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Rysunek 1: Skumulowane emisje: 1850–2004CO2 z EnergyUse
Reszta świata
Japonia
Indie
Chiny
Rosja
Stany Zjednoczone
UE-25
Źródło: WRI, CAIT
i kraje rozwinięte będą musiały wcześniej podjąć bardziej zdecydowane działania – ale to
ostatecznie niezbędne jest podejście globalne .
Nawet jeśli świat dokona dużych cięć emisji, jest bardzo prawdopodobne, że
doświadczy zmian klimatycznych. Oczekuje się, że wzrost temperatury będzie
towarzyszył stężeniom gazów cieplarnianych ustabilizowanym na poziomie 450
części na milion CO2e w dalszym ciągu prawdopodobnie nadwyręży część dostaw wody, wpłynie na
wydajność rolnictwa w niektórych częściach świata, spowoduje silniejsze burze
i inne niepokojące konsekwencje. Biedniejsze kraje są szczególnie podatne na te skutki, ponieważ generalnie nie są w stanie się
do nich przystosować.12
Grupa Zadaniowa stwierdza, że pewne zmiany klimatyczne są nieuniknione. Świat rozwinięty
, który wyemitował obecnie do atmosfery większość gazów cieplarnianych
(rysunek 1), ma obowiązek pomóc społeczeństwom najbardziej dotkniętym
12 IPCC, 2007: Zmiany klimatyczne 2007: Sprawozdanie podsumowujące. Wkład Grup Roboczych I, II
i III do Czwartego Sprawozdania oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (Genewa,
Szwajcaria: IPCC), s. 15. 14; Akademie Narodowe, Zrozumienie i reagowanie na
zmiany klimatyczne, marzec 2006, s. 1. 14.

Wprowadzenie 17
najmniej przystosowujące się do szkód wyrządzonych głównie przez świat uprzemysłowiony,
w tym Stany Zjednoczone.
Społeczeństwo przemysłowe jest zależne od działalności wiążącej się z
emisją gazów cieplarnianych, a polityka mająca na celu redukcję tych emisji wiązałaby się z dużymi
zmianami w gospodarce USA. Gospodarka z kolei poniosłaby
niepewne i nierówne koszty, a jeśli zostaną one zignorowane lub uznane za
trywialne, mogą zostać poniesione w nieproporcjonalny sposób przez najbardziej bezbronnych
członków społeczeństwa. Żądają uwagi.
Potencjalne konsekwencje gospodarcze tych zmian są trudne
do przewidzenia i będą zależeć od ewolucji polityki łagodzącej. Symulacje rygorystycznych, ale wciąż dobrze zaprojektowanych, elastycznych i zorientowanych na rynek
polityk zwykle przewidują niewielkie spadki długoterminowego
wzrostu gospodarczego w kontekście dużej, prężnej i rozwijającej się
gospodarki amerykańskiej, która będzie nadal prosperować w dłuższej perspektywie ponieważ
Stany Zjednoczone realizowały ambitną politykę dotyczącą zmian klimatycznych.13
Ważne jest jednak, aby decydenci zdali sobie sprawę, że w
modelach tych brakuje wielu szczegółów ze świata rzeczywistego, które mogłyby znacząco zwiększyć lub
obniżyć koszty dla firm i społeczeństwa. Wcześniejsze doświadczenia z
przepisami dotyczącymi ochrony środowiska często wykazały zaskakujący rozwój technologiczny, który głęboko
obniżył koszty zapewnienia zgodności z pierwotnymi przewidywaniami, co
często było widoczne w wysiłkach na rzecz kontroli zanieczyszczenia powietrza.14 Doświadczenie
nauczyło również rządy, jak skuteczniej wykorzystywać siłę
rynków do osiągnąć cele środowiskowe niższym kosztem. Jednocześnie
, jeśli technologie i infrastruktura nie osiągną dojrzałości i materializacji
13 Na przykład w symulacji MIT bardzo agresywnego przypadku, w którym emisje w USA
zostaną obniżone do jednej piątej poziomu z 1990 r. w 2050 r., produkt krajowy brutto USA (PKB ) jest od
0,01 proc. do 1 proc. niższy w 2020 r. niż byłby w przypadku braku
cięć emisji; w miarę pogłębiania się prognozowanych cięć koszty wzrosną do poziomu od około 0,25 proc. do nieco
ponad 2 proc. w 2050 r. Prognozy te zakładają stosunkowo
efektywną ekonomicznie politykę. W najgorszym przypadku oznacza to spadek rocznego wzrostu PKB o 0,2 procent,
podczas gdy w najlepszym przypadku wzrost PKB miałby niewykrywalny wpływ na 0,0001 procent.
Innymi słowy, w najgorszym analizowanym tutaj przypadku Stany Zjednoczone potrzebowałyby do 2053 r., aby
osiągnąć PKB, jaki w przeciwnym razie osiągnęłyby w 2050 r. Należy zauważyć, że szacunki te nie odzwierciedlają
oczekiwanych korzyści ekonomicznych wynikających z ograniczenia emisji, takich jak niższa śmiertelność lub niższe koszty
od klęsk żywiołowych. Sergey Paltsev i in., „Assessment of US Cap-and-Trade Proposals”,
kwiecień 2007. 14 Krajowa Rada ds. Nauki i Technologii, Krajowy program oceny opadów kwasowych,
Raport dla Kongresu: An Integrated Assessment, 2005, s. 7–13 , http://www.esrl.noaa.gov (dostęp
15 kwietnia 2008).

18 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Fakty dotyczące
emisji Emisje gazów cieplarnianych szybko rosną. Międzynarodowa Agencja Energetyczna
w swoim raporcie pod koniec 2007 r. oszacowała, że globalna emisja dwutlenku węgla wynikająca ze
zużycia energii wzrosła o około 30 procent w latach 1990–2005; emisje te
prawdopodobnie wzrosną o podobny ułamek w ciągu nadchodzących dziesięciu lat
, a do 2030 r. prawdopodobnie podwoją poziom z 1990 r. Emisje powstałe w wyniku wylesiania,
które są trudne do oszacowania, stanowią obecnie około 20–25 procent całkowitej emisji
globalnej. Ten poziom wyjściowy ostro kontrastuje z często omawianym
celem, jakim jest zmniejszenie do roku 2050 globalnych emisji do połowy poziomu z 1990 r., i sygnalizuje
niezwykły poziom ambicji, który będzie wymagany, aby osiągnąć jakikolwiek cel
bliski temu.
Zaawansowane kraje uprzemysłowione (w przybliżeniu na podstawie wartości OECD) są odpowiedzialne
za około 40 procent rocznej globalnej emisji CO2 (choć jest to znacznie większy
ułamek emisji w przeszłości), podczas gdy pięciu największych emitentów spoza tej grupy –
Brazylia, Chiny, Indie, Indonezja i Rosja — są, jeśli uwzględni się emisję wynikającą z wylesiania i zmiany sposobu użytkowania gruntów, w podobnej ilości.
Kraje te łącznie odpowiadają za mniej więcej trzy czwarte globalnej
emisji CO2.

Wstęp 19
Zgodnie z oczekiwaniami, jeśli polityki zostaną źle zaprojektowane lub jeśli ludzie nie zareagują
na zachęty rynkowe zgodnie z oczekiwaniami, całkowite koszty dla gospodarki mogą wzrosnąć
znacznie wyżej niż przewidywano w standardowych modelach ekonomicznych.15
Co równie ważne, modele długoterminowe mogą również ukrywać potencjał w przypadku
krótkoterminowych skoków kosztów i innych zakłóceń. Może to, jeśli zostanie
źle zarządzane, zaszkodzić najsłabszym, jednocześnie wykolejając długoterminowe
wsparcie polityczne dla agresywnej i niezbędnej polityki dotyczącej zmian klimatycznych.
Prognozy dotyczące całego społeczeństwa mogą również maskować bardziej dotkliwe skutki dla podgrup
populacji: straty będą prawdopodobnie koncentrować się w stosunkowo
niewielkiej liczbie sektorów gospodarki, a także wśród osób o niskich dochodach. Na przykład wydobycie węgla prawdopodobnie się skurczy, chyba że nastąpi szybkie
wykorzystanie wciąż nieprzetestowanych nowych technologii, które umożliwiłyby
wykorzystanie węgla przy bardzo niskich emisjach. W innym przykładzie producenci stali
stanęliby przed wyzwaniami związanymi ze wzrostem cen energii elektrycznej. Osoby o niskich dochodach
, które wydają większą część swoich dochodów na podstawowe
usługi energetyczne, mogą nieproporcjonalnie odczuć wzrost cen energii,
chyba że polityka dotycząca zmian klimatycznych będzie zaprojektowana tak, aby oszczędzić im nieuczciwych obciążeń
wynikających ze zwiększonych kosztów energii. Czynniki te mają znaczenie, ponieważ wpływają na
źródła utrzymania Amerykanów i mają kluczowe znaczenie dla długoterminowej wykonalności politycznej jakiejkolwiek polityki. Powszechnie uważa się jednak, że
właściwie zaprojektowana i realizowana polityka wewnętrzna – kwestia omówiona
bardziej szczegółowo w rozdziale poświęconym polityce wewnętrznej w tym raporcie – może
złagodzić te wstrząsy, dając przedsiębiorstwom i społecznościom czas
na dostosowanie się.
Grupa zadaniowa zgadza się z szerokim konsensusem, że odpowiednio zaprojektowana
polityka, okresowo poddawana przeglądowi i rewidowaniu w świetle zmieniającej się wiedzy, w tym
na temat zagrożeń klimatycznych, technologii ograniczania emisji oraz rzeczywistych skutków
polityk klimatycznych, może pozwolić uniknąć niedopuszczalnych wstrząsów lub zakłóceń oraz zapewnić płynne przejście
na gospodarkę niskoemisyjną. Grupa zadaniowa stwierdza, że chociaż źle
zaprojektowana i nieelastyczna polityka dotycząca zmian klimatycznych mająca na celu znaczne ograniczenie
emisji gazów cieplarnianych może nałożyć na gospodarkę niedopuszczalne koszty, ekonomicznie efektywna polityka byłaby znacznie tańsza. Jeśli chodzi o mądrze wybrany cel,
15 Grupa Zadaniowa zauważa również, że niektóre badania – choć stanowią one niewielką mniejszość – dowodzą, że korzyści
z poprawy efektywności mogą w rzeczywistości zwiększyć długoterminowy wzrost pomimo bardzo głębokich
cięć emisji. Przewidywania takiego zwiększonego wzrostu są częstsze w przypadku mniej ambitnych
programów łagodzenia zmiany klimatu.

Warto
byłoby za to zapłacić, biorąc pod uwagę zmniejszone ryzyko, jakie niesie ze sobą polityka długoterminowa
. Grupa zadaniowa jest bardziej zainteresowana potencjalnymi negatywnymi
skutkami polityki dotyczącej zmian klimatycznych dla niektórych osób, społeczności i sektorów,
a także możliwością wystąpienia krótkoterminowych skoków kosztów i innych zakłóceń.
Polityka klimatyczna to nie tylko stawianie czoła wyzwaniom. Stwarza także
możliwości wzmocnienia ważnych części gospodarki
i tworzenia miejsc pracy, odbudowy partnerstw i sojuszy z USA oraz zwiększenia
bezpieczeństwa energetycznego.
Duże, długoterminowe redukcje emisji gazów cieplarnianych przy stosunkowo
niskich kosztach będą wymagały opracowania nowych technologii niskoemisyjnych i
wdrożenia ich na masową skalę.16 (W całym raporcie przez technologie niskoemisyjne należy rozumieć nie tylko te,
które generują niższą emisję, ale także takie, które poprawiają
efektywność energetyczną, a tym samym zmniejszają zapotrzebowanie, te, które pomagają absorbować dwutlenek węgla
z atmosfery i te, które zmniejszają emisję innych
gazów cieplarnianych.) Ta rewolucja technologiczna i gospodarcza będzie
wymagała od społeczeństwa inwestowania dużych ilości zasobów. Jeśli jednak zostanie to zrobione mądrze,
przyniesie również dywidendy, które obejmują miejsca pracy i wartość w
nauce, inżynierii i rzemiośle. Prywatne inwestycje w powstające
i przekształcające się gałęzie przemysłu mogą, podobnie jak w przypadku poprzednich
rewolucji technologicznych, przynieść znaczne zyski gospodarce i sile roboczej, ze szczególnymi korzyściami dla Stanów Zjednoczonych, jeśli uda im się wykorzystać swoją
tradycyjną pomysłowość.
Dotychczasowe doświadczenia z branżami zaawansowanych technologii zdecydowanie sugerują,
że kraje, które przodują w opracowywaniu nowych technologii i
szkoleniu odpowiednio wykwalifikowanej siły roboczej, zyskują znaczną przewagę
na rynku globalnym. Przykładami mogą być boom internetowy, którego
epicentrum znajduje się w Stanach Zjednoczonych i jest częściowo wynikiem mądrych
wczesnych inwestycji mających na celu promowanie klastrów technologii sieci informacyjnych, które obecnie stanowią kręgosłup tych branż. Podobnie w ciągu ostatnich czterdziestu lat rozwinął się rozległy
przemysł zajmujący się projektowaniem i budową elektrowni o niskim poziomie emisji zanieczyszczeń
, którego znaczna część skupiała się także w krajach, które
jako pierwsze podjęły działania mające na celu kontrolę zanieczyszczenia powietrza – w Stanach Zjednoczonych, a także w Japonii
. technologie” należy rozumieć jako obejmujące technologie, które są obecnie znane,
ale jeszcze niekomercyjne na dużą skalę, takie jak pojazdy hybrydowe typu plug-in oraz węgiel z
wychwytywaniem i sekwestracją dwutlenku węgla.

Wprowadzenie 21
i Europa. Sukces, jaki japońscy i europejscy producenci samochodów odnieśli
w zakresie wydajnych silników hybrydowych i wysokoprężnych, również wynika częściowo
z presji regulacyjnej i inwestycji technologicznych na tych rynkach. W ostatnich latach gwałtownie
wzrosły inwestycje w rozwój technologii niskoemisyjnych17.
Niektórzy wskazywali na to jako dowód na to, że
ze zmianami klimatycznymi można sobie poradzić bez znaczących środków politycznych –
że technologia będzie się rozwijać samodzielnie. Rzeczywiście, napływ pieniędzy na
rozwój czystej energii jest częściowo napędzany wyższymi cenami ropy naftowej i
innych zasobów, które same w sobie tworzą większe rynki dla wydajnych
technologii. Jest to również spowodowane działaniami
podjętymi już przez rządy w celu rozwiązania problemu bezpieczeństwa energetycznego i zmian klimatycznych, czy to poprzez
wymogi dotyczące biopaliw w benzynie, czy poprzez ulgi podatkowe na wykorzystanie
energii słonecznej. Jednak duża część inwestycji wynika z oczekiwań, że przyszła polityka zapewni technologiom niskoemisyjnym przewagę
na rynku, z której obecnie nie korzystają.18 Obecne
trendy inwestycyjne ilustrują potencjał nowej gospodarki energetycznej, ale nie są
oznaką że działania rządu są niepotrzebne.19
Grupa Zadaniowa stwierdza, że polityki wymagające niższych emisji gazów cieplarnianych
stworzą zachęty dla nowych gałęzi przemysłu. Amerykańskie firmy i pracownicy mogą odnieść
istotne korzyści z nowych rynków, które powstaną w kraju i za granicą dla
technologii niskoemisyjnych.
Polityka dotycząca zmian klimatycznych stwarza także szansę na naprawę
stosunków USA z innymi krajami. Wśród zaawansowanych
krajów uprzemysłowionych Stany Zjednoczone są postrzegane jako kraj, który najwolniej
rozwijał wiarygodną politykę klimatyczną. Kształt polityki USA ma
wiele źródeł. Stanom Zjednoczonym szczególnie trudno było osiągnąć
cele w zakresie emisji określone w Protokole z Kioto, głównie dlatego, że
ich własne emisje gwałtownie wzrosły w okresie boomu gospodarczego pod koniec
17 Joel Makower i in., „Clean Energy Trends 2007”, marzec 2007 , http://www.cleanedge .
com (dostęp 15 kwietnia 2008). 18 Matt Richtel, „Inwestorzy z Doliny Krzemowej starają się wpłynąć na Waszyngton w sprawie alternatywnych źródeł energii”,
International Herald Tribute, 29 stycznia 2007 r. 19 Należy zauważyć, że dopóki inne duże gospodarki będą regulować emisję gazów cieplarnianych, amerykańscy
producenci będą w stanie znaleźć rynki zbytu na rzecz czystych technologii, nawet jeśli
w kraju nie wprowadzono podobnej polityki . Wdrożenie polityk mających na celu redukcję amerykańskich emisji poszerzy jednak
ten rynek i przyspieszy postęp techniczny, który nastąpi dopiero dzięki zdobytemu doświadczeniu
poprzez szerokie wdrożenie. Poza tym bez amerykańskich działań inni nie będą kontynuować swoich
wysiłków w nieskończoność.

22 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
na lata 90. XX w. oraz dlatego, że zdecydowała się nie wymagać redukcji emisji; Z kolei w Unii
Europejskiej emisje wzrosły znacznie mniej
gwałtownie z różnych powodów związanych z wolniejszym wzrostem liczby ludności,
ogólnie słabszą ekspansją gospodarczą, przypadkowymi zmianami w
systemach energetycznych oraz aktywną polityką ograniczania emisji20
. postrzegany brak wystarczająco agresywnej polityki Stanów Zjednoczonych, w połączeniu
z niepowodzeniem w ratyfikacji przez Stany Zjednoczone Protokołu z Kioto w czasie,
gdy wielu ludzi na świecie postrzega zmiany klimatyczne jako najważniejsze zagrożenie
dla planety, podważyły wiarygodność Stanów Zjednoczonych w stawianiu czoła globalnym wyzwaniom. Dla pewności Stany Zjednoczone przyjęły różnorodne polityki
, które doprowadzą do niższego poziomu emisji niż w innym przypadku,
co omówiono bardziej szczegółowo w następnym rozdziale. Jednak w połączeniu
z szeregiem innych różnic politycznych podejście Stanów Zjednoczonych do
problemu klimatycznego zaszkodziło sojuszowi transatlantyckiemu, który od dawna stanowił podstawę
amerykańskiej polityki zagranicznej. Ponieważ zmiany klimatyczne są głównym priorytetem większości
głównych sojuszników USA w Europie, zaangażowanie się w sposób postrzegany jako poważny
i konstruktywny może potencjalnie odbudować osłabione relacje
i wzbudzić dobrą wolę, co byłoby przydatne w całym
programie polityki zagranicznej USA. zmiana dyplomacji, która obejmie
wszystkie większe kraje na świecie, daje także Stanom Zjednoczonym szansę
na zbudowanie i zacieśnienie relacji, które będą ważne
także poza areną klimatyczną. Przywództwo USA w zakresie zmian klimatycznych
pomogłoby również skierować wszelkie globalne podejście w kierunku, który Stany Zjednoczone
uznają za leżący w ich interesie.
Grupa zadaniowa stwierdza, że zaangażowanie się w kwestię zmian klimatycznych może pomóc w naprawie
stosunków USA z historycznymi sojusznikami i zapewnić możliwość wzmocnienia stosunków
z innymi.
20 W latach 1990–2005 emisje w Ameryce wynikające ze zużycia energii wzrosły o 20 procent, podczas gdy
emisje w UE spadły o 3 procent. Jednak intensywność emisji w Ameryce – emisje
indeksowane do PKB – spadła o 23 procent, podczas gdy intensywność emisji w UE spadła o 28
procent, co stanowi znacznie mniejszą różnicę. Należy również zauważyć, że część redukcji UE można wytłumaczyć załamaniem
wielu gospodarek Europy Wschodniej; emisje w krajach OECD w Europie wzrosły o 3 procent,
podczas gdy intensywność emisji w tym kraju spadła o 25 procent. Wzrost emisji w Japonii w tym
samym okresie był o 14 procent bliższy Stanom Zjednoczonym niż Europie; w międzyczasie intensywność emisji
spadła jedynie o 6 procent, co znacznie odbiega od postępu w USA i Europie. To jest
można w dużej mierze wytłumaczyć faktem, że Japonia już
na początku omawianego okresu była bardziej efektywna energetycznie niż inne kraje rozwinięte, a także faktem, że podobnie jak Stany Zjednoczone
przyjęła jedynie politykę dobrowolną. Wszystkie dane w tej notatce pochodzą z Międzynarodowej Agencji Energetycznej,
„World Energy Outlook 2007: China and India Insights”.

Wprowadzenie 23
Bezpieczeństwo energetyczne wzrosło wraz ze zmianami klimatycznymi na najwyższy poziom
agendy polityki zagranicznej – w większości Stanów Zjednoczonych wyprzedza
zmiany klimatyczne w priorytecie wyznaczonym przez społeczeństwo. W Stanach Zjednoczonych
obawy dotyczące bezpieczeństwa energetycznego skupiają się przede wszystkim na uzależnieniu od
importowanej ropy, która odpowiada za 65 procent całkowitego zużycia ropy w USA. W nadchodzących dziesięcioleciach będzie to również powiązane z gazem (już będącym przedmiotem
zmartwień Europy), który Stany Zjednoczone importują dziś w małych ilościach, ale prawdopodobnie będą od niego w większym stopniu uzależnione w przyszłości21. Importowana
ropa i gaz zniekształcają zachowanie przyjaciół. , sojuszników i konkurentów
w sposób wrogi interesom USA, naraża gospodarkę amerykańską
na gwałtowne zmiany cen surowców i ogranicza amerykańskie możliwości w kontaktach
z państwami bogatymi w ropę i gaz, a wszystko to podżegając do korupcji i sił antydemokratycznych22.
Kształtowanie globalnych działań mających na celu ograniczenie emisji powodujących zmiany klimatyczne
oferuje Stanom Zjednoczonym możliwości realizacji swojego
programu bezpieczeństwa energetycznego. Na przykład ograniczenie emisji na całym świecie poprzez
znacznie bardziej efektywne wykorzystanie energii zmniejszyłoby również globalną zależność
od ropy i gazu, co z kolei zmniejszyłoby dochody płynące do niebezpiecznych
państw bogatych w ropę i gaz, takich jak Iran i Wenezuela. W dłuższej
perspektywie prawdopodobne jest również, że duże ilości ropy naftowej wykorzystywanej obecnie w
transporcie mogłyby zostać zastąpione energią elektryczną w transporcie. Jeśli przyszłe elektrownie będą budowane w sposób ograniczający
emisję gazów cieplarnianych – na przykład nowoczesne elektrownie węglowe pochłaniające
CO2 głęboko pod ziemią, rozmieszczenie turbin wiatrowych na dużą skalę, pełniejsze
wykorzystanie energii jądrowej lub którakolwiek z szeregu innych technologii – elektryzujące
sektor transportu przyniósłby jednocześnie znaczne korzyści klimatyczne.
Oczywiście te dwa programy mogą również być ostro sprzeczne. Nadmierna
gorliwość w zmniejszaniu zależności od importowanej ropy może doprowadzić do dużych inwestycji
w zakłady przetwarzające węgiel w olej syntetyczny, co przy obecnej
technologii powoduje bardzo wysokie emisje CO223. Podobnie duże przesunięcie w stronę
dostaw gazu z Ameryki Północnej wyczerpią się, Stany Zjednoczone będą wykorzystywać skroplony
gaz ziemny (LNG) do dostaw gazu. Obecnie LNG stanowi jedynie 4 procent dostaw gazu w USA, ale
wiele prognoz sugeruje, że w ciągu najbliższych kilku dekad wzrośnie on do być może jednej piątej całkowitego zużycia gazu
. 22 Konsekwencje zależności od ropy naftowej Stanów Zjednoczonych dla bezpieczeństwa narodowego, raport niezależnej grupy zadaniowej
nr 58 (Nowy Jork: Council on Foreign Relations Press, 2006). 23 Gdyby można było zastosować przyszłą technologię do sekwestracji całości lub większości CO2 powstającego
w procesie produkcji oleju syntetycznego, wówczas przejście z ropy na paliwo syntetyczne nie spowodowałoby
wzrostu emisji.

24 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Większe wykorzystanie energii jądrowej na całym świecie mogłoby zapewnić duże
ilości energii elektrycznej przy niemal zerowej emisji. Jednak silny rozwój
energetyki jądrowej bez wystarczającej kontroli paliwa, technologii i
odpadów może zwiększyć ryzyko bezpieczeństwa wynikające z rozprzestrzeniania
broni jądrowej. Źle zaprojektowana polityka mająca na celu redukcję emisji CO2
z sektora energetycznego przed udostępnieniem nowych technologii może również
zmusić przedsiębiorstwa użyteczności publicznej do szybkiego przejścia z węgla o dużej zawartości węgla na czystszy
gaz ziemny; jednakże duży wzrost zużycia gazu ziemnego może doprowadzić do
znacznie wyższych cen gazu ziemnego, a także do znacznie większego uzależnienia
od importu.
Grupa zadaniowa stwierdza, że istnieje wiele potencjalnych synergii pomiędzy politykami
mającymi na celu łagodzenie zmian klimatycznych a politykami mającymi na celu wzmocnienie
bezpieczeństwa energetycznego. Cele w zakresie zmiany klimatu i bezpieczeństwa energetycznego również mogą ostro ze sobą kolidować,
jednak grupa zadaniowa postrzega to jako powód do opracowania zintegrowanej strategii, a nie
powód do wyboru jednego celu zamiast drugiego. Stany Zjednoczone powinny
kształtować swoją politykę, mając na uwadze potencjał podwójnych korzyści, ostrożnie
zarządzając napięciami między obydwoma celami.

Historia i stan
amerykańskiej polityki klimatycznej
Każde amerykańskie podejście do zmian klimatycznych będzie się rozwijać w kontekście
prawie dwudziestu lat wspólnej dyplomacji międzynarodowej, a także
szeregu ostatnich wydarzeń na froncie wewnętrznym. Niezależnie od
oceny zasadności tych wcześniejszych wysiłków, amerykańscy decydenci
muszą realistycznie podejść do tego punktu wyjścia, ponieważ wiele ważnych krajów
i zainteresowanych stron zakotwiczyło swoje oczekiwania w tych wcześniejszych
wysiłkach politycznych. W ten sposób grupa zadaniowa dokonała przeglądu obecnego stanu
polityki amerykańskiej i międzynarodowej. Opierając się na swojej wcześniejszej ocenie wyzwań
i szans oraz biorąc pod uwagę aktualny stan polityki krajowej i międzynarodowej, na końcu tego rozdziału
rekomenduje podstawowe podstawy międzynarodowej polityki klimatycznej. Międzynarodowe wysiłki na rzecz rozwiązania problemu zmian klimatycznych rozpoczęły się na dobre wraz z Ramową konwencją Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu z 1992 r. (UNFCCC), która weszła w życie w 1994 r. Strony niemal uniwersalnego traktatu, w tym Stany Zjednoczone, zgodziły się na ograniczenie emisji w celu „zapobiegania niebezpiecznym ingerencjom antropogenicznym z systemem klimatycznym Ziemi” w sposób uwzględniający „wspólne, ale zróżnicowane obowiązki” różnych krajów. Żaden kraj nie podjął jednak żadnych konkretnych zobowiązań. Traktat przyniósł niewiele w swoich wczesnych latach. Protokół z Kioto do Traktatu z 1997 r., który przez ostatnią dekadę był centralnym punktem dyplomacji dotyczącej zmian klimatycznych, miał na celu zaradzić brakowi szczegółów. Na mocy protokołu uczestnicy opracowali 25 26 Konfrontacja ze zmianami klimatycznymi: strategia dla polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych. Kraje wspólnie zobowiązały się do zmniejszenia swoich średnich rocznych emisji gazów cieplarnianych w latach 2008–2012 do 5,2% poniżej poziomu z 1990 r. Zostało to podzielone w drodze negocjacji, w których przydzielono cele poszczególnym krajom. (Unia Europejska połączyła swoje cele i w drodze własnych wewnętrznych negocjacji ponownie przydzieliła swój wspólny cel każdemu krajowi UE z osobna). Większość krajów ratyfikowała Protokół z Kioto; chociaż Stany Zjednoczone aktywnie uczestniczyły we wszystkich etapach negocjacji, zdecydowały się nie ratyfikować protokołu. Senat wskazał, że tak będzie już na początku, oddając w 1997 r. większością 95–0 głosów za tak zwaną rezolucją Byrda-Hagela, która sygnalizowała, że Stany Zjednoczone odrzucą każde międzynarodowe porozumienie klimatyczne, które nie będzie zawierało „szczególnych zaplanowanych zobowiązań” ze strony krajów rozwijających się. (Ta uchwała w pewnym sensie została

zastąpiona dwupartyjną rezolucją Bingaman-Spectre z 2005 r., w której
wezwano Stany Zjednoczone do przewodzenia u siebie w zakresie obowiązkowych
redukcji emisji, nawet jeśli zdecydowały się nie ratyfikować Protokołu z Kioto.) Ten wynik –
i sposób, w jaki Stany Zjednoczone wycofywały się przez kilka lat z
dalszych negocjacji – zantagonizowało sojuszników USA. Nawet te
zaawansowane kraje uprzemysłowione, które sympatyzują z niektórymi argumentami
przeciwko Protokołu z Kioto, argumentują, że traktat jest ważnym eksperymentem
w polityce klimatycznej, który może dostarczyć przydatnych lekcji przy opracowywaniu przyszłego
podejścia.
Kraje rozwijające się nie były zobowiązane do ograniczania swoich emisji
na mocy Protokołu z Kioto, a prawie wszystkie kraje rozwijające się stanowczo
odmawiały rozważenia takich ograniczeń podczas negocjacji. Zamiast tego, poprzez
Mechanizm Czystego Rozwoju, protokół umożliwia
krajom rozwiniętym płacenie firmom z krajów rozwijających się, które redukują („równoważą”) ich
emisje, zamiast same je ograniczać. Zatem w efekcie kraje rozwijające się nie podejmują żadnych istotnych zobowiązań, przystępując do traktatu
i otrzymują wynagrodzenie za projekty redukcji emisji. Rachunek ten pomaga
wyjaśnić niemal powszechną akceptację Protokołu z Kioto.
Sam CDM był krytykowany za brak integralności, do czego Grupa Zadaniowa
odniosła się w rozdziale czwartym niniejszego raportu. Ostre rozróżnienie
między krajami rozwiniętymi i rozwijającymi się również znalazło się pod ostrzałem
z powodu braku rozróżnienia różnych odcieni szarości w
rozwoju międzynarodowym i wrzucania krajów do kategorii, które
obecnie nie mają już zastosowania.

Historia i stan amerykańskiej polityki klimatycznej 27
Proces Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatycznych
pozostaje głównym międzynarodowym forum zajmującym się zmianami klimatycznymi.
Na dorocznym spotkaniu stron w grudniu 2007 r. rządy,
w tym Stany Zjednoczone, zobowiązały się do przyjęcia programu negocjacji w sprawie
nowego porozumienia, które będzie zgodne z Protokołem z Kioto po jego wygaśnięciu w 2012 r. W tak zwanym planie działania z Bali ustanowiono cztery ścieżki
negocjacyjne
— łagodzenie, technologia, finanse i adaptacja — w kierunku
porozumienia, które strony zamierzają zawrzeć do końca 2009 r.24
Mapa drogowa z Bali została odnotowana w szczególności w przypadku porozumienia krajów
rozwijających się w sprawie „zobowiązań” oraz krajów rozwiniętych
do „działań”, które w obu przypadkach byłyby „mierzalne, raportowalne i
weryfikowalne”. Spotkanie na Bali zaowocowało także godnymi uwagi, choć wciąż rodzącymi się
inicjatywami dotyczącymi zapobiegania wylesianiu i pomocy krajom bezbronnym
w przystosowaniu się do zmiany klimatu.
Do czasu Bali administracja Busha zdecydowała się nie angażować aktywnie
w proces ONZ. Jej polityka przez długi czas odrzucała wiążące
limity emisji gazów cieplarnianych dla poszczególnych krajów , skupiając się zamiast tego na długiej liście
dobrowolnych inicjatyw dwustronnych i regionalnych, z których najważniejszym
jest Partnerstwo Azji i Pacyfiku na rzecz czystego rozwoju i klimatu (APP).25
Działania te spowodowały dodatkowe skupienie się
na możliwościach technologicznych w zakresie kontroli emisji, jednak obejmują one
głównie spotkania i zmobilizowały jedynie bardzo niewielkie sumy pieniędzy
i zasobów technologicznych.
Niedawno seria
spotkań głównych gospodarek administracji Busha na temat bezpieczeństwa energetycznego i zmian klimatycznych zajęła centralne
miejsce w amerykańskiej polityce zagranicznej dotyczącej zmian klimatycznych.26 Główne gospodarki
24 Ścieżka łagodzenia koncentruje się na określeniu zobowiązań i
działań w zakresie redukcji emisji; ścieżka technologiczna koncentruje się na opracowywaniu i wdrażaniu technologii
wspierających łagodzenie skutków i adaptację; ścieżka finansowa koncentruje się na instrumentach, które
pomogłyby w opłaceniu działań łagodzących i adaptacyjnych; natomiast ścieżka adaptacji koncentruje się na opracowaniu
ram pomocy krajom w radzeniu sobie z nieuniknioną zmianą klimatu. 25 Uruchomiona w 2006 roku aplikacja łączy Australię, Chiny, Kanadę, Indie, Japonię,
Koreę Południową i Stany Zjednoczone w celu współpracy w zakresie rozwoju i rozpowszechniania technologii. Więcej
informacji można znaleźć w „Arkuszu informacyjnym: Partnerstwo Azji i Pacyfiku na rzecz czystego rozwoju i
klimatu”, 11 stycznia 2006 r., http://www.whitehouse.gov(dostęp 15 kwietnia 2008). 26 Inne inicjatywy mające bezpośredni wpływ na zmianę klimatu lub angażujące ją w znaczący sposób obejmują
inicjatywę Generacji IV dotyczącą zaawansowanych technologii jądrowych,
współpracę w zakresie badań nad syntezą termojądrową ITER, program metanu na rynki, porozumienie nuklearne USA–Indie oraz udział w IPCC. Stany Zjednoczone zaangażowały się także w kwestie klimatyczne w kontekście
G8 oraz Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC).

28 Confronting Climate Change: A Strategy for US Foreign Policy
Meetings (MEM), które odbyło się po raz pierwszy we wrześniu 2007 r.,
skupia szesnaście krajów odpowiedzialnych za około cztery piąte
światowych emisji, a także przedstawicieli Unii Europejskiej,
Komisji Europejskiej , UNFCCC i Organizację Narodów Zjednoczonych, mając za
cel uzgodnienie do końca 2008 r.
celów w zakresie redukcji emisji, a do końca 2009 r. nowych międzynarodowych ram
i strategii osiągnięcia tych celów. Wysiłki te mają zostać
bezpośrednio wykorzystane w procesie UNFCCC. Administracja Busha
wyraziła ostatnio także nową otwartość na wiążące limity emisji gazów cieplarnianych dla poszczególnych krajów
, pod warunkiem
uwzględnienia wszystkich głównych gospodarek27. W ramach tych wysiłków ogłosiła gotowość zobowiązania
Stanów Zjednoczonych do zatrzymać wzrost emisji do 2025 r. i
zatrzymać wzrost emisji z elektrowni w ciągu dziesięciu do piętnastu lat.
Zdaniem tych, w tym administracji Busha, którzy opowiadali
się za położeniem nacisku na największych emitentów na świecie, forma
procesu międzynarodowego ma kluczowe znaczenie. Rzeczywiście, podstawowa
zasada skupiania wysiłków na niewielkiej liczbie krajów ma długi
rodowód intelektualny w ważnych kręgach społeczności międzynarodowych i
środowiskowych.28 Tworząc małe forum odpowiedzialne
za większość światowych emisji, administracja podkreśliła
twierdzenie, że wyłączne skupienie się na prawdziwie uniwersalnych
procesach dyplomatycznych, ponieważ angażują one bardzo dużą liczbę krajów o
rozbieżnych interesach, może utrudnić radzenie sobie z większością
globalnych emisji. Zachęcając do reprezentacji przedstawicieli
różnych rządów na swoich spotkaniach, administracja zamierza przyciągnąć
27 James Kanter i Andrew C. Revkin, „Stany Zjednoczone mówią Europie, że są otwarte na wiążące porozumienie w sprawie
klimatu”, International Herald Tribune, 27 lutego 2008 r. 28 Zwolennicy skupienia się na największych emitentach nie zgadzają się
zwłaszcza co do zasadności procesu MEM. To zauważono, a przykłady argumentów przemawiających za wysiłkiem skupionym
na stosunkowo małych grupach emitentów można znaleźć w David G. Victor, „How to Slow Global Warming”,
Nature 349 (1991), s. 20. 451; Christopher Flavin, „The Legacy of Rio” w: Lester R. Brown i
in., State of the World 1997 (Nowy Jork: WW Norton & Company, 1997); Paul Martin, „A
Global Answer to Global Problems”, Foreign Affairs, maj/czerwiec 2005 (patrz powiązane materiały na temat
klimatu pod adresem http://www.l20.org ); Tony Blair, Oświadczenie przewodniczącego G8 w Gleneagles, 8 lipca 2005 r.;
David G. Victor, „Fragmented Carbon Markets and Reluctant Nations: Implikacje dla projektowania
skutecznych architektur”, w: Joseph E. Aldy i Robert N. Stavins, red., Architectures
for Agreement: Addressing Global Climate Change in the Post- Świat Kioto (Nowy Jork: Cambridge
University Press, 2007); Todd Stern i William Antholis, „Zmieniający się klimat: droga
przed Stanami Zjednoczonymi”, Washington Quarterly, zima 2007–2008.

Historia i stan amerykańskiej polityki klimatycznej 29
nie tylko ministerstwa środowiska i energii, ale często potężniejsze
(i jej zdaniem bardziej pragmatyczne) elementy przemysłu, handlu, finansów i
polityki zagranicznej, jak wielu zalecało. Proces MEM okazał
się przynajmniej częściowo skuteczny w angażowaniu pozostałych ministerstw w bardziej
elastycznym, niewiążącym formacie29. Jest zbyt wcześnie, aby ocenić, czy proces ten
przyczynił się do stworzenia lepszych polityk na rzecz redukcji emisji i promowania
adaptacji do zmieniającego się klimatu oraz wysiłków w niefortunnej
chmurze podejrzeń, że Stany Zjednoczone nie podchodzą poważnie do rozwiązania
problemu klimatycznego.
Kształtując i uzasadniając swoją politykę dotyczącą zmian klimatycznych zarówno w kraju,
jak i za granicą, administracja Busha podkreśliła to, co uważa za
znaczące ryzyko gospodarcze związane z rygorystycznymi celami w zakresie
redukcji emisji, a także niepewność w naukach o klimacie. Na arenie międzynarodowej
argumentuje, że w przypadku braku poważnych zobowiązań
krajów rozwijających się do ograniczenia emisji, jakiekolwiek redukcje emisji w USA
byłyby daremne30.
Zgodnie z tą filozofią administracja Busha realizowała krajową politykę dotyczącą zmian klimatycznych, która kładzie nacisk na ciągłe
badania nauk o klimacie, badań i rozwoju w zakresie potencjalnych przełomowych technologii oraz zachęt do stosowania określonych niskoemisyjnych źródeł energii, w szczególności generacji jądrowej i biopaliw.31
W rzeczywistości rząd Stanów Zjednoczonych jest największym pojedynczym fundatorem
nauk o klimacie. Stany Zjednoczone odegrały także wiodącą rolę w utworzeniu
w 1988 r. IPCC, głównego międzynarodowego organu zajmującego się oceną
nauk o klimacie. Administracja zatwierdziła ustalenia ostatniej
rundy ocen IPCC, które obejmują stwierdzenia
ostrzegające przed dużymi zagrożeniami wynikającymi z niekontrolowanej zmiany klimatu.
Rząd federalny również dużo inwestuje w rozwój
technologii przyjaznych dla klimatu, chociaż trudno jest zmierzyć
listę uczestników 28 września 2007, http://www.state.gov/g/oes/climate/
mem/92889.htm (dostęp 15 kwietnia 2008). 30 Przykład tych argumentów można znaleźć w artykule „President Bush Participates in Major Economies
Meeting on Energy Security and Climate Change”, Departament Stanu USA,
28 września 2007 r., http://www.whitehouse.gov (dostęp 16 marca 2007 r.). , 2008). 31 Patrz na przykład „Fact Sheet: Toward a New Global Approach to Climate Change and
Energy Security”, 28 września 2007, http;//www.state.gov (dostęp 16 marca 2008).
Grupa zadaniowa zauważa, że istnieje wiele kontrowersji co do tego, czy wszystkie promowane biopaliwa
są rzeczywiście niskoemisyjne.

30 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
Dokładny poziom inwestycji w miarę rozłożenia wysiłków na cały rząd.
Uzupełnieniem tych inwestycji publicznych są stale rosnące
inwestycje prywatne w odpowiednie technologie – w dużej mierze napędzane oczekiwaniem na wiążącą federalną politykę klimatyczną w najbliższej przyszłości oraz faktem,
że niektóre stany już nakładają ograniczenia na emisję
gazów cieplarnianych.
Inne elementy rządu USA przyjęły bardziej pozytywne
i proaktywne podejście do prawnie wiążących
redukcji emisji, do których dąży wiele krajów będących stronami Protokołu z Kioto.
Opinia w środowisku biznesowym i opinii publicznej również
szybko się zmieniła w ciągu ostatnich kilku lat.
Coraz większą i ważniejszą rolę odgrywają władze państwowe i lokalne
. Wiele z nich zobowiązało się w szczególności do nałożenia ograniczeń
emisji gazów cieplarnianych w kluczowych sektorach gospodarki; w szczególności
wysiłki przekroczyły również linie partyjne. Do najważniejszych z
nich należą Regionalna Inicjatywa dotycząca gazów cieplarnianych, w ramach której dziesięć
stanów zgodziło się zmniejszyć do 2019 r. emisję gazów cieplarnianych ze swoich elektrowni do
10 procent poniżej obecnego poziomu, oraz Kalifornijska
ustawa o rozwiązaniach w zakresie globalnego ocieplenia, która nakłada na stan obowiązek ograniczenia emisji
do poziomu z 1990 r. do roku 2020. Inne państwa również realizują podobne inicjatywy
. Poza limitami emisji wiele z nich przyjęło wymagania dotyczące biopaliw
w przypadku benzyny oraz wymogi, zgodnie z którymi minimalna część energii jest
wytwarzana ze źródeł odnawialnych (tzw.
standardy dotyczące portfela energii odnawialnej).
W ostatnich latach nastąpiły także znaczne zmiany w Kongresie,
zwłaszcza w Senacie. Ustawa o niezależności energetycznej i bezpieczeństwie energetycznym
z 2007 r. zawiera środki, które obniżą emisję gazów cieplarnianych
w stosunku do tego, co w przeciwnym razie miałoby miejsce. Co najbardziej uderzające,
szereg proponowanych przepisów przewiduje głębokie, obowiązkowe redukcje
emisji gazów cieplarnianych w USA do roku 2020 i 2050. Dzięki kreatywnemu projektowi
zyskały one coraz większe ponadpartyjne poparcie w Kongresie. Choć
każda propozycja spotkała się także z krytyką wśród osób wzywających do podjęcia
silniejszych lub słabszych działań, powszechnie uważa się, że
kilka lat temu były one nie do pomyślenia. Kandydaci na prezydenta
albo wprowadzili dalekosiężne ustawodawstwo, albo byli ich współautorami, a
w ramach swoich
platform wyborczych uwzględnili ambitne plany dotyczące zmian klimatycznych.

Historia i stan amerykańskiej polityki klimatycznej 31
Nie należy jednak przeceniać ostatnich zmian, choć dużych. W
szczególności rosnącej chęci Kongresu do zatwierdzenia agresywnych
krajowych limitów emisji gazów cieplarnianych nie należy mylić z
podobnym apetytem na nowe traktaty międzynarodowe. Projektując strategię klimatyczną, należy mieć na uwadze względną trudność związaną
z zatwierdzeniem przez Kongres tradycyjnego traktatu – który wymaga sześćdziesięciu siedmiu głosów w Senacie – w porównaniu z wyzwaniami związanymi z uchwalaniem krajowego ustawodawstwa. Coraz większa część społeczności biznesowej również podjęła agresywne działania i zaczęła opowiadać się za rygorystycznymi przepisami nakazującymi głębokie redukcje emisji gazów cieplarnianych. Najbardziej znana grupa takich przedsiębiorstw należy do amerykańskiego Partnerstwa na rzecz Działań Klimatycznych (USCAP), które obejmuje szeroką gamę przedsiębiorstw z branży produkcyjnej, motoryzacyjnej, energetycznej i usług finansowych, we współpracy z kilkoma organizacjami ekologicznymi i wzywa do stabilizacji stężeń w atmosferze gazów cieplarnianych na poziomie od 450 do 550 części na milion CO2e oraz za obowiązkowym systemem ograniczenia i handlu, który wymagałby redukcji emisji gazów cieplarnianych w USA do poziomu z 1990 r. do roku 2020 i od 60 do 80 procent poniżej obecnego poziomu do roku 2050.32 z pewnością społeczność biznesowa reprezentuje szeroką gamę poglądów, wiele firm w dalszym ciągu zdecydowanie sprzeciwia się obowiązkowym redukcjom emisji, a USCAP stanęła przed wewnętrznymi wyzwaniami, ponieważ koalicja koncentruje się na konkretnych aspektach oczekującego ustawodawstwa. Jednak ogólnie rzecz biorąc, przedsiębiorstwa przedstawiły zdecydowanie wspierające stanowiska w sprawie agresywnych działań w sprawie zmian klimatycznych, które kilka lat temu byłyby niemożliwe . Wszystko to wynika z szybko rosnącego niepokoju wśród amerykańskiej opinii publicznej. Sondaże przeprowadzone w połowie 2007 roku wykazały, że zdecydowana większość Amerykanów postrzega zmiany klimatyczne jako poważny problem, którego istotną przyczynę stanowi działalność człowieka33. Niepokój ten został spotęgowany przez towarzyszące obawy dotyczące zależności USA od zagranicznej ropy naftowej i stowarzyszenia, słusznie lub błędnie, katastrof takich jak 32. Należy zauważyć, że w wielu programach rzeczywiste emisje w USA byłyby wyższe; różnica zostałaby pokryta poprzez międzynarodowe offsety, które zostaną omówione później. 33 Sondaż Pew Global Attitudes przeprowadzony w dniach 23 kwietnia – 6 maja 2007 r.: 47 procent twierdzi, że jest „bardzo poważny”; 28 procent uważa, że jest to „dość poważne”. Sondaż PIPA przeprowadzony w dniach 29 maja–26 lipca 2007 r.: 71 procent twierdzi, że „istotną przyczyną jest działalność człowieka”.

32 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Huragan Katrina związany ze zmianami klimatycznymi. Rozszerzyło się ono także na nietradycyjne grupy społeczne, takie jak społeczność ewangelicka, która
w coraz większym stopniu kojarzy ochronę klimatu z zarządzaniem Bożym
stworzeniem, oraz establishment bezpieczeństwa narodowego, który zidentyfikował
niezliczone sposoby, w jakie zmiany klimatyczne mogą wpłynąć na bezpieczeństwo USA34
. Amerykańscy decydenci będą musieli mieć świadomość, że
wsparcie dla działań związanych ze zmianą klimatu nie jest monolityczne, lecz opiera się
na kilku filarach – środowiskowym, gospodarczym i bezpieczeństwie – z których
każdy będzie musiał zostać spełniony.
Dokonując przeglądu stanu polityki dotyczącej zmian klimatycznych, Grupa Zadaniowa stwierdza, że
działania Stanów Zjednoczonych w kontekście wznowionych wysiłków globalnych są niezbędne, aby sprostać wyzwaniom
i wykorzystać możliwości opisane w poprzednim rozdziale. Bardzo
ambitny początkowy długoterminowy cel, jakim jest ograniczenie do roku
2050 światowych emisji nie więcej niż o połowę w stosunku do poziomu z 1990 r., jest spójny nie tylko z oceną wyzwań
i możliwości, ale także z określonymi celami głównych sojuszników USA i
szerokiego grona zainteresowanych stron na terenie Stanów Zjednoczonych. Mając na uwadze potrzebę
okresowego przeglądu i rewizji wszelkich celów długoterminowych, Grupa Zadaniowa zaleca,
aby polityka Stanów Zjednoczonych opierała się na początkowym długoterminowym celu, jakim jest ograniczenie globalnych emisji,
tak aby do roku 2050 nie przekroczyły one połowy poziomu z 1990 r.
34 w przypadku pierwszego z nich zob. na przykład „Climate Change: An Evangelical Call to Action”,
http://www.christiansandclimate.org (dostęp: 16 marca 2008 r.). W tym drugim przypadku zob. na przykład
National Security and the Threat of ClimateChange (Aleksandria, Wirginia: TheCNACorporation, 2007).

Polityka wewnętrzna
Bez głębokich cięć emisji w USA niemożliwe będzie osiągnięcie
globalnej redukcji emisji do połowy poziomu z 1990 r. do 2050 r. Ambitne
wysiłki Stanów Zjednoczonych są niezbędne, ponieważ emisje USA stanowią tak dużą część
całkowitej emisji na świecie, a także ponieważ widoczne przywództwo USA jest niezbędne do uzyskania
innych narody, zwłaszcza szybko rozwijające się kraje rozwijające się, do
podjęcia znaczących wysiłków. Od 2005 r. Stany Zjednoczone odpowiadały za
około 15 procent globalnej emisji gazów cieplarnianych, więcej
niż jakikolwiek inny kraj poza Chinami – a większość analityków uważa, że
emisje Chin przekroczyły poziom emisji w USA w 2007 r.35 Emisje te –
w większości składały się z CO2 pochodzącego z produkcji energii elektrycznej i ciepła oraz
z transportu – były o 20 procent wyższe niż emisje w USA w
1990 r.36 MAE przewiduje, że bez nowych polityk
emisje dwutlenku węgla w USA wzrosną o 10 procent do 2015 r. i o 20 procent
do 2030 r. Amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) przewiduje,
że -Emisje CO2 wzrosną o 20 procent do 2020 r.37
Szeroka gama grup naukowych, biznesowych i ekologicznych popiera
ścieżkę, na której Stany Zjednoczone wraz z innymi
rozwiniętymi krajami uprzemysłowionymi zaczną natychmiast ograniczać swoje emisje
35 Obejmuje zmianę użytkowania gruntów i Leśnictwo.
36 Dla porównania średni wzrost w Europie OECD wynosi 3%. Większą różnicę
można jednak wytłumaczyć szybszym wzrostem PKB w Stanach Zjednoczonych. 37 Prognozowanie przyszłych emisji jest trudne, a różne instytucje i modele mogą dawać
zasadniczo różne wyniki. Na potrzeby niniejszego raportu,
o ile było to możliwe, wykorzystano dane i prognozy dotyczące emisji CO2 Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA); w przypadku pozostałych gazów cieplarnianych
wykorzystano prognozy i dane EPA.
33
34 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych
i ostatecznie zmniejszy je do około 60–80% poniżej
poziomu z 1990 r. do 2050 r., co jest trajektorią odzwierciedloną w kilku ponadpartyjnych ustawach rozpatrywanych
obecnie w Kongresie. Są to niezwykle ambitne cele, ale
grupa zadaniowa określiła wcześniej je jako posiadające duży
potencjał, aby były uzasadnione ekonomicznie, przy założeniu elastycznej i
starannie zaprojektowanej polityki, szczególnie biorąc pod uwagę powagę
wyzwania klimatycznego. Jeżeli kraje rozwijające się kontrolują swoje emisje tak, aby
w 2050 r. były mniej więcej takie same jak obecnie, byłoby to spójne z
globalnym celem zmniejszenia o połowę emisji z poziomu z 1990 r. do roku 2050.
Oprócz natychmiastowej ilościowej potrzeby ograniczenia emisji w USA
wkładu w globalne emisje, istnieje również szerszy argument za agresywnymi
działaniami i przywództwem Stanów Zjednoczonych. Bez tego Stany Zjednoczone będą miały znacznie
mniejszy wpływ na nakłonienie reszty świata do redukcji emisji w
sposób najbardziej atrakcyjny dla Stanów Zjednoczonych. Co więcej, nie
podejmując wczesnych działań, Stany Zjednoczone zrezygnują z możliwości
odbudowania kluczowych sojuszy, stworzenia miejsc pracy w nowych gałęziach przemysłu i zwiększenia
wsparcia dla krótkoterminowych działań, które mogłyby wzmocnić bezpieczeństwo energetyczne.
Rzeczywiście mogłoby to ponieść realne szkody gospodarcze, gdyby w odwecie za brak
działań USA inne kraje nałożyły cła na powodujący duże emisje
eksport z USA, czego groziły niektóre kraje w Europie. To prawda, że
szybkie działania i sztywna polityka pociągnęłyby za sobą niebezpieczne ryzyko gospodarcze, ale – jak już ustaliła grupa zadaniowa – skuteczna, sprawiedliwa i dająca się dostosować polityka klimatyczna znacznie zmniejszyłaby to ryzyko.
Grupa zadaniowa stwierdza, że agresywne i obowiązkowe wysiłki krajowe na rzecz ograniczenia
emisji gazów cieplarnianych w USA są warunkiem wstępnym skutecznego zaangażowania Stanów Zjednoczonych
i przywództwa na arenie międzynarodowej w zakresie polityki dotyczącej zmian klimatycznych. Właściwa jest polityka, która rozpoczyna
redukcję emisji w USA już teraz i która początkowo ma na celu redukcję emisji aż
o 60–80% w stosunku do poziomu z 1990 r. w 2050 r. przy rozsądnych kosztach.38
Grupa zadaniowa stwierdza, że w obliczu wzrostu emisji obecna
polityka jest nie zbliżyły się do poziomu wysiłku wymaganego do zatrzymania, a następnie
odwrócenia wzrostu emisji gazów cieplarnianych, nie mówiąc już o osiągnięciu tych celów.
Chociaż możliwych jest wiele podejść, powszechnie panuje zgoda co do tego, że
działania rządowe mające na celu ustalenie jednolitej ceny emisji będą polegać na przeprowadzeniu
przez Agencję Informacji o Energii (EIA) kilku oczekujących na rozpatrzenie projektów ustaw dotyczących handlu uprawnieniami do emisji i przewidywania podobnych redukcji w 2020 r. W szczególności , symulacje S.2191, znanego
jako Lieberman-Warner, wskazują, że emisje projektu w 2020 r. będą o około 3 procent niższe od poziomu z 2006 r.

Polityka wewnętrzna 35
najbardziej efektywny ekonomicznie sposób wywoływania cięć. (Grupa zadaniowa
zauważa, że ustalenie jednolitej ceny emisji kontrastuje z podejściem
, które zmienia ceny poprzez określone dotacje, co z kolei
wyraźnie wskazuje zwycięzców i przegranych w dziedzinie technologii). Zmuszanie ludzi
i zanieczyszczających do płacenia za emisję gazów cieplarnianych w naturalny sposób
doprowadziłoby do ograniczenia tych emisji. Skłoniłoby to także firmy do
opracowania technologii, które sprawią, że redukcja emisji stanie się tańsza i
pozwolą rynkowi znaleźć najbardziej efektywne ekonomicznie rozwiązania. Zwolennicy stworzenia jednolitych zachęt cenowych za redukcję emisji od dawna debatują, czy najlepszym sposobem na osiągnięcie tego byłby
system „limit i handel” czy podatek węglowy .
W systemie ograniczenia i handlu
rząd wydawałby stałą liczbę pozwoleń na emisję, a
podmioty objęte tym systemem („podmioty objęte”) byłyby zobowiązane
do posiadania pozwoleń obejmujących ich emisję przez pewien ustalony okres,
zwykle jeden rok. Pozwolenia można byłoby zbywać – firma, która mogłaby
tanio zredukować swoje emisje, mogłaby sprzedać nadwyżki pozwoleń innej firmie
, dla której ograniczenie emisji byłoby bardziej kosztowne. Zminimalizowałoby to
całkowity koszt dotrzymania limitu dla gospodarki.39 W ramach podatku węglowego
zamiast być zobowiązanym do posiadania pozwoleń, każdy objęty nim podmiot płaciłby
rządowi stałą opłatę za każdą tonę gazów cieplarnianych (znowu
często ograniczoną do dwutlenek węgla), który wyemitował. Obydwa systemy działają
zasadniczo poprzez podnoszenie kosztów emisji, a tym samym stanowią
zachętę ekonomiczną do zmiany technologii i zachowań.
Zwolennicy ochrony środowiska w większości popierają systemy ograniczania i handlu,
ponieważ ograniczenie gwarantuje, że Stany Zjednoczone osiągną określone cele
w zakresie redukcji emisji.40 Wielu ekonomistów zamiast tego popiera
podatki od emisji dwutlenku węgla jako tańszy sposób ograniczenia emisji, argumentując, że
powodują one większe pewność co do kosztów przestrzegania przepisów, co z kolei
ułatwia przemysłowi podjęcie mądrego planowania długoterminowego. W
praktyce względne mocne strony każdego z nich są mniej jednoznaczne, a mądry projekt
39 Limity można również zaspokoić poprzez zakup międzynarodowych offsetów lub poprzez
handel z innymi krajami, które przyjęły limity emisji, kwestie omówione w
rozdziałach czwartym, szóstym i siedem. 40 Na przykład Environmental Defense Fund, „The Cap and Trade Success Story”, dostępny
pod adresem http://www.edf.org (dostęp: 15 kwietnia 2008 r.); Pew Center on Global Climate Change,
„Climate Change 101: Cap and Trade”, luty 2008, s. 15. 6, dostępny pod adresem http://www.
pewclimate.org (dostęp: 6 czerwca 2008).

36 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
w zakresie polityki wewnętrznej może uwzględniać mocne strony obu podejść.41 Jednak
system ograniczenia i handlu jest, co ważne, znacznie mniej toksyczny politycznie niż
podatek od emisji dwutlenku węgla, co okazało się nie tylko w debacie w USA
, ale na całym świecie.42 Podczas gdy
w Stanach Zjednoczonych rośnie poparcie głównego nurtu dla podatków od emisji dwutlenku węgla, najbardziej agresywne
ustawy dotyczące zmian klimatycznych przedstawiane Kongresowi obejmują podejście oparte na ograniczeniach i handlu. (Grupa zadaniowa
zauważa, że wiele wiodących propozycji zawiera elementy, takie
jak tak zwane zawory bezpieczeństwa lub bankowanie i zaciąganie emisji, które
mają na celu odtworzenie niektórych zalet podatków węglowych; w szczególności
elementy te ułatwiają przemysłowi przewidywanie kosztów
zapewnienia zgodności i planowania inwestycji kapitałowych.43) Podejście typu „limit i handel”
popierają także duże segmenty przemysłu i większość
głównych grup zajmujących się ochroną środowiska.44
Grupa Zadaniowa stwierdza, że oceniane z krajowego punktu widzenia gospodarczego,
względne korzyści podejścia do ograniczania emisji opartego na zasadzie „limit i handel” i podatku węglowym
są łatwo przesadzone. Albo, na przykład, zaprojektowane w oparciu o połączenie efektywności i
podejścia opartego na ograniczeniach i handlu, gwarantują pewne redukcje emisji tylko w przypadku, gdy
pułapy nigdy nie zostaną zmienione, podczas gdy na efektywność podatków wpływa możliwość ich
zmiany w przyszłości . System ograniczenia emisji i handlu ma wiele ważnych cech wspólnych
z czystym podatkiem od emisji dwutlenku węgla, jeżeli wszystkie pozwolenia na emisję są sprzedawane przez rząd na aukcji, natomiast
podatek od emisji dwutlenku węgla, któremu towarzyszą ulgi podatkowe dla osób najbardziej dotkniętych zwiększonymi kosztami i
cenami energii, może wykazywać wiele podobieństw do systemu cap-and-trade, w którym część zezwoleń jest rozdawana
bezpłatnie. Wydajność i przewidywalność środowiskowa nie mają też monopolu jako
odpowiednie mierniki tego, czy dane podejście jest pożądane. Na przykład system ograniczania i handlu mógłby ułatwić płynne przejście w przypadku przemysłu wysokoemisyjnego, ponieważ
firmy, osoby i regiony, które najbardziej ucierpiały, mogłyby otrzymać cenne kredyty emisyjne, aby pomóc
im w dostosowaniu się, podczas gdy podatek węglowy zapewniłby dochody które mogłyby wspierać przyjazne dla klimatu
badania i rozwój lub zostać wykorzystane do obniżenia podatków dochodowych, wynagrodzeń lub zysków kapitałowych. 42 Na przykład Europa próbowała nałożyć podatek od emisji dwutlenku węgla na długo przed przyjęciem systemu handlu capand, a podatki są w Europie znacznie bardziej akceptowalne politycznie niż w Stanach Zjednoczonych
. Japonia rozpoczęła niedawno badanie możliwego programu ograniczania emisji i handlu, podczas gdy Nowa
Zelandia wprowadziła, a następnie uchyliła podatek od emisji dwutlenku węgla. Tylko kilka jurysdykcji na całym świecie
z powodzeniem nałożyły podatki od emisji dwutlenku węgla – zwłaszcza Norwegia, chociaż Kolumbia Brytyjska
wkrótce przyjmie taki podatek. Obydwa mogą jednak ostatecznie przejść do systemów obejmujących
również elementy cap-and-trade. 43 Inne potencjalnie inteligentne środki ograniczające koszty, takie jak umożliwienie przedsiębiorstwom wspierania
działalności rolniczej ograniczającej emisje w zamian za zezwolenia na zwiększenie własnych
emisji, również odgrywają ważną rolę w debacie krajowej, ponieważ pozwalają na bardziej
opłacalne podejście do ograniczając emisje netto oraz dlatego, że angażują ważne
elektoraty polityczne. 44 Kluczowym elementem wsparcia sektorów wysokoemisyjnych w systemie ograniczenia emisji i handlu
jest perspektywa rozdania części lub wszystkich cennych uprawnień do emisji, tak jak miało to
miejsce w przypadku prawie wszystkich uprawnień do emisji w systemu europejskiego.

Mając na uwadze sprawiedliwość
, byłoby akceptowalnym podejściem do redukcji emisji. Grupa
zadaniowa stwierdza jednak, że dynamika polityczna stojąca za systemem limitów i handlu
sprawia, że jego przyjęcie w najbliższej przyszłości jest znacznie bardziej prawdopodobne, co z kolei zapewniłoby
większy wkład USA w globalne redukcje emisji i większy wpływ dla
Stanów Zjednoczonych w kształtowaniu międzynarodowych stosunków polityka dotycząca zmian klimatycznych. Opóźnienia w
przyjęciu jasnego i zdecydowanego podejścia krajowego do redukcji emisji
zwiększyłyby również długoterminowe koszty osiągnięcia celów środowiskowych. Grupa zadaniowa
zaleca zatem, aby decydenci polityczni poparli krótkoterminowe przyjęcie systemu handlu uprawnieniami do emisji, pierwotnie zaprojektowanego w celu rozpoczęcia redukcji emisji w USA już teraz, a
długoterminowym celem jest obniżenie emisji w USA do 60–80%
poniżej poziomu z 1990 r. do 2050 r. rozsądna cena. Cel ten powinien być okresowo
poddawany przeglądowi i rewizji w świetle zmieniającej się wiedzy z zakresu nauki, technologii i
ekonomii. Wzywa także do stosowania instrumentów pomagających poprawić przewidywalność
kosztów przestrzegania przepisów.
Systemy ograniczania emisji i handlu oraz podatki od emisji dwutlenku węgla skupiają się wąsko na
zmianie klimatu, w związku z czym potencjalnie nie uwzględniają możliwości uzyskania korzyści w
wielu wymiarach. W szczególności nadmierna zależność od ropy naftowej
odpowiada za znaczną część emisji gazów cieplarnianych w USA,
ale szkodzi także bezpieczeństwu narodowemu USA.45 Oprócz ustalania ceny
za emisję dwutlenku węgla, polityki uzupełniające mogłyby bezpośrednio mieć na celu zmniejszenie
zużycia ropy, co zwiększyłoby zachęty do ograniczenia
emisji gazów cieplarnianych, a także wzmocnienia bezpieczeństwa narodowego USA.
Grupa zadaniowa stwierdza, że ograniczenie zużycia ropy przez samochody osobowe i ciężarowe, a
także w innych obszarach gospodarki, może stanowić cenną część szerszej
strategii energetycznej, która ogranicza emisje i poprawia bezpieczeństwo narodowe poprzez zmniejszenie popytu na ropę.
Opracowanie polityki uwzględniającej uzależnienie od ropy naftowej jednocześnie ze
zmianami klimatycznymi pomoże również w budowaniu szerokiego wsparcia politycznego dla działań związanych ze zmianami klimatycznymi.
Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone przyjęły ukierunkowaną politykę zniechęcającą do
zużycia ropy. Specyfika odpowiednich polityk będzie zależała
co najmniej w takim samym stopniu od wnikliwej oceny strategii bezpieczeństwa energetycznego, która wykracza poza
zakres niniejszego raportu.
Szerokie zachęty cenowe mają istotne ograniczenia w przypadkach, gdy rynki
nie działają efektywnie. W wielu z tych przypadków tradycyjne regulacje
mogą być rozważne ekonomicznie i skuteczne pod względem środowiskowym. Weźmy jeden
. 45 O ropie jako ułamku emisji, zob. Światowy Instytut Zasobów, „Climate Analysis”.
Indicators Tool”, 2000, dostępne pod adresem http://cait.wri.org . (dostęp 6 czerwca 2008).

38 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
Przykład: Wiele osób i przedsiębiorstw nie dostrzega
usprawnień w zakresie oszczędności pieniędzy w zakresie budowy i eksploatacji budynków.
Istnieje wiele powodów. Na przykład właściciele nieruchomości czasami
nie pobierają opłat za gaz ani energię elektryczną, zamiast tego wliczają do czynszu stałą stawkę;
w rezultacie krótkoterminowe zmiany cen energii dają konsumentom niewiele
powodów do oszczędzania. Osoby zamieszkujące budynki przez krótki czas
mogą również nie mieć czasu na odzyskanie oszczędności związanych z inwestycjami poprawiającymi
efektywność, takimi jak instalacja izolacji lub lepszych urządzeń, w przypadku
braku przepisów budowlanych wymagających takich inwestycji. Co więcej, ludziom
często brakuje informacji niezbędnych do wprowadzenia zmian pozwalających zaoszczędzić pieniądze lub
po prostu nie mogą się tym przejmować. Należy
jednocześnie zauważyć, że pewną rolę może również odgrywać zbyt wiele regulacji: w
szczególności, gdy ceny energii nie są w pełni przenoszone na konsumentów
w wyniku regulacji cen lub ukrytych dotacji, konsumenci mają zmniejszoną
motywację do oszczędzania.
Oprócz przypadków niedoskonałości rynku
tradycyjne regulacje mogą odegrać jeszcze inną rolę w przypadkach, gdy wdrożenie systemu ograniczania i handlu byłoby
administracyjnie trudne. Na przykład w przypadku dużej liczby
małych emitentów można skuteczniej uporać się z bezpośrednimi
regulacjami niż za pomocą zachęt cenowych.
Grupa zadaniowa stwierdza, że tradycyjne regulacje mogą w niektórych przypadkach skutkować opłacalną redukcją emisji i powinny stanowić ważną część każdej krajowej
strategii, nawet jeśli zachęty cenowe pozostają jej podstawą. Wybór między ceną a
tradycyjną regulacją nie jest wyłączny: wysiłki na obu frontach, jeśli zostaną
odpowiednio zaprojektowane, uzupełniają się.
Zarówno zachęty cenowe, jak i bezpośrednie regulacje tworzą zachęty do
prywatnych badań, rozwoju i demonstracji w celu promowania nowych
technologii i wdrażania ich na dużą skalę, a wszystko to zmniejsza
długoterminowe koszty ograniczenia emisji. Podejścia te
nadal jednak pozostawiają istotne luki. Niepewność co do przyszłej polityki rządu
zniechęca firmy do inwestowania w nowatorskie technologie przynoszące długoterminowe
zyski. Ponadto firmom często trudno jest wykorzystać
dla siebie korzyści płynące z badań podstawowych – wyniki są często tak samo
przydatne dla ich konkurentów, co utrudnia uzasadnienie inwestycji w
tych obszarach. Z tych powodów gospodarka niedoinwestuje w badania,
rozwój i demonstracje (RD&D). Biorąc pod uwagę wielkość

Jeśli chodzi o
długoterminowy cel redukcji emisji, to niedoinwestowanie jest
szczególnie uderzające, ponieważ wszystkie drogi do głębokich, długoterminowych cięć emisji
zależą w decydującym stopniu (choć nie wyłącznie) od masowych
zmian technologicznych.
Publiczne wsparcie finansowe na rzecz badań i rozwoju w zakresie energii niskoemisyjnej i
efektywności energetycznej może pomóc w rozwiązaniu tych problemów. Może ono przybierać różne
formy, takie jak bezpośrednie finansowanie rządowe, partnerstwa z prywatnymi
przedsiębiorstwami, nagrody i zachęty podatkowe dla inwestycji prywatnych. Za pośrednictwem
Departamentu Energii Stanów Zjednoczonych rząd zwiększył inwestycje w badania i rozwój w dziedzinie energii, z wyłączeniem tradycyjnego spalania paliw kopalnych,
do około 1,7 miliarda dolarów w roku budżetowym 2008, co stanowi wzrost o prawie 50 procent w porównaniu z
rokiem finansowym 06.46 Jednak kilka solidnych i renomowanych badań wykazało, że wiele
możliwości efektywnego wykorzystania dodatkowych środków i zalecili duże zwiększenie wsparcia przy silnym nacisku na
partnerstwa publiczno-prywatne, badania podstawowe, współpracę międzynarodową
oraz podejście oparte na szerokim portfelu działań, a nie na
próbie wyboru niewielka liczba zwycięzców.47
Większość nowych funduszy będzie potrzebna do wspierania
konsorcjów kierowanych przez podmioty prywatne w celu opracowywania i testowania kluczowych zaawansowanych technologii. Wytyczne rządowe dotyczące tworzenia prywatnych konsorcjów mogą być również bezcenne, o czym
świadczy pomyślne utworzenie konsorcjum badawczego non-profit SEMATECH w celu wzmocnienia konkurencyjności Stanów Zjednoczonych w technologii półprzewodników. Istnieją jednak również ostrzegawcze przykłady dużych
inwestycji rządowych w rozwój technologii, które nie poszły
donikąd, marnując ogromne kwoty pieniędzy; najczęściej cytowanym tego przykładem są wysiłki związane z synfuels, będące odpowiedzią na
wcześniejszy kryzys energetyczny.48 Chociaż rządy czasami muszą wkroczyć
46 Dane na podstawie KS Gallagher, „DoE Budget Authority for Energy Research, Development, and Demonstration Database”, Luty 2008, dokument dostępny pod adresem http://belfercenter.ksg .
harvard.edu. Wszystkie dane w dolarach z 2008 roku. Należą do nich wszystkie wydatki na źródła niekopalne, a
także wydatki na czyste technologie węglowe. 47 Na przykład Krajowa Komisja ds. Polityki Energetycznej, „Koniec impasu energetycznego:
dwupartyjna strategia mająca na celu sprostanie wyzwaniom energetycznym Ameryki” (Waszyngton, DC: NCEP, 2004); Peter
Ogden i in., „A New Strategy to Spur Energy Innovation”, Issues in Science and Technology, zima 2008. 48 Grupa zadaniowa zauważa, że toczy się debata na temat tego, czy w tamtym czasie
można było przewidzieć niepowodzenie paliw syntetycznych
Polityka USA promująca rozwój tych paliw była
poczęty. Kiedy w latach 80. ceny ropy naftowej załamały się, paliwa syntetyczne stały się znacznie mniej opłacalne i wkrótce potem program został przerwany.

40 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
Tam, gdzie rynki zawodzą, rynki zwykle okazywały się znacznie skuteczniejsze
w wyborze opłacalnych technologii niż rządy. Mimo to, ponieważ
wsparcie rządowe dla badań i rozwoju będzie czasami konieczne i nieuchronnie
zakończy się w pewnym stopniu wspieraniem poszczególnych technologii zamiast innych,
uniknięcie wszystkich złych decyzji będzie niemożliwe, a decydenci będą
musieli wziąć pod uwagę zarówno sukcesy, jak i porażki przy ocenie podejść.
Szczegółowy projekt inicjatywy B+R wykracza poza zakres
tego raportu, ale ważne są co najmniej dwie lekcje z historii. Po pierwsze,
żaden duży nacisk na dostarczanie nowych technologii nie odniesie sukcesu bez
porównywalnego popytu na te technologie w gospodarce – odzwierciedlonego
w jasnej i wiarygodnej cenie za emisję dwutlenku węgla, a także odpowiednich regulacjach
zachęcających do faktycznego wdrażania nowych technologii niskoemisyjnych
i wykorzystanie możliwości w zakresie efektywności energetycznej. Po drugie, dotychczasowe programy
nie były projektowane w sposób wystarczająco niezależny od
sił politycznych; w związku z tym wiele programów technologicznych stało się przedsięwzięciami typu beczka wieprzowa.
Grupa zadaniowa stwierdza, że znaczne wsparcie rządowe na rzecz badań i
rozwoju, zarówno publiczne, jak i poprzez partnerstwo publiczno-prywatne, stanowi istotne
uzupełnienie „neutralnego technologicznie” podejścia do przeciwdziałania zmianom klimatycznym.
Obecne finansowanie, choć w ostatnich latach znacznie wzrosło, nadal nie
wykorzystuje wielu możliwości. Grupa zadaniowa zaleca dalsze zwiększanie
rocznego wsparcia; rozszerzenie i rozszerzenie zachęt podatkowych dla inwestycji niskoemisyjnych i
energooszczędnych; ponowne zwrócenie uwagi na zarządzanie programami; oraz
ciągła ocena krajobrazu technologicznego w celu ustalenia, gdzie
wsparcie rządowe byłoby cenne, a gdzie rynki dostarczają potrzebne technologie
bez niego. Zaleca także, aby rząd wspierał szeroki wachlarz
technologii, zamiast stawiać na jeden lub niewielką liczbę potencjalnych
przełomów.
Wiele możliwości wdrożenia technologii niskoemisyjnych
wymaga istnienia odpowiedniej infrastruktury. Na przykład gazu ziemnego
nie można znacząco rozszerzyć bez nowych rurociągów i
terminali skroplonego gazu ziemnego (LNG). Efektywne wykorzystanie energii wiatrowej, słonecznej i
innych odnawialnych źródeł energii, których opłacalność w dużym stopniu zależy od miejsca
ich wykorzystania, wymaga solidnej sieci dalekiego zasięgu, która może
efektywnie przesyłać energię z miejsca, w którym jest ona najlepiej wytwarzana, do miejsca, w którym jest potrzebna.49 The
49 A więcej solidna sieć krajowa może być również cenna poza odnawialnymi źródłami energii w przypadkach takich jak:
z energią jądrową, gdzie obawy społeczności lokalnej mogą uniemożliwić umieszczenie elektrowni w
miejscach, które w innym przypadku wydawałyby się rozsądne.

Wykorzystanie węgla z wychwytywaniem i sekwestracją dwutlenku węgla (CCS), które nie
zostało jeszcze udowodnione na skalę komercyjną w zakresie wytwarzania energii, będzie
wymagało infrastruktury do transportu i magazynowania wraz z odpowiednimi ramami regulacyjnymi. Energia jądrowa będzie ostatecznie wymagać
nowej infrastruktury składowania odpadów, jeśli ma być utrzymana i rozwijana.
Bez inteligentniejszej sieci energetycznej Stany Zjednoczone stracą
możliwości efektywniejszego wytwarzania i wykorzystywania energii. Chociaż
sektor prywatny będzie odgrywał wiodącą rolę w rozwoju jakiejkolwiek infrastruktury,
rynki same w sobie nie stworzą niezbędnej nowej infrastruktury – która będzie
przedmiotem regulacji i decyzji politycznych.50
Grupa Zadaniowa stwierdza, że bez celowych wysiłków rządu mających na celu promowania
rozwoju infrastruktury, która umożliwiłaby pełniejsze wykorzystanie technologii niskoemisyjnych
i lepszą efektywność energetyczną, Stany Zjednoczone ryzykują nadmiernym
ograniczeniem swoich wyborów energetycznych i tym samym poniesieniem większych kosztów w związku z redukcją swoich
emisji. Inwestycje takie mogłyby obejmować gazociągi i terminale LNG;
solidne i inteligentniejsze sieci elektryczne dalekiego zasięgu; transport i magazynowanie CCS;
i składowanie odpadów nuklearnych. Chociaż dokładny zarys jakiegokolwiek planu infrastruktury
wykracza poza zakres tego raportu, grupa zadaniowa zaleca ostrożne, ale
przemyślane wysiłki rządów federalnych i stanowych w celu promowania rozwoju
nowej infrastruktury, która będzie wspierać wdrażanie technologii potrzebnych do
głębokiego ograniczenia emisji dwutlenku węgla emisje.
50 Każda prasa rządowa na rzecz nowej infrastruktury energetycznej będzie w
pewnym stopniu wiązać się z wyłonieniem zwycięzców. Warto jednak zauważyć, że decyzja o niewspieraniu nowej infrastruktury
miałaby taki sam skutek, pośrednio wspierając te wybory energetyczne, które nie wymagają
eksploatacji nowej infrastruktury.

Osiąganie efektu dźwigni w zakresie
globalnych emisji
Grupa zadaniowa zajmuje się teraz polityką zagraniczną. W tym rozdziale przedstawiono
ustalenia i zalecenia dotyczące szerokiego zakresu konkretnych zachęt
, które Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby zastosować, aby skierować kraje na
ścieżki niskoemisyjne. W następnym rozdziale zbadano środki wykraczające poza łagodzenie, w szczególności środki mające na celu przystosowanie się do zmiany klimatu. W ostatnich trzech rozdziałach omówiono szeroką strategię wykorzystującą omówione tutaj
zachęty . Pilnym wyzwaniem jest rozpoczęcie ambitnych i skoordynowanych międzynarodowych redukcji emisji oraz pobudzenie rozwoju technologii, dzięki którym w przyszłości coraz większe redukcje będą tańsze. Jednak sama liczba państw i działań odpowiedzialnych za emisję gazów cieplarnianych może z łatwością pokonać wysiłki zmierzające do opracowania i wdrożenia skutecznej strategii polityki zagranicznej umożliwiającej osiągnięcie tych celów. Dlatego skupienie jest ważne. Istnieje sześć podstawowych gazów cieplarnianych i ponad 180 krajów. Jednak 80 procent światowych emisji to dwutlenek węgla. Co więcej, zaawansowane kraje przemysłowe – głównie Stany Zjednoczone, Unia Europejska i Japonia – wraz z Brazylią, Chinami, Indiami, Indonezją i Rosją odpowiadają łącznie za około trzy czwarte globalnych emisji CO2. Emisje te pochodzą głównie ze zużycia węgla w energetyce i przemyśle, ropy naftowej w transporcie i innych miejscach oraz wylesiania w obszarach tropikalnych. 42 Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 43 Grupa zadaniowa stwierdza, że początkowy (choć nie wyłączny) nacisk na emisje z węgla, ropy naftowej i wylesianie w przypadku niewielkiej liczby największych emitentów na świecie skupiłby politykę zagraniczną USA, zajmując się mniej więcej trzema czwartymi globalne emisje. Podejście to, jeśli będzie realizowane z należytą starannością i w kontekście, który w dalszym ciągu angażuje resztę świata, położyłoby również podwaliny pod coraz bardziej włączającą i skuteczną politykę globalną. Przyniosłoby to również inne korzyści: na przykład przejście na czystszą produkcję energii mogłoby przynieść duże korzyści zdrowotne, kontrolowanie zużycia ropy naftowej mogłoby złagodzić niektóre obawy dotyczące bezpieczeństwa energetycznego poprzez zmniejszenie globalnego popytu, a ochrona lasów przyniosłaby korzyści dla różnorodności biologicznej. Reszta rozwiniętego świata przemysłowego przyjęła w przeważającej części bardziej agresywną politykę niż Stany Zjednoczone, mającą na celu uniknięcie niebezpiecznych zmian klimatycznych, choć z nierównymi skutkami w terenie. Chociaż kraje te będą musiały stale intensyfikować swoje wysiłki wewnętrznie, strategia amerykańskiej polityki zagranicznej jest mało prawdopodobna

aby ustalić, czy tak się tam dzieje. W szczególności Unia Europejska
obiecała już sama osiągnięcie znacznej
(20 procent) redukcji emisji do 2020 roku i zaproponowała dokonanie jeszcze
głębszej redukcji (30 procent), jeśli inne kraje podejmą znaczne wysiłki.
Problem głównych krajów rozwijających się będzie znacznie trudniejszy do rozwiązania
niż głównych krajów rozwiniętych, a mimo to są one co najmniej równie ważne,
a ostatecznie będą znacznie ważniejsze. Spalanie węgla na
potrzeby energetyki i przemysłu, będącego największym źródłem emisji gazów cieplarnianych w Chinach i
Indiach, opiera się na solidnych
podstawach gospodarczych i bezpieczeństwa. Obydwa kraje potrzebują coraz większych
ilości energii, aby napędzać swój szybki wzrost gospodarczy, a węgiel
jest tańszy i łatwiej dostępny niż inne paliwa. Choć niektóre
czynniki przeciwdziałają dominacji węgla – zwłaszcza zainteresowanie
zmniejszeniem lokalnego zanieczyszczenia powietrza oraz dywersyfikacją dostaw energii –
wytrącenie węgla z jego pozycji prawdopodobnie będzie niemożliwe. Podobny
schemat dotyczy zużycia oleju, przede wszystkim w transporcie, ale
także, co istotne, w ogrzewaniu i innych zastosowaniach.
Emisje w Brazylii i Indonezji pochodzą głównie z wylesiania. Głównym czynnikiem napędzającym jest ekonomia, gdyż wycinka lasów zapewnia
dochody ze sprzedaży drewna, a także udostępniania gruntów pod
pastwiska dla zwierząt i rolnictwo.51 Sytuację pogarsza niejednoznaczna własność
51. Głównymi czynnikami powodującymi wylesianie w brazylijskiej Amazonii jest wycinanie gruntów pod
pastwiska dla zwierząt gospodarskich. i rolnictwo, a także pozyskiwanie drewna. W Indonezji pozyskiwanie drewna
jest silniejszą przyczyną wylesiania ze względu na większą wartość drewna. Oczyszczanie ropy

44 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Rysunek 2: Emisje gazów cieplarnianych według źródła (szac. 2005)
8 000
7 000
6
000 5 000
4
000 3
000 2 000
1 000
0
-1 000
MtCO2
e/rok
Chiny
USA
UE
Indonezja
Brazylia
Rosja
Indie
Japonia
Bez CO2
Inne CO2
Gaz
Ropa
Węgiel Zmiana
użytkowania gruntów
i
leśnictwo
Ten wykres obejmuje osiem krajów o największych emisjach. Dane dotyczące zmiany użytkowania gruntów i leśnictwa
obliczono przez WRI, CAIT za rok 2000; inne dane pochodzą z IEA za rok 2005.
prawa i słabe egzekwowanie istniejących przepisów. Podobnie jak w przypadku węgla
i ropy, istnieją pewne równoważące bodźce – nielegalne wylesianie
kosztuje rządy pieniądze z podatków, a przypadkowe pożary lasów niszczą
wartość dla wszystkich. Bez ulepszonej polityki jest mało prawdopodobne, aby wylesianie uległo
znacznemu zmniejszeniu. Pod pewnymi względami obecny wzrost
cen energii i rosnące obawy o bezpieczeństwo energetyczne pogorszyły
sytuację, tworząc zachęty do przeznaczania gruntów pod
produkcję biopaliw, co może pośrednio zwiększyć presję na niszczenie lasów naturalnych.
Grupa zadaniowa stwierdza, że w przypadku braku nowych zachęt emisje z węgla
i ropy naftowej w Chinach i Indiach wzrosną, a emisje wynikające z wylesiania w Brazylii
i Indonezji nie spadną, pomimo istnienia pewnych
czynników równoważących. Grupa zadaniowa stwierdza jednak, że każde działanie ma czynniki –
przede wszystkim, ale nie wyłącznie, gospodarcze – na które zagraniczne rządy mogą w
zasadzie wpływać w sposób prowadzący do niższych emisji.
W pozostałej części tego rozdziału zbadano zatem szeroki zakres
możliwych sposobów, w jakie Stany Zjednoczone i inne kraje mogą zmienić
zachęty dla Brazylii, Chin, Indii i Indonezji. Plantacje palm Grupy Zadaniowej
uprawiane do produkcji biodiesla są również główną przyczyną
wylesiania w Indonezji; przekształcanie pól uprawnych pod produkcję etanolu jest w mniejszym stopniu
także pośrednią przyczyną wylesiania w Brazylii.

Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 45
koncentruje się na tych krajach, ponieważ żadna strategia osiągnięcia
głębokich cięć emisji w skali globalnej nie będzie wykonalna, jeśli nie zmieni
zachowania w tych krajach. Grupa zadaniowa ma jednak świadomość, że
podejście to należy realizować w sposób umożliwiający jego ostateczne rozszerzenie
w celu uwzględnienia różnorodnych zachęt w wielu innych krajach.
Warto zauważyć, że Rosja oferuje szczególne możliwości i wyzwania. Jest znacznie
mniej zamożna niż Stany Zjednoczone, ale nie jest tak biedna jak
Chiny, Indie czy Indonezja i tylko jedną piątą swojej energii wytwarza
z węgla.
Zrozumienie niebezpiecznych zmian klimatycznych
Najbardziej oczywistą zachętą do ograniczenia emisji jest chęć uniknięcia
niebezpiecznych zmian klimatycznych. Jednak w przypadku zasadniczo wszystkich głównych
krajów rozwijających się okazało się to niewystarczającym powodem do
bezpośredniego rozwiązania problemu emisji. Każdy z analizowanych tutaj krajów rozwijających się inwestuje w
naukę o klimacie, zwłaszcza w ocenę skutków zmian klimatycznych
na swoim terytorium, choć w różnym stopniu. Badania te
ujawniają na przykład, że Chiny są bezbronne pod wieloma względami, w tym
wzdłuż długiego wybrzeża (gdzie koncentruje się większość produkcji gospodarczej
), na obszarach rolniczych oraz w już nadwyrężonych
dostawach wody. Pozostali zrobili znacznie mniej, aby ocenić potencjalny wpływ
zmian klimatycznych na siebie. Grupa zadaniowa stwierdza, że współpraca
z tymi krajami przy ocenie ich podatności na zmianę klimatu, choć niewystarczająca,
aby skłonić je do podjęcia kroków w celu kontrolowania emisji, pomogłaby
skierować je w tym kierunku zasadniczo bez kosztów dla Stanów Zjednoczonych, oraz
zaleca podjęcie wspólnych wysiłków w tym zakresie.
Współpraca techniczna
W być może najprostszym, bezpośrednim podejściu do redukcji emisji,
zaawansowane państwa przemysłowe współpracowałyby z rządami i firmami krajów rozwijających się w celu zidentyfikowania i wykorzystania możliwości redukcji emisji przy ujemnych kosztach
. Współpraca w sposób naturalny, choć nie wyłącznie,
koncentruje się na poprawie efektywności wykorzystania energii. Wysiłki mogą obejmować
identyfikację możliwości zwiększenia wydajności, dzielenie się najlepszymi praktykami,
pomoc w opracowywaniu kodeksów regulacyjnych i pomoc w budowaniu zdolności
do ich egzekwowania. Takie inicjatywy kosztują Stany Zjednoczone niewiele, a mogą

46 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
przynosi duże korzyści w postaci redukcji emisji. Stany Zjednoczone i inne kraje
współpracują już w tych obszarach z Chinami i Indiami. W szczególności Japonia
i Chiny są już zaangażowane w szeroką współpracę.
Przemysł ciężki może również skorzystać na współpracy technicznej w zakresie
poprawy efektywności energetycznej. Mogłoby to wywołać kontrowersje polityczne w
Stanach Zjednoczonych, ponieważ obniżyłoby koszty produkcji dla firm
konkurujących z firmami amerykańskimi. Może jednak również obniżyć koszty
dla amerykańskich konsumentów niektórych importowanych towarów.
Współpraca techniczna może również przyczynić się do zmniejszenia tempa
wylesiania. Współpraca w zakresie strategii poprawy gospodarki leśnej
może pomóc rządom w lepszym egzekwowaniu polityki leśnej, usunięciu
szkodliwych zachęt zachęcających do wylesiania i zwiększeniu
produktywności lasów. Wyniki te mogą przynieść ogromne korzyści wykraczające poza ograniczenie
emisji powodujących zmiany klimatyczne. Lepsze zarządzanie obejmowałoby
ulepszone systemy teledetekcji, systemy wykrywania i tłumienia pożarów oraz, w stosownych przypadkach, lepszy nadzór i zarządzanie operacjami związanymi z drewnem. Silniejsze prawa własności stworzyłyby również
zachęty do zrównoważonego leśnictwa, które mogłoby ograniczyć emisję CO2,
a Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby pomóc w dzieleniu się najlepszymi praktykami
i udzielaniu porad prawnych. Na przykład amerykańska Agencja Rozwoju Międzynarodowego
(USAID) współpracowała
między innymi z Indonezją, Brazylią i krajami dorzecza Konga przy różnorodnych wysiłkach mających na celu powstrzymanie
wylesiania52. Unikanie wylesiania na skalę wystarczająco dużą, aby w znaczący sposób przyczynić się do łagodzenie zmiany klimatu prawdopodobnie
wymagałoby jednak płatności bezpośrednich w celu uniknięcia wylesiania, które zachwiałoby
równowagą gospodarczą. (Możliwości wsparcia finansowego omówiono w dalszej
części tego rozdziału). Słabe prawa własności i ich egzekwowanie mogą jednak
podważyć każdy system oparty na takich płatnościach; współpraca techniczna
jest zatem zasadniczym elementem każdej strategii dotyczącej lasów.
Grupa zadaniowa stwierdza, że współpraca techniczna, zazwyczaj i w najbardziej naturalny sposób
prowadzona na zasadzie dwustronnej lub regionalnej, jest zbyt często pomijana lub oczerniana
przez decydentów skupiających się na „wysokiej dyplomacji”. Współpraca techniczna może skłonić
52 USAID, „Amerykańskie działania w Indonezji”. Associates to Global Climate Change, grudzień
2007, http://indonesia.usaid.gov (dostęp: 12 kwietnia 2008); USAID, „Environment”, http://brazil.usaid.gov
(dostęp 12 kwietnia 2008); USAID, „Partnerstwo leśne w dorzeczu Konga”,
http://www.usaid.gov(dostęp 12 kwietnia 2008).

Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 47
dużych redukcji emisji z krajów rozwijających się przy niskich kosztach bezpośrednich dla
Stanów Zjednoczonych i ich partnerów, a Grupa Zadaniowa zaleca podjęcie zdecydowanych działań w
tym zakresie. Ponieważ redukcje emisji wynikające w dużej mierze z tej współpracy
zmniejszają również koszty energii i inne koszty, prawdopodobnie zostanie to przyjęte z zadowoleniem. Te zmiany
kosztów są jednak na ogół na tyle małe, że nie budzą obaw dotyczących konkurencyjności
amerykańskich firm.
Międzynarodowa współpraca w zakresie badań,
rozwoju i demonstracji
Międzynarodowa współpraca w zakresie badań, rozwoju i demonstracji
technologii przyjaznych dla klimatu usuwa istotne luki w wysiłkach na szczeblu krajowym. Tak jak inwestycje sektora publicznego w B+R i niszczenie są konieczne
ze względu na fakt, że firmy nie mogą w pełni czerpać korzyści z własnych
inwestycji na wczesnym etapie, tak współpraca międzynarodowa uwzględnia fakt,
że badania i rozwój finansowane przez jeden kraj przyniosą korzyści innym. Intensywna
międzynarodowa współpraca badawczo-rozwojowa – pomiędzy rozwiniętymi krajami uprzemysłowionymi, a także z głównymi emitentami z krajów rozwijających się – może radykalnie ułatwić zadanie łagodzenia emisji poprzez przyspieszenie rozwoju
technologii, które zmniejszyłyby koszty
ograniczania emisji ponoszone przez kraje rozwijające się. Ostatecznie można oczekiwać, że wszystkie kraje
wniosą wkład w międzynarodowy program badawczo-rozwojowy. Jednak tylko niewielka
liczba krajów prowadzi zdecydowaną większość
badań związanych z energią – kraje te obejmują wszystkich największych emitentów
zużycia energii – a program rozpoczynający się od nich przyniósłby najwięcej
korzyści ze skoordynowanego podejścia globalnego.
Szczególną uwagę należy zwrócić na te aspekty międzynarodowej współpracy technologicznej, które będą najbardziej kosztowne i w przypadku których możliwości
nawet krajów o dużych emisjach są niedopasowane. Oznacza to
nacisk na programy demonstracji technologii. Na przykład wychwytywanie i
sekwestracja dwutlenku węgla będzie prawdopodobnie rozwijane głównie w krajach zaawansowanych technologicznie, ale będzie musiało zostać szeroko wdrożone w
krajach rozwijających się. Wykazanie wykonalności CCS w Norwegii
czy Kanadzie nie dowodzi jego wykonalności w Chinach czy Indiach, gdzie
warunki lokalne, takie jak warunki geologiczne i przepisy, są inne. Współpraca międzynarodowa
w zakresie demonstracji, w tym i innych przypadkach, jest jedyna

48 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
sposób na wypełnienie tej luki. Skuteczne wysiłki w tych obszarach mogą również wykorzystać
powstające centra wiedzy technologicznej w
krajach wschodzących. Na przykład jedna z chińskich firm energetycznych
opracowuje już wiele elementów systemu wychwytywania dwutlenku węgla, a
niektóre indyjskie firmy energetyczne chcą wdrożyć bardziej wydajne,
zaawansowane elektrownie. Międzynarodowy
program demonstracji technologii byłby najbardziej produktywny, gdyby skoncentrował swoje wysiłki na
takich obszarach, jak te, w których drzwi są już otwarte i gdzie istnieją
kompetentni partnerzy technologiczni posiadający lokalną wiedzę, którzy są
w stanie najlepiej współpracować z programem międzynarodowym.
We wszystkich przypadkach Stany Zjednoczone będą musiały zrównoważyć interes
w promowaniu własnych firm z potrzebą nakłonienia innych do
pełnego zaangażowania się we współpracę. Jeśli Stany Zjednoczone będą upierać się przy zbyt dużej
roli własnych firm w projektach kooperacyjnych kosztem
partnerów, partnerzy ci mogą po prostu skoncentrować swoje wspólne wysiłki
na innych. Chiny na przykład mogłyby zdecydować się na współpracę z Europą,
a nie ze Stanami Zjednoczonymi. Jeśli tak się stanie,
stracą zarówno Stany Zjednoczone, jak i amerykańskie firmy. Stany Zjednoczone będą również musiały
zachować ostrożność, aby zapewnić ochronę własności intelektualnej swoich firm
w każdym przedsięwzięciu.
Grupa zadaniowa stwierdza, że współpraca międzynarodowa w zakresie badań i rozwoju obiecuje
szybsze i bardziej opłacalne doprowadzenie do rozwoju nowych technologii niż wysiłki na szczeblu krajowym, tworząc z kolei zachęty dla
krajów rozwijających się do ograniczania emisji. Projekty demonstracyjne, w szczególności współpraca z krajami rozwijającymi się, mogą mieć dwojaki charakter efekt promowania
rozpowszechniania technologii i korzystnej pozycji eksporterów z USA. W związku z tym grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone agresywnie wykorzystywały możliwości
współpracy badawczo-rozwojowej, ze szczególnym naciskiem na projekty demonstracyjne w
krajach rozwijających się, zwłaszcza w zakresie wychwytywania i sekwestracji dwutlenku węgla, mając jednocześnie
na uwadze kwestie własności intelektualnej.
Międzynarodowa kompensacja emisji
Od co najmniej dziesięciu lat międzynarodowa polityka klimatyczna skupia się głównie
na wykorzystaniu międzynarodowej kompensacji emisji w celu zapewnienia zachęt finansowych

Osiąganie dźwigni w zakresie globalnych emisji 49
w celu ograniczenia emisji do krajów rozwijających się.53 Grupa zadaniowa
oczekuje, że z czasem w większości krajów uprzemysłowionych wdrożone zostaną systemy ograniczania i handlu.54 Podmioty objęte ograniczeniem muszą posiadać pozwolenia
odpowiadające ich całkowitej emisji. Państwa mogłyby następnie pozwolić tym
podmiotom na zakup dodatkowych pozwoleń – kompensacji – od krajów, które
nie przyjęły limitów emisji; kraje te byłyby zobowiązane do ograniczenia
emisji w sektorze energii, użytkowania gruntów lub gdzie indziej, w stosunku do pewnego uzgodnionego
poziomu bazowego, w celu wygenerowania rekompensat dla sprzedaż55. Ten rodzaj jednostronnego
handlu uprawnieniami do emisji (w zasadzie) zmniejsza emisje krajów rozwijających się,
transferując jednocześnie środki, które można by wykorzystać na opłacenie tych redukcji.
Podejście to ma potencjał zmobilizowania ogromnych zasobów finansowych
, które mogłyby wpłynąć na powszechne zmiany w zachowaniu krajów rozwijających się.
Jest to również atrakcyjne dla niektórych emitentów z krajów rozwiniętych, ponieważ emitenci ci
mogliby obniżyć koszty przestrzegania krajowych limitów emisji,
kupując tanie offsety z zagranicy.
Dokładnie takie podejście przewidywano wraz z utworzeniem
Mechanizmu Czystego Rozwoju w ramach Protokołu z Kioto, który zrodził się z chęci
zaangażowania krajów rozwijających się, które odmówiły przyjęcia zobowiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu na mocy Protokołu z Kioto, oraz obniżenia kosztów dla krajów rozwiniętych, które
zgodziły się na ograniczenia.56 Ale CDM, choć odpowiedzialny za niektóre realnych
redukcji emisji w krajach rozwijających się, okazała się rozczarowująco nieskuteczna
w osiąganiu swojego celu, jakim jest dokonanie fundamentalnych zmian w kierunku
produkcji czystszej energii, szczególnie w świetle dziesiątek miliardów dolarów, które ma
skierować do krajów rozwijających się. W pierwszych latach swojej działalności generował głównie
redukcje emisji gazów cieplarnianych innych niż CO2, które były sprzedawane
stronom protokołu z Kioto za kwotę znacznie wyższą niż koszt tych redukcji; w międzyczasie większość finansowanych przez nią legalnych projektów wytwarzania energii
53 Analiza przedstawiona w tej sekcji nie ma bezpośredniego zastosowania do handlu uprawnieniami
do emisji pomiędzy krajami, które przyjęły wiarygodne limity emisji, co zostało omówione w rozdziale szóstym, ani nie ma
zastosowania do krajowych offsety. 54 Jak dotąd największym i najbardziej znaczącym z tych systemów jest unijny
system handlu uprawnieniami do emisji. 55 Grupa zadaniowa zauważa, że systemy offsetowe można zintegrować z systemami krajowymi opartymi
również na podatkach od emisji dwutlenku węgla. Biorąc pod uwagę zalecenie, aby Stany Zjednoczone przyjęły system ograniczeń i handlu, Grupa Zadaniowa skupia się w tej dyskusji na ograniczeniach i handlu. 56 CDM stał się największym systemem międzynarodowych offsetów, a wartość jego
kredytów sięga obecnie kilku miliardów dolarów rocznie.

50 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
była realizowana na małą skalę.57 W programie nie udało się również rozwiązać problemu wylesiania, ponieważ pominięto główne źródło emisji.
Ogólnie entuzjazm dla kompensacji międzynarodowej, a w
szczególności dla CDM, jest nierówny. Oczekuje się, że Europa kupi
kredyty CDM o wartości dziesiątek miliardów dolarów, ale obecne
propozycje Komisji Europejskiej przewidują poważne ograniczenia w stosowaniu offsetów po 2012 r.58
Tymczasem wielu japońskich decydentów pragnie rozszerzyć CDM
, w tym na CCS i energię jądrową moc. Chiny i Indie, choć
początkowo niechętnie podchodziły do offsetów, przyjęły je całym sercem. Brazylia
i Indonezja, a także wiele innych krajów bogatych w lasy,
przekonały się ostatnio do przyszłej możliwości wykorzystania offsetów w celu opłacenia kosztów
uniknięcia wylesiania.
Grupa zadaniowa stwierdza, że w zasadzie międzynarodowe kompensowanie emisji
stanowi potężny środek wpływania na redukcję emisji w krajach rozwijających się.
Niemniej jednak stwierdza, że CDM w dużej mierze nie osiągnął
tego celu. W zakresie, w jakim stosowane są offsety międzynarodowe,
niezbędna jest zmiana podejścia. Wszelkie zmiany będą musiały zostać dokonane w kontekście znacznego istniejącego
wsparcia dla stosowania offsetów, a w wielu przypadkach w szczególności dla CDM.
Aby skutecznie stosować kompensację międzynarodową,
należy zająć się czterema problemami wynikającymi z doświadczeń CDM: offsety muszą stwarzać
wystarczające zachęty do rzeczywistych obniżek w stosunku do dotychczasowego postępowania;
należy opracować programy , aby wywołać fundamentalne zmiany w energetyce, transporcie
i leśnictwie; zdolność do monitorowania emisji i weryfikacji działań musi być
skuteczna; a transfery finansowe związane z programami offsetowymi muszą być
strategicznie rozsądne i politycznie wykonalne.
Co to oznacza, jak powinny wyglądać przyszłe programy offsetowe? Nie da się tego
dokładnie określić z góry. Zamiast tego Stany Zjednoczone
i inne kraje będą musiały eksperymentować. Zamiast próbować zastosować kompensację
w setkach rodzajów projektów, kraje te odniosłyby korzyść
57 Rzetelność wielu z tych obniżek jest również wątpliwa. Patrz Michael W. Wara i
David G. Victor, „A Realistic Policy on International Carbon Offsets”, Program on Energy
and Sustainable Development, Uniwersytet Stanforda, dokument roboczy nr 74, kwiecień 2008; i
Lambert Schneider, Czy CDM spełnia swoje cele w zakresie ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju?
Ocena CDM i możliwości ulepszeń (Berlin: WWF, listopad 2007). 58 To coraz bardziej negatywne podejście wynika przede wszystkim z chęci zmuszenia samej Europy
do przejścia na gospodarkę niskoemisyjną – w zakresie, w jakim kraje europejskie mogą osiągnąć swoje cele w zakresie redukcji emisji poprzez zakup kredytów CDM, zachęta do wprowadzenia większych zmian
jest niewielka
u siebie – a także pewne obawy co do integralności offsetów.

Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 51
od ograniczenia wykorzystania offsetów do stosunkowo niewielkiej, ale rosnącej
liczby prostych, ale ważnych możliwości w zakresie energii i
uniknięcia wylesiania, które prawie na pewno byłyby nieekonomiczne
bez wsparcia offsetowego. Strategicznie nierozsądne byłoby również wykorzystywanie
offsetów jako zachęty dla głównych konkurentów gospodarczych w przypadku braku
silnych wzajemnych zobowiązań i niezależnych działań na rzecz redukcji
emisji. Grupa zadaniowa zauważa, że stosowanie kompensacji w celu uwzględnienia kwestii lasów
w dużej mierze pozwoliłoby uniknąć tego problemu, ponieważ większość krajów bogatych w lasy
nie jest głównymi konkurentami gospodarczymi, a działania, za które
nagradzane byłyby kredyty leśne, nie mają kluczowego znaczenia dla konkurencyjności krajowej; jednocześnie
grupa zadaniowa zauważa, że kompensacje oparte na lasach stoją przed odrębnymi
i ważnymi wyzwaniami w zakresie zapewnienia integralności i zapobiegania wyciekom międzynarodowym.
Jasna polityka USA w tym obszarze, w połączeniu z faktem, że podmioty
w Stanach Zjednoczonych mogą ostatecznie stać się największymi nabywcami offsetów,
mogłaby skupić kraje na stworzeniu „złotego standardu”. Grupa Zadaniowa
zauważa, że Stany Zjednoczone nie muszą czekać na międzynarodowe porozumienie w
sprawie następca CDM – w istocie może i powinien przewodzić poprzez ustanowienie
„złotego standardu” dla offsetów zarówno w energetyce, jak i leśnictwie, tworząc zasady
dla własnego krajowego systemu limitów i handlu. Ostatecznie jednak
będzie musiała opracować skoordynowane podejście do zapewnienia integralności,
ponieważ połączenie rynków emisji będzie wymagało, aby międzynarodowe offsety mogły być
zamienne między rynkami. Brak koordynacji naruszy integralność środowiska i poważnie utrudni
połączenie rynków handlu uprawnieniami do emisji w krajach rozwiniętych .
Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone i świat eksperymentowały
z nowymi, bardziej rygorystycznymi podejściami do offsetów, kierując się wnioskami wyciągniętymi z
doświadczeń, zarówno w energetyce, jak i leśnictwie. Stany Zjednoczone powinny do tego dążyć
nie tylko poprzez następcę CDM, ale także, co najważniejsze, poprzez swoje krajowe
prawo dotyczące limitów i handlu. Grupa Zadaniowa stwierdza jednak, że
możliwości kompensacji będą ograniczone w zakresie wpływania na redukcje emisji wymagane od największych emitentów z krajów rozwijających się, a zwłaszcza tych, którzy są głównymi konkurentami gospodarczymi Stanów
Zjednoczonych. Biorąc pod uwagę ograniczoną rolę offsetów, grupa zadaniowa zdecydowanie przestrzega
przed skupianiem się na nich w wąskim zakresie i ostrzega, że jeśli Stany Zjednoczone i
inne kraje nie będą agresywnie stosować innych rodzajów dźwigni finansowej – w tym między innymi
inne zachęty finansowe – aby wpłynąć na redukcję emisji, nie pomogą one
w skierowaniu świata rozwijającego się na bezpieczny kurs.

52 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
Fundusze klimatyczne
W każdym przypadku, gdy offsety mogą przechylić szalę na
korzyść rozwoju niskoemisyjnego, bezpośrednie płatności na rzecz rządu
lub rządu na rzecz firmy mogą osiągnąć ten sam efekt podobnie jak
płatności od instytucji międzynarodowych, takich jak Bank Światowy.
Najbardziej znaczącym precedensem dla takiego podejścia jest Fundusz Wielostronny utworzony na mocy Protokołu montrealskiego w sprawie substancji
zubożających warstwę ozonową59. Bezpośrednie płacenie za wsparcie redukcji emisji ma kilka wad w porównaniu ze stosowaniem offsetów. Rządom może być trudno zmobilizować zasoby finansowe na taką skalę, jak może to zrobić sektor prywatny, ograniczając potencjalny wpływ.60 Bezpośrednie płacenie konkurentom gospodarczym za redukcje emisji prawdopodobnie w wielu, jeśli nie w większości przypadków będzie trudne politycznie i strategicznie nierozsądne.61 To barierę można by częściowo złagodzić, gdyby pieniądze pochodziły z funduszu międzynarodowego, a nie od konkretnego rządu, choć towarzysząca temu utrata kontroli nad sposobem wydatkowania funduszy miałaby odwrotne skutki. Płatności bezpośrednie mają również istotne mocne strony. Można je dostosować tak , aby koncentrowały się na tanich możliwościach redukcji emisji w sposób , który mógłby uniknąć dostarczania nieoczekiwanych zysków firmom konkurencyjnym62 . Ponadto, gdyby zaawansowane kraje uprzemysłowione skupiły się na offsetach na kilku rodzajach projektów, zgodnie z zaleceniami grupy zadaniowej, płatności bezpośrednie można wykorzystać do wykorzystania innych pojawiających się możliwości, które zostały pominięte w nowym podejściu offsetowym. W związku z tym, jeśli rząd USA, a nie duża 59 Richard Elliot Benedick, Ozone Diplomacy: New Directions in Safeguarding the Planet (Cambridge, MA: Harvard University Press, 1991), s. 223. 60 Fundusz klimatyczny mógłby jednak być wspierany poprzez sprzedaż pozwoleń na emisję, co prawdopodobnie będzie częścią programu ograniczania emisji i handlu. 61 Chiny czy Indie mogą również sprzeciwić się ingerencji w ich sprawy wewnętrzne, nieodłącznie związanej z podejściem, zgodnie z którym USA rząd wybrał konkretne firmy na cel swojej pomocy, podobnie jak Brazylia i Indonezja, jeśli rządy zewnętrzne obrały za cel określone obszary w celu uniknięcia wylesiania. 62 Na przykład w jednym badaniu oszacowano, że dzięki zastosowaniu offsetu zaawansowane kraje uprzemysłowione zapłacą ponad 1 miliard dolarów krajom rozwijającym się (przy czym Chiny są największym odbiorcą) za wyeliminowanie dwóch trzecich ich emisji HFC-23, silnego czynnika szklarniowego gaz. Natomiast w badaniu oszacowano rzeczywisty koszt wyeliminowania wszystkich emisji HFC-23 w krajach rozwijających się

świata za zaledwie 31 milionów dolarów rocznie – kwotę na tyle małą, że można ją
uruchomić i wydać w ramach rządowego mechanizmu finansowania podobnego do mechanizmu przewidzianego w
Protokole Montrealskim. Patrz Michael Wara, „Czy globalny rynek uprawnień do emisji działa?”, Nature 445,
8 lutego 2007 r.

Osiąganie dźwigni w
zakresie globalnych emisji 53 amerykańskich firm dokonuje płatności za redukcje emisji i może
wykorzystać swoją pozycję monopolistyczną do ukierunkowania swoich funduszy.63 Płatności bezpośrednie mogą
być w stanie skierować na możliwości tam, gdzie redukcje emisji są niepewne,
ale gdzie rządy mogą podjąć ryzyko. Może to być szczególnie przydatne
w inicjatywach mających na celu zapobieganie wylesianiu, ponieważ płatności mogą wspierać
inwestycje przekrojowe, a nie konkretne, ukierunkowane ograniczenia emisji.
We wszystkich przypadkach potrzebna byłaby profesjonalna, niezależna administracja,
aby zapewnić koncentrację funduszy na działaniach i technologiach, dla których
brak funduszy stanowi prawdziwe wąskie gardło.64
Zamiast przekazywać środki pieniężne, rządy lub instytucje krajów rozwiniętych uprzemysłowionych mogłyby również nabywać niskoemisyjne technologie same technologie
i sprzedają je ze zniżką krajom rozwijającym się, czyniąc
je konkurencyjnymi kosztowo w stosunku do technologii wysokoemisyjnych. (Zarówno w ramach Planu Marshalla,
jak i programu Lend-Lease podczas II wojny światowej transferowano towary
, a nie pieniądze). Takie podejście mogłoby pomóc w zapewnieniu, że pieniądze
zostaną przynajmniej częściowo wydane na technologie sprzedawane przez firmy z krajów-darczyńców,
nadając programowi bardziej polityczny charakter atrakcyjny. Niemniej jednak jawne transferowanie
technologii miałoby istotne wady. Szczególnie poważne mogą być obawy dotyczące własności intelektualnej: firmy będą sprzedawać
towary rządom lub instytucjom międzynarodowym, a następnie mogą stracić
kontrolę nad tym, czy zostaną one odsprzedane krajom o luźnej
kontroli własności intelektualnej.
Grupa zadaniowa stwierdza, że fundusze klimatyczne mogą odegrać ważną rolę w
strategii klimatycznej. Grupa Zadaniowa rekomenduje
utworzenie w tym celu funduszy, zarówno amerykańskich, jak i międzynarodowych. Grupa zadaniowa zauważa jednak,
że kierowanie funduszy klimatycznych do głównych konkurentów gospodarczych, takich jak Chiny
i Indie, stwarza poważne wyzwania; Członkowie Grupy Zadaniowej różnią się co do
zasadności wykorzystania funduszy klimatycznych do wspierania takich krajów. Zgadzają się jednak, że
jakiekolwiek wsparcie na dużą skalę będzie prawdopodobnie politycznie niewykonalne bez towarzyszących mu
ustępstw ze strony otrzymujących to wsparcie. W rezultacie grupa zadaniowa
zaleca, aby wsparcie dla głównych konkurentów było częścią umów pakietowych
obejmujących inne zobowiązania ze strony tych krajów. Mogą one dotyczyć obszarów
poza sferą klimatyczną, takich jak własność intelektualna lub handel.
63 Stopień, w jakim byłoby to skuteczne, zależałby częściowo od tego, czy inne
kraje oferujące zachęty współpracowały. 64 Grupa zadaniowa zauważa na przykład, że zarówno Chiny, jak i, z opóźnieniem, Indie znajdują się w środku
przejścia na bardziej wydajne technologie w nowych elektrowniach węglowych – jest to pożądana tendencja,
która spowolni wzrost emisji CO2 w tych krajach i która nie wymaga dodatkowego
finansowania zewnętrznego.

54 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
wzmacniająca bezpieczeństwo dostaw
Chociaż ani Chiny, ani Indie prawdopodobnie nie przestaną wykorzystywać niedrogiego
węgla do produkcji energii tylko po to, aby zaradzić zmianom klimatycznym, inne
zachęty pozafinansowe mogą poprowadzić je w tym kierunku.
W szczególności Stany Zjednoczone i inne państwa mogłyby pomóc w dalszym dostosowaniu zachęt
Chin i Indii w zakresie bezpieczeństwa energetycznego i zmiany klimatu, podejmując
kroki, które zwiększyłyby pewność tych krajów, że odejście
od węgla nie zagrozi ich bezpieczeństwu energetycznemu.
Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby zapewnić polityczne wsparcie dla
dywersyfikacji szlaków przesyłu gazu ziemnego lub powstrzymać się od sprzeciwu wobec niej65. Zwiększenie
niezawodności dostaw gazu ziemnego zwiększyłoby
prawdopodobieństwo przejścia Chin i Indii na jego wykorzystanie, co mogłoby prowadzić do
znacznie niższych Emisje CO2, ponieważ gaz emituje około połowę mniej CO2 na
jednostkę energii użytecznej w porównaniu z węglem.66 Gazociągi mogłyby
jednak pogłębić stosunki Chin i Indii z niesmacznymi partnerami,
co byłoby niepożądanym skutkiem nie tylko dla Stanów Zjednoczonych. Jest to szczególnie prawdziwe w przypadku Indii, które badały projekty z Iranem
i Birmą. Z kolei Chiny skupiły się bardziej na Azji Środkowej i
Rosji, choć wiele osób – zwłaszcza w Europie – byłoby zaniepokojonych
możliwością wykorzystania przez Rosję kontroli nad dostawami gazu w celu uzyskania
wpływu politycznego. We wszystkich przypadkach wspieranie rozbudowy
infrastruktury skroplonego gazu ziemnego może pomóc w złagodzeniu niektórych z tych problemów poprzez zaoferowanie elastycznego i skalowalnego źródła gazu, które może uzupełniać
stałą infrastrukturę międzynarodowych rurociągów; kiedy kraje są mniej
zależne od pojedynczych dostawców i sposobów dostaw, czują się bezpieczniejsze.
Grupa zadaniowa stwierdza, że zapewnienie wsparcia politycznego dla azjatyckiej infrastruktury gazowej doprowadziłoby do większego wykorzystania gazu zamiast węgla w Chinach i Indiach, a
tym samym pomogłoby w skierowaniu obu krajów w kierunku przyjaznym dla klimatu. Chociaż taki
krok nie byłby pozbawiony wad, zachęcanie krajów do budowy infrastruktury było możliwe
. 49. 66 Jedno z badań wykazało na przykład, że wysiłki mające na celu przejście z węgla na gaz tylko w jednej
chińskiej prowincji (Guangdong) w celu ograniczenia lokalnych szkodliwych substancji zanieczyszczających powietrze
również przypadkowo zmniejszyłyby roczne emisje CO2 o więcej niż cała UE wysiłków w ramach
Protokołu z Kioto. BinBin Jiang, „Przyszłość gazu ziemnego a zużycie węgla w
Pekinie, Guangdong i Szanghaju: ocena z wykorzystaniem MARKAL”, Program dotyczący energii
and Sustainable Development, dokument roboczy nr 62, wrzesień 2007, dostępny pod adresem http://pesd.stanford.edu
. (dostęp 6 czerwca 2008).

Osiągnięcie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 55
, który obejmuje LNG i rurociągi, znacznie poprawiłoby bezpieczeństwo.
Zaleca zatem współpracę z krajami będącymi głównymi konsumentami gazu w celu opracowania
strategicznie rozważnych i opłacalnych sieci dostaw gazu.
Jeśli chodzi o front nuklearny, Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby pracować nad
budowaniem zaufania do dostaw uranu i technologii
rozbudowy energetyki jądrowej. Niedawne porozumienie nuklearne między Stanami Zjednoczonymi a Indiami, które właśnie
to robi w przypadku Indii, budzi duże kontrowersje ze względu na status Indii jako państwa posiadającego
broń nuklearną, które pozostanie poza Układem o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej
. Tak czy inaczej, porozumienie to prawdopodobnie w końcu wejdzie w
życie. Stany Zjednoczone powinny w dalszym ciągu promować zastępowanie energii
jądrowej energią węglową w Indiach, zapewniając jednocześnie powiązanie indyjskiej
współpracy w zakresie nieproliferacji i kontroli zbrojeń z ciągłym
dostępem do technologii nuklearnej.
Rzeczywiście, energia jądrowa odgrywa ważną rolę w niemal każdej dokładnej
ocenie świata o głęboko zmniejszonych emisjach gazów cieplarnianych.
Jednak choć znaczna część tego wzrostu miałaby miejsce w krajach, które
posiadają już energię jądrową, jej szersze rozpowszechnienie mogłoby gwałtownie zwiększyć ryzyko
nabycia broni jądrowej przez nowe kraje67. Dopóki grupa zadaniowa będzie
konkurencyjna gospodarczo, grupa zadaniowa zdecydowanie wspiera jej rozwój w krajach które
dysponują już energią jądrową68. Grupa zadaniowa stwierdza jednak, że wysiłki mające na celu ograniczenie
emisji gazów cieplarnianych poprzez wspieranie dalszego rozpowszechniania energii jądrowej
powinny być podejmowane wyłącznie w kontekście reżimu nieproliferacji, który znacznie
zmniejsza związane z tym ryzyko rozprzestrzeniania broni jądrowej . Dlatego zaleca podjęcie energicznych
wysiłków na rzecz wzmocnienia reżimu nierozprzestrzeniania broni jądrowej jako uzupełnienia innych
elementów skutecznej polityki klimatycznej, wraz z wysiłkami na rzecz poprawy
niezawodności dostaw paliwa i rozwiązania problemu usuwania odpadów.69
67 Grupa Zadaniowa zauważa, że rosnące zapasy obecnego materiału rozszczepialnego wyzwań dla bezpieczeństwa
nawet w krajach, które posiadają już pewną bazę nuklearną, i zaleca, aby
priorytetem było zapewnienie bezpieczeństwa tych zasobów. 68 Chociaż członkowie grupy zadaniowej nie zgadzają się co do zasadności porozumienia nuklearnego między USA a Indiami, uważają,
że wsparcie dla indyjskiej energii jądrowej, o ile będzie ono powiązane z nieproliferacją i
kontrolą zbrojeń, byłoby korzystne i jest zalecane. 69 Wysiłki te, jak wielu twierdziło, powinny w naturalny sposób skupiać się na ograniczeniu rozprzestrzeniania się
tzw. cyklu paliwowego, który można łatwo wykorzystać do produkcji energii jądrowej, umożliwiając jednocześnie
rozprzestrzenianie się samych elektrowni. Bruno Pellaud, „Cykl paliwa jądrowego: w którą stronę
Forward for Multilateral Approaches?” Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej, Biuletyn 46/2,
marzec 2005, dostępny pod adresem http://www.iaea.org . (dostęp 6 czerwca 2008).

56 Konfrontacja ze zmianami klimatycznymi: strategia
promocji eksportu w polityce zagranicznej Stanów Zjednoczonych
Chociaż szeroko zakrojone wysiłki na rzecz zwiększenia światowego popytu na technologie niskoemisyjne pobudziłyby wiele amerykańskich firm i utworzyłyby towarzyszące im miejsca pracy,
można by poświęcić dodatkowe wysiłki, aby pomóc amerykańskim eksporterom
w ich wykorzystaniu nowe szanse. Stany Zjednoczone mogłyby
udzielać tanich pożyczek, gwarancji kredytowych lub wyraźnych dotacji eksporterom technologii przyjaznych dla klimatu, zwiększając ich konkurencyjność w stosunku do
firm w Europie i poza nią. Takie wysiłki, właściwie podjęte i połączone
z odpowiednią polityką przemysłową i edukacją w kraju, mają szczególny
potencjał tworzenia możliwości gospodarczych i miejsc pracy wymagających wysokich kwalifikacji w
Stanach Zjednoczonych. Stany Zjednoczone musiałyby jednak starannie
wyważyć interesy eksporterów technologii i ich pracowników z
interesami firm i pracowników w branżach o dużej emisji gazów cieplarnianych, których
zagraniczni konkurenci mogliby zostać wzmocnieni.
Stany Zjednoczone mogłyby promować eksport czystych technologii,
skupiając uwagę Ex-Im Bank i OPIC. Ex-Im Bank
obecnie dokonuje przeglądu projektów pod kątem ich wpływu na środowisko i oferuje
specjalne ustalenia dotyczące finansowania
projektów związanych z elektrowniami wodnymi i energią odnawialną70. Mógłby wzmocnić swoją rolę poprzez wyznaczanie celów w zakresie eksportu czystych technologii, obejmujących nie tylko energię odnawialną, ale także inne niskoemisyjne źródła energii, oraz poprzez rozszerzenie szczególnych ustaleń na
projekty mające na celu poprawę efektywności energetycznej. OPIC od dawna odgrywa
mniej aktywną rolę w promowaniu eksportu czystych technologii, koncentrując się na
unikaniu potencjalnych negatywnych skutków dla środowiska, zamiast na wspieraniu technologii o znacznych zaletach. Niedawno jednak utworzyła
fundusz, który wesprze aż 500 milionów dolarów na finansowanie
projektów dotyczących energii odnawialnej na rynkach wschodzących, i mogłaby w dalszym ciągu przyjmować politykę
mającą na celu bardziej agresywne promowanie czystego eksportu.71 Stany Zjednoczone
mogłyby również stworzyć zachęty podatkowe dla eksporterów czystego eksportu. technologii
do krajów rozwijających się.
Inicjatywy wielostronne, w szczególności za pośrednictwem Banku Światowego, mogłyby również poprawić perspektywy eksportu
czystych technologii. Bank opracował „Procedury i wytyczne dotyczące ochrony środowiska”, http://www.exim.gov (dostęp 20 sierpnia 2007). 71 „OPIC wspiera fundusz inwestycyjny na rzecz energii odnawialnej dla rynków wschodzących”, 5 marca 2008 r., http://www.opic.gov (dostęp: 12 kwietnia 2008 r.).

Osiąganie dźwigni w zakresie globalnych emisji 57
planu działania dotyczącego inwestycji w czyste technologie w krajach rozwijających się,
określającego niezbędną skalę inwestycji, zarządza skierowanymi
na ten cel 2 miliardami dolarów i zamierza znacznie rozszerzyć zakres swoich wysiłków.72
Zwiększenie zasobów banku za promowanie rozpowszechniania
technologii czystej energii stworzyłoby nowe możliwości dla amerykańskich firm.
Mogłoby także uniknąć trudności politycznych związanych z wyraźnym
wsparciem USA dla eksportu do Indii, a zwłaszcza Chin.
Nie każda promocja eksportu musi obejmować wydatki rządów.
W szczególności Stany Zjednoczone i Europa promowały ostatnio
uzupełniające się wysiłki mające na celu zmniejszenie globalnych barier w handlu technologiami niskoemisyjnymi. Sukces doprowadziłby do szerszego przyjęcia w
krajach rozwijających się technologii ograniczających emisję, przy jednoczesnym uniknięciu
obaw o subsydiowanie konkurentów gospodarczych. Poprawiłoby to
perspektywy dla amerykańskich eksporterów technologii i ich pracowników. Kraje
mogłyby również rozważyć porozumienie łączące niższe bariery handlowe ze zwiększonym
bezpośrednim wsparciem dla transferu technologii.
Grupa zadaniowa stwierdza, że promocja eksportu czystych technologii oferuje
możliwość wspierania redukcji emisji, jednocześnie zwiększając konkurencyjność
amerykańskich firm i stymulując tworzenie miejsc pracy w USA. Zaleca zwiększenie
nacisku Ex-Im Bank i OPIC na technologie niskoemisyjne oraz zbadanie
zachęt podatkowych dla eksporterów. Grupa zadaniowa stwierdza również, że powiązanie promocji eksportu
ze zobowiązaniami klimatycznymi krajów rozwijających się mogłoby zapewnić jeszcze większy wpływ na
redukcję emisji i mogłoby jeszcze bardziej zwiększyć popyt na eksport,
chociaż uczynienie takiego powiązania niezbędnym mogłoby prowadzić do straconych szans. Zaleca
, aby Stany Zjednoczone zbadały tę możliwość i indywidualnie określiły,
czy promocja eksportu powinna być powiązana ze
zobowiązaniami wobec krajów rozwijających się. Zaleca także, aby Stany Zjednoczone promowały eliminację
barier w handlu technologiami niskoemisyjnymi.
Kary handlowe
Jeżeli główne kraje rozwijające się nie przyjmą zdecydowanej
polityki łagodzenia emisji, Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby teoretycznie zastosować tak zwane
dostosowania graniczne (czasami zwane taryfami węglowymi), co
72 Ocenia, że potrzeba dziesiątek miliardów dolarów rocznie na pokrycie „
kosztów przyrostowych przejścia na gospodarkę niskoemisyjną” („Ramy czystej energii na rzecz rozwoju:
Plan działania Grupy Banku Światowego”, 6 marca 2007 r.).

58 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
nakłada koszty na import powodujący dużą intensywność emisji gazów cieplarnianych, współmierne do
kosztów ponoszonych przez producentów krajowych.73 Takie podejście przyciągało
w zeszłym roku coraz większą uwagę w Stanach Zjednoczonych, zostało
uwzględnione w różnych sposób na niektóre z wiodących
propozycji Kongresu dotyczących regulacji emisji w USA i niewątpliwie nadal będzie
odgrywać znaczącą rolę w krajowej debacie amerykańskiej. Stanowiło to także
główną część europejskiej debaty politycznej, której
głównym celem były Stany Zjednoczone74.
Nałożenie barier na granicy prawdopodobnie osiągnęłoby cel, jakim jest
ochrona krajowych producentów przed importem z zagranicy, który ponosił niższe
koszty ze względu na nieuregulowaną emisję gazów cieplarnianych. .75 Można jednak zastosować wiele innych środków, aby osiągnąć podobne cele,
chroniąc amerykańskie firmy i pracowników przed nieuczciwą konkurencją.76
Nie jest jasne, czy „uczciwe” środki graniczne byłyby legalne w ramach
WTO.77 Niezależnie od ich skuteczności lub legalności, jednak groźba
zastosowania środków granicznych przez Stany Zjednoczone lub ich użycie miałoby szersze
konsekwencje polityczne i strategiczne. Grożenie cłami lub innymi kontrolami
może zaszkodzić perspektywom przyszłego postępu w handlu – w tym wysiłkom
zarówno na rzecz liberalizacji handlu, jak i uczynienia go bardziej sprawiedliwym – i może
w szerszym zakresie zaszkodzić stosunkom dwustronnym z krajami docelowymi.78 Wiodące ponadpartyjne ustawodawstwo Kongresu nie przewidywało możliwego zastosowania border
73 Gdyby Stany Zjednoczone przyjęły system ograniczenia emisji i handlu, mogłoby to wymagać od importerów zakupu
pozwoleń na emisję; gdyby przyjęła podatek od emisji dwutlenku węgla, bardziej odpowiednia byłaby wyraźna opłata.
Alternatywnie Stany Zjednoczone mogłyby stworzyć normy środowiskowe dla
importu generującego duże emisje, aby zachować integralność środowiskową swoich krajowych wysiłków. Takie
podejście mogłoby być prostsze i zapewniać większą przejrzystość niż systemy obejmujące
opłaty graniczne. Aby jednak mieć szansę na przestrzeganie zasad handlu światowego, podobne
standardy musiałyby zostać narzucone na szczeblu krajowym. 74 Jednakże w przeważającej części gałęzie przemysłu charakteryzujące się dużą emisją gazów cieplarnianych w Europie nalegają na
przydział bezpłatnych uprawnień, a nie na wprowadzenie środków granicznych. 75 Zwiększyłoby to również korzyści dla środowiska wynikające z krajowych wysiłków na rzecz kontroli emisji,
chociaż bariery w imporcie spowodowałyby wzrost cen dla konsumentów. 76 Dokładną analizę szeregu możliwości ochrony amerykańskich firm i pracowników
można znaleźć w Trevor Houser i in., Leveling the Carbon Playing Field: International Competition and US
Projekt polityki klimatycznej (Waszyngton, DC: Peterson Institute for International Economics, 2008). 77 Ustalenie, czy dostosowania faktycznie wyrównywały szanse, a nie
chroniły krajowych producentów pod przykrywką polityki klimatycznej, mogłoby być niezwykle trudne.
WTO może również wymagać od Stanów Zjednoczonych i innych krajów podjęcia w dobrej wierze wysiłków
w celu włączenia krajów rozwijających się do globalnego programu dotyczącego zmian klimatycznych przed nałożeniem jakichkolwiek
środków granicznych. 78 Skutki gospodarcze tego mogłyby znacznie przewyższyć wszelkie korzyści gospodarcze wynikające
z samego dostosowania, chociaż w obliczu światowych negocjacji handlowych już teraz stoi przed szerokim spektrum

na
mniej więcej kolejną dekadę i zawiera sformułowanie wymagające
, aby wszelkie ostatecznie podjęte środki były zgodne z
porozumieniami międzynarodowymi, w tym WTO.79
Istnieją z pewnością niepotwierdzone dowody na to, że perspektywa, jakkolwiek
odległa, wprowadzenia środków handlowych doprowadziła do coraz bardziej ugodowe
stanowisko Chin w sprawie działań na rzecz ograniczenia emisji. Choć wydaje się, że niektórzy chińscy
urzędnicy nie traktują tych gróźb poważnie, inni
dokładnie je przemyśleli80. Ponadto niektórzy amerykańscy sojusznicy (nie tylko
w Europie) uważają, że utrzymanie środków granicznych na stole jest przydatne.
Grupa zadaniowa stwierdza, że Stany Zjednoczone powinny postrzegać kary handlowe jako
środek ostateczny i powinny szukać innych sposobów zapewnienia, że ich przedsiębiorstwa i
pracownicy nie ucierpią w wyniku nieuchronnie nierównych międzynarodowych wysiłków na rzecz ograniczenia
emisji gazów cieplarnianych. Grupa zadaniowa zaleca jednak, aby
Stany Zjednoczone pozostawiły otwartą możliwość ostatecznego nałożenia środków granicznych
w kontekście wielostronnym, jeśli kraje szybko rozwijające się nie podejmą i nie będą
honorować zdecydowanych zobowiązań w zakresie kontroli emisji gazów cieplarnianych. Stany Zjednoczone
powinny współpracować z innymi krajami w celu osiągnięcia porozumienia w sprawie tego, jakie
środki graniczne mogą być akceptowalne i zgodne z WTO. Grupa zadaniowa stwierdza, że
zasadność faktycznego nałożenia środków granicznych będzie musiała zostać określona w
kontekście przyszłego stanu szerszej polityki handlowej oraz skutków gospodarczych
nierównych wysiłków w zakresie zmiany klimatu.
Grupa zadaniowa zauważa, że istnieją bardziej subtelne podejścia, które
zachęcałyby Amerykanów do konsumpcji produktów importowanych wyprodukowanych w
sposób przyjazny dla klimatu. Dobrowolne systemy etykietowania i certyfikacji w
obliczu wyzwań nie jest jasne, czy nowe środki na froncie klimatycznym spowodują lub zerwą
szerszy postęp w handlu w najbliższej przyszłości. Jeśli chodzi o front strategiczny, Chiny i Indie przedstawiają odmienny
obraz. Niezależnie od tego, czy Chiny próbowały uznać dostosowania graniczne za nielegalne,
środki te skomplikowałyby trwające wysiłki na rzecz poprawy stosunków handlowych między
Stanami Zjednoczonymi a Chinami, które i tak są już pod dużym obciążeniem. Groźba dostosowań granic zaszkodziłaby również strategicznym stosunkom między Stanami Zjednoczonymi a Indiami, ponieważ
Indie postrzegałyby je jako ingerencję w ich sprawy wewnętrzne, co od dawna stanowi punkt tarcia ze
Stanami Zjednoczonymi. 79Zarówno S.2191 (Lieberman-Warner), jak i S.1766 (Bingaman-Spectre) zawierają takie postanowienia
jak również wymogi, zgodnie z którymi wszelkie dostosowania graniczne muszą być zgodne z WTO. 80 Chiny podjęły już podstawowe kroki, aby im zapobiec, eliminując niektóre subsydia eksportowe
na towary energochłonne. Jest to jednak spowodowane wieloma różnymi czynnikami wykraczającymi
poza klimat. Mimo to, ogólnie rzecz biorąc, kraje rozwijające się mogłyby zapobiec wszelkim opłatom granicznym,
nakładając cła eksportowe na własne towary, co pozwoliłoby im zachować wszelkie powiązane dochody.
Mogłoby to stworzyć grupę przedsiębiorstw dotkniętych tymi środkami handlowymi, które nalegałyby
na szersze i bardziej spójne regulacje dotyczące emisji gazów cieplarnianych.

60 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
, odniosły sukces w wielu różnych obszarach, takich jak zrównoważone
leśnictwo (takie jak za pośrednictwem Rady ds. Gospodarki Leśnej, a także
systemy certyfikacji wspierane przez przemysł) oraz efektywność energetyczna (takie jak jak
w przypadku oznakowania Energy Star). Programy te, wspierane przez
podmioty prywatne lub publiczne, pomagają odpowiedzialnym konsumentom w wyborze produktów, w tym
produktów importowanych, które są bardziej przyjazne dla środowiska, rozwiewając w ten sposób
pewne obawy (choć dalekie od doskonałości) dotyczące uzyskiwania przewagi importu wysokoemisyjnego
nad produktami niskoemisyjnymi wytwarzanymi w kraju,
bez faktycznego blokowania importu o wysokiej emisji. Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone zachęcały do rozwijania dobrowolnych
systemów etykietowania i certyfikacji, w tym, w stosownych przypadkach, poprzez kierowanie
zamówień rządowych na produkty solidnie i niezawodnie certyfikowane.
Obniżanie ceł na biopaliwa
Zniesienie amerykańskich ceł na import biopaliw, a zwłaszcza na brazylijski
etanol na bazie cukru, poprawiłoby amerykańskie bezpieczeństwo energetyczne poprzez
zwiększenie dostępności alternatyw dla ropy. Mogłoby to także teoretycznie
zmniejszyć koszty ograniczenia emisji gazów cieplarnianych w Ameryce; wiele
importowanych biopaliw jest obecnie bardziej przyjaznych dla klimatu niż wiele
biopaliw produkowanych w kraju. Zwiększona produkcja biopaliw, stymulowana
niższymi cłami, może jednak prowadzić do niebezpiecznie dużych
emisji gazów cieplarnianych w wyniku wylesiania i innych zmian w użytkowaniu gruntów, które
rażąco przewyższyłyby wszelkie inne korzyści klimatyczne.
Rzeczywiście, wpływ netto stosowania biopaliw na globalną zmianę klimatu jest
bardzo słabo poznany i zależy od szczegółów rozważanych biopaliw.81
Ostatnio podjęto kilka posunięć, które miały na celu
odzwierciedlenie tych trudności w polityce. Komisja Europejska
zaproponowała na przykład wymóg, aby biopaliwa ograniczały emisję
w porównaniu z paliwami kopalnymi o co najmniej 35 procent; w tej samej propozycji
wskazanoby jedynie biopaliwa, które nie zostały wyprodukowane na określonych rodzajach gruntów
81 Istnieją również uzasadnione obawy, że szybki wzrost wykorzystania biopaliw może niebezpiecznie zwiększyć
koszty żywności – zwłaszcza dla biedoty miejskiej. Jednak inne czynniki, takie jak nieurodzaje i
rosnący światowy popyt na żywność, mogą być znacznie ważniejsze.

Osiąganie efektu dźwigni w zakresie globalnych emisji 61
przy wysokiej różnorodności biologicznej jako odnawialnej.82 Żadne wysiłki nie będą doskonałe, ale
systemy ostrożnego rozróżniania biopaliw o różnym pochodzeniu mogą pomóc w lepszym dostosowaniu wysiłków w zakresie biopaliw do
celów związanych ze zmianą klimatu.83
Grupa zadaniowa stwierdza, że rozsądne jest obniżanie lub zniesienie taryf na biopaliwa
zależy od wpływu danego paliwa na emisję. Zauważa, że podobna
ocena dotyczy polityk promujących krajową produkcję i wykorzystanie biopaliw.
Nie jest możliwa żadna ogólna ocena – promowanie niektórych źródeł biopaliw będzie
jednoznacznie nierozsądne, zachęcanie innych będzie wyraźnie rozważne, a wiele
kwestii będzie niejasnych. Grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone,
co do zasady, dążyły do obniżenia i zniesienia ceł na biopaliwa, lecz czyniły to wyłącznie
ze szczególną uwagą na wpływ tych ceł na emisje netto. Można tego
dokonać poprzez normy dotyczące biopaliw – stosowane w równym stopniu do
biopaliw krajowych i importowanych – lub poprzez włączenie obniżek ceł do szerszych pakietów klimatycznych
mających na celu osiągnięcie netto redukcji emisji w krajach produkujących i zużywających
biopaliwa. Zaleca także, aby Stany Zjednoczone i inne państwa, zwłaszcza UE,
współpracowały w celu zharmonizowania wszelkich norm dotyczących biopaliw niskoemisyjnych w celu zapewnienia
wydajnego i przyjaznego dla środowiska rynku światowego. Jednocześnie zaleca Stanom Zjednoczonym wycofanie krajowych dotacji na dojrzałe biopaliwa,
takie jak konwencjonalny etanol na bazie kukurydzy.
Szersze zachęty
Ponieważ zmiany klimatyczne zajmują coraz wyższe miejsce na liście priorytetów amerykańskiej polityki zagranicznej,
zachęty do ograniczania emisji gazów cieplarnianych nie muszą bezpośrednio
wiązać się z polityką klimatyczną. Na przykład Rosja ratyfikowała Protokół z Kioto dopiero po tym, jak
kraje europejskie zgodziły się poprzeć jej starania o członkostwo w WTO,
co było marchewką spoza sfery klimatycznej. Ponieważ na stole leży wiele
kwestii dwustronnych, szczególnie w przypadku Chin i Stanów Zjednoczonych,
82 Obejmuje to produkcję i emisję z rury wydechowej, a także kredyt za CO2 sekwestrowany
podczas uprawy roślin wytwarzających biopaliwa. Nie obejmuje emisji pośrednich wynikających ze
zmiany sposobu użytkowania gruntów. Komisja Wspólnot Europejskich, „Wniosek dotyczący dyrektywy
Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych”,
23 stycznia 2008 r., http://ec.europa.eu (dostęp kwiecień 12.2008). 83 W szczególności inicjatywa UE nie zajmuje się emisjami pośrednimi wynikającymi z karczowania
gruntów pod produkcję nowej żywności w wyniku zmniejszonej dostępności innych gruntów w związku z
produkcją biopaliw.

62 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
może znaleźć możliwości zawarcia porozumienia poprzez powiązanie kwestii klimatycznych
z szeroką gamą innych problemów. Zmiana klimatu będzie jednym z
najważniejszych wyzwań polityki zagranicznej stulecia; jako taki
zasługuje na status głównego celu polityki zagranicznej, a wysiłki na rzecz
celów klimatycznych powinny, w razie potrzeby, obejmować kompromisy w stosunku do innych celów.
Stany Zjednoczone i inne kraje mogłyby również skupić się na bardziej ogólnych pragnieniach
wiodących krajów rozwijających się, aby stać się głównymi graczami w polityce międzynarodowej, co jest szczególnie istotną kwestią zarówno w przypadku Chin, jak i Indii.
Stany Zjednoczone skupiły się ostatnio na uczynieniu z Chin „odpowiedzialnej
strony zainteresowanej”, która odgrywałaby pozytywną rolę w systemie międzynarodowym.
Podejście to, które w sposób dorozumiany łączy chińskie działania w różnych obszarach, zostało powszechnie przyjęte jako skuteczny sposób zaangażowania
Pekinu. Stany Zjednoczone w podobny sposób starały się pomóc Indiom w dalszej
integracji z międzynarodowym głównym nurtem. Takie podejście do Indii
od razu odwołuje się do indyjskich pragnień bycia wielką potęgą, ale jest trudne
dla tych Hindusów, którzy wciąż skupiają się przede wszystkim na utrzymaniu
niepodległości swojego kraju.
Stany Zjednoczone mogłyby podkreślić, że bycie główną i odpowiedzialną potęgą wiąże się z rosnącym zaangażowaniem w ograniczanie
emisji gazów cieplarnianych. Dopóki Stany Zjednoczone podejmują jedynie dobrowolne i stosunkowo
łagodne działania w celu ograniczenia własnych emisji, nie można argumentować, że Chiny
i Indie zachowują się nieodpowiedzialnie, robiąc to to samo – w rzeczywistości może to
sugerować coś wręcz przeciwnego. Jednak w miarę jak Stany Zjednoczone podejmą bardziej agresywne
działania u siebie, będą miały znacznie silniejszą pozycję, aby wymagać tego samego
od innych.
Grupa zadaniowa stwierdza, że zachęty spoza sfery klimatycznej mogą
być potężne, i zaleca, aby Stany Zjednoczone szukały możliwości handlu
w zakresie różnych kwestii i wyzwań polityki zagranicznej. Stwierdza również, że w
dłuższej perspektywie powiązanie pragnienia Chin i Indii, aby być traktowanymi jako wielkie mocarstwa, z
działaniami z ich strony na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych będzie prawdopodobnie
potężnym narzędziem, ale tylko pod warunkiem, że Stany Zjednoczone podejmą zdecydowane działania na dom. W związku z tym
powtarza i ponownie podkreśla swoje poprzednie zalecenia dotyczące wzmocnienia amerykańskiej
krajowej polityki łagodzenia zmiany klimatu.

Adaptacja i inne środki
wykraczające poza łagodzenie
Każdy realistyczny scenariusz przyszłych emisji gazów cieplarnianych obejmuje
stężenia gazów cieplarnianych, które mają prawie pewne destrukcyjne skutki dla klimatu , nawet jeśli prowadzona jest
rygorystyczna polityka łagodzenia zmiany klimatu ;
w istocie znaczące skutki prawdopodobnie miałyby miejsce, nawet gdyby
świat (co nieprawdopodobne) natychmiast przestał emitować gazy cieplarniane.
W rezultacie świat będzie musiał dostosować się do pewnych zmian klimatycznych. Skutki zmiany klimatu
będą nieproporcjonalnie odczuwalne przez biedniejsze kraje, zwłaszcza
ze względu na ich słabszą zdolność do naturalnej adaptacji.
Ponieważ bogatsze kraje mają na ogół większą zdolność przystosowania się do
zmian, w tym do zmieniającego się klimatu, wzrost gospodarczy w krajach
rozwijających się w znacznym stopniu przyczyni się do zwiększenia zdolności krajów do przystosowania się
do zmiany klimatu. Skuteczna adaptacja wymaga jednak czegoś więcej niż
tylko wzrostu gospodarczego, choćby dlatego, że adaptacja będzie konieczna, zanim
wzrost będzie mógł zapewnić wielu krajom zdolność do adaptacji. Jeśli kraje rozwinięte uznają, że powinny pomóc osobom dotkniętym
zmianami klimatycznymi, czy to ze względu na własny interes, czy z poczucia odpowiedzialności, będą
musiały zapewnić bezpośrednią pomoc w adaptacji.
Grupa zadaniowa stwierdza, że kraje rozwinięte, w tym Stany Zjednoczone
, mają obowiązek pomóc krajom rozwijającym się w adaptacji. Większość
gazów cieplarnianych znajdujących się obecnie w atmosferze – czyli tych, które
w największym stopniu przyczynią się do nieuniknionej zmiany klimatu – została wyemitowana przez
dzisiejsze rozwinięte kraje uprzemysłowione. Grupa zadaniowa stwierdza również, że
kraje rozwinięte, w tym Stany Zjednoczone, mają bezpośredni
interes w zakresie bezpieczeństwa narodowego, pomagając krajom rozwijającym się i bezbronnym grupom społecznym w przystosowaniu się do
nieuniknionych
zmian klimatycznych
. Jeżeli kraje rozwijające się nie otrzymają pomocy w
adaptacji, zmiana klimatu prawdopodobnie wpłynie na nie w sposób, który
ostatecznie będzie miał bezpośredni wpływ na Stany Zjednoczone, w tym na
ich bezpieczeństwo narodowe. Na przykład, w miarę jak zmiany klimatyczne wpływają na
dostępność zasobów, presja migracyjna będzie stale rosnąć, potencjalnie intensyfikując istniejące źródła konfliktów.84
Nawet bez konkretnych polityk mających na celu pomoc krajom w przystosowaniu się do
zmian klimatycznych, pomoc rozwojowa w dalszym ciągu będzie przyczyniać się do osiągnięcia tego
celu. Na przykład zamiast zapewniać oddzielną pomoc w radzeniu sobie z
problemami związanymi z chorobami zakaźnymi zaostrzonymi przez zmianę klimatu, pomoc
mogłaby po prostu dotyczyć chorób zakaźnych. Niektórzy jednak tak twierdzą
przystosowanie się do zmiany klimatu powinno być priorytetem pomocy rozwojowej,
nawet jeśli kraje rozwijające się mają inne, pilniejsze potrzeby. Odwołują
się do poczucia odpowiedzialności: ponieważ znaczna część zmian klimatycznych będzie
spowodowana przeszłymi emisjami dzisiejszych rozwiniętych krajów uprzemysłowionych,
na krajach tych – ich zdaniem – spoczywa szczególna odpowiedzialność za uporanie się z
ich skutkami, które nie występują w innych obszarach rozwoju.
Grupa zadaniowa stwierdza, że duże przesunięcie pomocy rozwojowej w kierunku wąskiego
skupienia się na przystosowaniu się do zmiany klimatu byłoby nierozsądne. Zmiana klimatu nie będzie miała wpływu na większość
potrzeb krajów rozwijających się w zakresie pomocy, np. w zakresie edukacji
. Same kraje rozwijające się zdają sobie z tego sprawę, a
wiele z nich wyraziło obawę, że pomoc rozwojowa nie zostanie odwrócona
od ich najpilniejszych potrzeb. Ignorowanie tego byłoby niewłaściwe. Co więcej, wiele działań rozwojowych, takich jak tworzenie bardziej efektywnych
rynków i sponsorowanie usług doradztwa rolniczego,
poprawiłoby również zdolność społeczeństw o niskich dochodach do radzenia sobie ze skutkami
zmiany klimatu i innych wstrząsów zewnętrznych.
Zmiana klimatu zmieni jednak problemy, przed którymi stoją kraje rozwijające się, i może również zagrozić pracy wykonanej w ramach tradycyjnej pomocy rozwojowej.85 Jeśli pomoc rozwojowa będzie kształtowana bez uwzględnienia
przyszłych zmian klimatycznych, jej skuteczność może zostać podważona. Rzeczywiście
wiele instytucji, zarówno krajowych, międzynarodowych, jak i pozarządowych,
uwzględnia już prognozy dotyczące zmian klimatycznych w swoich pracach rozwojowych. W niektórych przypadkach USAID projektuje swoje projekty celowo
(Aleksandria, Wirginia: The CNA Corporation, 2007). 85 Na przykład pomoc w budowie mieszkań może zostać osłabiona przez zmianę klimatu, jeśli
mieszkania te będą budowane w pobliżu coraz bardziej wrażliwych wybrzeży.

Adaptacja i inne środki wykraczające poza łagodzenie 65
, aby zachować odporność na zmiany klimatyczne.86 Bank Światowy poszedł
znacznie dalej, opracowując plan włączenia
analizy podatności na zmiany klimatyczne do całej swojej pomocy.87 Darczyńcy prywatni, tacy jak
fundacje filantropijne, coraz częściej robią to samo.88
Grupa Zadaniowa stwierdza, że włączenie kwestii klimatycznych do tradycyjnej
pomocy rozwojowej jest najskuteczniejszym sposobem pomocy w przystosowaniu się do zmian klimatycznych
i zaleca, aby amerykańska pomoc adaptacyjna była dostarczana przede wszystkim w oparciu o
takie podejście. Stwierdza również, że zmiany klimatyczne zwiększą potrzebę
pomocy rozwojowej i zaleca, aby Stany Zjednoczone i inne zaawansowane
państwa uprzemysłowione stawiły czoła temu wyzwaniu, zarówno poprzez pomoc publiczną, jak i prywatną.
Wsparcie na rzecz adaptacji może być również narzędziem politycznym, nakłaniającym kraje najsłabiej
rozwinięte do przystępowania do międzynarodowych porozumień w sprawie zmian klimatycznych
i pokazującym, że kraje uprzemysłowione działają w dobrej
wierze, aby zaradzić pełnemu zakresowi konsekwencji zmian klimatycznych. Kraje
najsłabiej rozwinięte mogą z kolei przyłączyć się do wywierania presji na szybko
wschodzące gospodarki, aby podjęły kroki w celu ograniczenia swoich emisji. Chociaż,
ogólnie rzecz biorąc, pomoc rozwojowa nie powinna ograniczać się do konkretnego klimatu, grupa
zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone i inne kraje wykorzystały
możliwości, w przypadku których zapewnienie pomocy w zakresie adaptacji związanej z klimatem biedniejszym
krajom rozwijającym się doprowadzi te narody do wywarcia presji na większe
kraje rozwijające się, które są głównymi emitentami, do podjęcia większych wysiłków na rzecz ograniczenia emisji.
Geoinżynieria
Modele komputerowe przyszłych zmian klimatycznych nie są wystarczająco zaawansowane,
aby wykluczyć możliwość, że przyszły wzrost
stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze doprowadzi do drastycznych zmian temperatury i
związanych z tym skutków dla klimatu Ziemi. Nawet przy starannych wysiłkach na rzecz
regulacji emisji planeta może „przechylić się” ku nowym, szkodliwym
reżimom klimatycznym. Geoinżynieria, poprzez bezpośrednie chłodzenie planety, może być w stanie szybko złagodzić duże zagrożenia, jeśli klimat
okaże się
niekorzystny . .gov . 87 Grupa Banku Światowego/Global Environmental Facility Program, „Managing Climate Risk: Integrating Adaptation to World Bank Group Operations”, 2006, dokument dostępny pod adresem http://www.worldbank.org ( dostęp: 6 czerwca 2008 r.). . 88 Na przykład Fundacja Johna D. i Catherine T. MacArthur, „Conservation and

Sustainable Development: Grantmaking Guidelines”, dostępny pod adresem http://www.macfound.org
(dostęp: 6 czerwca 2008).

66 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
niezwykle wrażliwa na stężenia gazów cieplarnianych lub na
niepowodzenie polityki łagodzącej.
Geoinżynieria polega na zmianie ilości promieniowania słonecznego
docierającego do powierzchni Ziemi, co z kolei powoduje ochłodzenie planety. Zaproponowano różnorodne
schematy, począwszy od wstrzykiwania odblaskowych aerozoli do atmosfery po umieszczanie dużej liczby małych lusterek w przestrzeni kosmicznej. Chociaż geoinżynieria nie jest formą adaptacji do zmiany klimatu, jest, podobnie jak adaptacja, potencjalnym uzupełnieniem łagodzenia. Środki geoinżynieryjne są jednak wysoce kontrowersyjne, ponieważ ingerencja na dużą skalę w systemy ziemskie może, podobnie jak gromadzenie się gazów cieplarnianych, mieć nieprzewidywalne, szeroko zakrojone i być może nieodwracalne skutki. Sugestie, że geoinżynieria może być tanim substytutem działań łagodzących, są również błędne. W szczególności stale rosnące stężenie gazów cieplarnianych w atmosferze doprowadziłoby do konieczności podejmowania coraz bardziej agresywnych wysiłków na rzecz kształtowania klimatu, których skutki są trudne do przewidzenia. Pozwoliłyby również na pozostawienie bez kontroli niektórych niebezpiecznych skutków akumulacji gazów cieplarnianych, takich jak zakwaszenie oceanów (szkodzące ekosystemom morskim). Niezależnie od tego, czy Stany Zjednoczone zajmują się geoinżynierią na dużą skalę, inne mogą to robić. W rzeczywistości geoinżynieria jest jednym z niewielu kroków, które państwa mogą podjąć jednostronnie i które mogą mieć potężny wpływ na klimat Ziemi. Takie jednostronne działanie mogłoby doprowadzić do napięć międzynarodowych , gdyż działania jednego państwa mogłyby mieć szkodliwe skutki dla innych. W rezultacie niektórzy proponują międzynarodowe dyskusje na temat przepisów drogowych dla geoinżynierii89. Grupa zadaniowa stwierdza, że wykorzystanie geoinżynierii na dużą skalę w dającej się przewidzieć przyszłości nie jest ani prawdopodobne, ani właściwe, a perspektywa opcji geoinżynieryjnych nie zmniejsza pilność podjęcia zdecydowanych, krótkoterminowych kroków w celu ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Członkowie grupy zadaniowej różnią się co do tego, czy badania na mniejszą skalę mające na celu opracowanie opcji geoinżynieryjnych są rozsądne i należy je kontynuować. Niezależnie od tego grupa zadaniowa stwierdza, że międzynarodowa dyskusja na temat geoinżynierii pomogłaby uniknąć przyszłych konfliktów, podobnie jak wysiłki mające na celu zapewnienie, że wszelkie badania geoinżynieryjne będą prowadzone w kontekście wielostronnym, tak aby naukowcy i decydenci na całym świecie mogli zapoznać się z zagrożeniami. Zaleca podjęcie wysiłków mających na celu unikanie krótkoterminowego stosowania geoinżynierii na dużą skalę oraz promowanie przejrzystości wszelkich badań i polityki w zakresie geoinżynierii.

89 Eli Kintisch, „Majstrowanie przy klimacie, aby zostać wysłuchanym na spotkaniu w Harvardzie”, Science,
tom. 318, nr 5850, s. 318. 551, 26 października 2007.

Porozumienie ONZ
Przeciwstawienie się zmianom klimatycznym będzie wymagało agresywnych i trwałych działań międzynarodowych. Grupa zadaniowa stwierdziła już, że zaangażowanie
w głębokie cięcia amerykańskich emisji jest warunkiem wstępnym, aby Stany Zjednoczone
mogły być liderem w tym procesie międzynarodowym, i zaleciła
odpowiednią kompleksową politykę wewnętrzną. Grupa zadaniowa
ustaliła jednak również, że zadowalające działania międzynarodowe nie będą
automatycznie wynikać z polityki wewnętrznej USA. Stany Zjednoczone będą musiały
systematycznie korzystać z pełnego zakresu dostępnych zachęt, jeśli mają
być skutecznym międzynarodowym liderem w wysiłkach na rzecz redukcji emisji.
Grupa zadaniowa opowiada się za podejściem dwutorowym, które szczegółowo opisuje
w kolejnych dwóch rozdziałach.
Świat jest już zaangażowany w negocjacje w sprawie następcy
Protokołu z Kioto pod przewodnictwem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Stany
Zjednoczone muszą konstruktywnie zaangażować się w ten proces. Powinna dążyć do
porozumienia ONZ obejmującego krótkoterminowe zobowiązania w zakresie limitów emisji
z krajów rozwiniętych; zobowiązania bogatszych
gospodarek wschodzących do działań, które ograniczą
intensywność ich emisji; nowe mechanizmy finansowania i technologii, które wyciągają
wnioski z CDM i są skierowane w pierwszej kolejności do
krajów najsłabiej rozwiniętych; oraz ramy pomocy biednym krajom w
przystosowaniu się do zmiany klimatu. Zawarcie tego porozumienia nie będzie łatwe,
zwłaszcza że jednolity pakiet musi obejmować ambitne zobowiązania wielu różnych krajów, z których każdy ma bardzo zróżnicowane
interesy. Prawie na pewno będzie to wymagało porozumień pobocznych, które
same
w
sobie nie będą częścią formalnego porozumienia. Niemniej jednak dobre porozumienie ONZ może być
możliwe. Co więcej, nawet jeśli negocjacje ONZ nie przyniosą dobrego porozumienia
tak szybko, jak chcieliby dyplomaci, mądre zaangażowanie Ameryki okaże
się opłacalne.
Jednocześnie potrzeba podstaw prawnych dla
handlu uprawnieniami do emisji jest tak duża, że w przypadku niepowodzenia wysiłków ONZ w Kopenhadze
Stany Zjednoczone i UE wraz z innymi powinny być przygotowane na
zawarcie mniejszego porozumienia pomostowego między krajami, które są w stanie
wdrożyć solidne i niezawodne krajowe limity emisji i chcą korzystać z
handlu uprawnieniami do emisji, jednocześnie w dalszym ciągu dążąc do szerszego porozumienia
w ramach procesu ONZ.
Zasady negocjacyjne
Większość myśli na temat międzynarodowej polityki dotyczącej zmian klimatycznych skupiała się
na Protokole z Kioto i projekcie następcy z siedzibą w ONZ, który
będzie obowiązywać po wygaśnięciu protokołu w 2012 r. Jak zauważyła grupa zadaniowa
w rozdziale drugim, świat, w tym Stany Zjednoczone, zgodził się
w grudniu 2007 r. na Bali na realizację nowego globalnego porozumienia, które
obejmowałoby „mierzalne, raportowalne i weryfikowalne” „łagodzenie” „zobowiązania” krajów rozwiniętych wraz z „mierzalnymi,
raportowalnymi i weryfikowalnymi” „działaniami” łagodzącymi podejmowanymi przez inne podmioty. Otwartym pozostawiono, co
w rzeczywistości mogą oznaczać te „zobowiązania” i „działania”, a także inne
elementy umowy. Powszechnie uważa się, że
osiągnięcie konsensusu w sprawie nowego porozumienia do
grudnia 2009 r. podczas spotkania UNFCCC w Kopenhadze, czyli w terminie
ustalonym na konferencji na Bali, będzie niezwykle trudne.
Grupa zadaniowa stwierdza, że najwięksi emitenci na świecie, w tym Stany Zjednoczone
, będą mieć kluczowe znaczenie dla każdego porozumienia. Europa i Japonia są najbardziej
agresywnymi orędownikami Protokołu z Kioto i wiążących limitów
krajowych emisji gazów cieplarnianych. Po 2012 r. Europa opowiadała się za
celem utrzymania wzrostu temperatury na świecie maksymalnie o 2°C (3,6°F)
w stosunku do poziomu przedindustrialnego, przy czym obie forsowały odpowiadające sobie cele, jakim
jest zmniejszenie globalnych emisji o połowę do 2050 r.90 Obydwa podkreślili
90 wezwań Europy za obniżką w porównaniu z poziomem z 1990 r., podczas gdy Japonia opowiadała się za 50-procentową obniżką w stosunku do
obecnego poziomu. Europa nalegała również, aby kraje rozwinięte zobowiązały się do ograniczenia
emisji do 2020 r. o 30% w stosunku do poziomu z 1990 r. oraz o 60–80% poniżej poziomu

Umowa ONZ 69
konieczność pracy w ramach systemu ONZ i opierania się na Protokole z
Kioto. Ich stanowiska nie są jednak identyczne. Japonia
bardziej niż Europa stanowczo twierdziła , że główne kraje rozwijające się podejmą
zdecydowane, krótkoterminowe zobowiązania w zakresie kontroli emisji. Europa ze swojej
strony jest daleka od monolitu, przy czym Europa Zachodnia przyjmuje bardziej
agresywne podejście niż biedniejsze kraje Europy Wschodniej, a
Wielka Brytania jest ogólnie bardziej skłonna do kompromisu ze
Stanami Zjednoczonymi niż inne zamożne kraje europejskie.
Grupa zadaniowa stwierdza, że inne kraje, które były dotychczas przedmiotem
niniejszego raportu – Brazylia, Chiny, Indie, Indonezja i Rosja – są znacznie bardziej
niezdecydowane, jeśli chodzi o podjęcie agresywnych działań. Rosja jako jedyne z nich
podlega limitowi emisji na mocy Protokołu z Kioto, ale rosyjscy
urzędnicy argumentują, że sprzeciwią się mocnym przyszłym zobowiązaniom do
redukcji emisji w przypadku braku podobnych zobowiązań ze strony
Stanów Zjednoczonych, a być może także Chin91. Tymczasem , Brazylia, Chiny,
Indie i Indonezja regularnie wskazują na zasadę „wspólnych, ale
zróżnicowanych obowiązków”, czyniąc to, odmawiając rozważenia
zobowiązań w zakresie ograniczeń swoich całkowitych emisji.
W tym kontekście grupa zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone
konstruktywnie zaangażowały się w trwające negocjacje ONZ, kierując się pięcioma zasadami:
• Dążenie do porozumienia w sprawie początkowego długoterminowego celu, jakim jest zmniejszenie emisji o
połowę do 2050 r., pamiętając, że będzie to wymagało okresowo przeglądane.
• Być gotowym zobowiązać się, wraz z innymi rozwiniętymi
krajami uprzemysłowionymi, do własnych, rygorystycznych i wiążących, krótkoterminowych redukcji
emisji.
• Należy zabiegać o zaangażowanie głównych krajów rozwijających się w działania, które
pomogłyby kontrolować globalne emisje i złagodzić obawy dotyczące konkurencyjności.
• Promowanie programu finansowania i technologii, który obejmuje odnowiony
CDM, skupiający się na zachęcaniu do inwestycji w wysoce uczciwe kompensacje
na poziomie z 1990 r. do 2050 r. Japonia skupiła swoje średnioterminowe wysiłki na osiągnięciu porozumienia co do
szczytowego poziomu globalnych emisji w ciągu dziesięciu do dwudziestu lat. Obydwa wspierają wymierne cele krajowe dla
krajów rozwiniętych. 91 Zgodziła się jednak na ten pułap dopiero po stwierdzeniu, że można go osiągnąć bez prowadzenia polityki
ukierunkowanej na emisję gazów cieplarnianych; ratyfikowała porozumienie dopiero po uzyskaniu poparcia UE
dla swojego wejścia do WTO.

70 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
w niewielkiej liczbie obszarów o wysokich dochodach, wraz ze specjalnymi
funduszami klimatycznymi, które mogą pomóc w pokryciu rosnących kosztów przejścia na technologię niskoemisyjną i uniknięcia wylesiania.
• Zapewnienie, że w każdym porozumieniu podkreśla się znaczenie adaptacji obok łagodzenia zmiany klimatu oraz tworzy ramy dla kontynuowania
wysiłków adaptacyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem krajów najsłabiej rozwiniętych, które
są najbardziej narażone na zmieniający się klimat.
Chociaż Stany Zjednoczone będą musiały wykazać się elastycznością, musi być również
jasne, że zasady te stanowią część pakietu. W szczególności Grupa Zadaniowa
zaleca, aby bez zobowiązań ze strony głównych szybko wschodzących
krajów rozwijających się do działań, które złagodzą uzasadnione obawy dotyczące
osłabienia konkurencyjności USA, Stany Zjednoczone nie powinny – z powodów
omówionych poniżej – podejmować własnych wiążących zobowiązań w ramach Umowa ONZ.
To jednak w żaden sposób nie warunkuje wcześniejszego zalecenia Grupy Zadaniowej,
aby Stany Zjednoczone niezwłocznie przyjęły ustawodawstwo krajowe wymagające
redukcji emisji na poziomie krajowym. Grupa Zadaniowa ostrzega, że zawarcie takiego porozumienia
będzie trudne , co będzie wymagało istotnych zmian w stanowiskach negocjacyjnych każdego większego kraju rozwijającego się. Duże zmiany są z pewnością możliwe, ale niemożliwe do przewidzenia – w istocie nie ma na to lepszego dowodu niż szybka zmiana podejścia USA do polityki klimatycznej w ciągu ostatnich dwóch lat – dlatego Stany Zjednoczone powinny uważnie monitorować zmiany postaw we wszystkich głównych krajach. Niezależnie od szans powodzenia wysiłki ONZ są warte dużej inwestycji Stanów Zjednoczonych, ponieważ porozumienie stanowiłoby podstawę dla światowych wysiłków na rzecz walki ze zmianami klimatycznymi. Sam proces negocjacji, niezależnie od ostatecznego wyniku, może również pomóc w budowaniu globalnego wsparcia dla konstruktywnej polityki i określeniu obszarów możliwego porozumienia. Niezależnie od tego, czy w samej Kopenhadze dojdzie do porozumienia, Stany Zjednoczone będą musiały kontynuować wysiłki w ramach ONZ (i poza nią). Cel długoterminowy Proces po konferencji na Bali zapoczątkował już intensywną dyskusję na temat długoterminowego globalnego celu redukcji emisji92. Stany Zjednoczone 92 Chociaż większość rozumie, że mapa drogowa na Bali obejmuje cztery ścieżki, piątą … wspólna wizja długoterminowego wspólnego działania” – wyłoniła się w późniejszych negocjacjach.

Porozumienie ONZ nr 71
wraz ze swoimi sojusznikami wsparło te wysiłki. Wiele krajów rozwijających się
podeszło do tego sceptycznie, zdając sobie sprawę, że żaden ambitny globalny cel nie może zostać osiągnięty
bez znaczącej redukcji własnych emisji. Grupa zadaniowa
zaleca, aby Stany Zjednoczone poszukały konsensusu co do początkowego celu, jakim jest
zmniejszenie globalnych emisji do połowy stulecia93. Zapewniłoby to
znacznie jaśniejszy kompas dla wysiłków łagodzących niż cel UNFCCC, jakim jest uniknięcie „niebezpiecznej antropogenicznej ingerencji w środowisko”.
dla systemu klimatycznego.” Wysłałoby to także jednoznaczny sygnał do
krajów rozwijających się, że muszą kontrolować emisje. Biorąc pod uwagę płynne
zrozumienie nauk o klimacie, technologii i ekonomii, cel ten
powinien być w przyszłości okresowo poddawany przeglądowi i rewizji.
Zobowiązania w zakresie emisji ze strony rozwiniętych krajów uprzemysłowionych
Grupa Zadaniowa zaleca, aby Stany Zjednoczone wraz z innymi rozwiniętymi
krajami uprzemysłowionymi zobowiązały się do wprowadzenia ogólnogospodarczych limitów emisji gazów cieplarnianych. Zobowiązania te powinny być spójne z tym, co Stany Zjednoczone
mogą wdrożyć poprzez krajowe przepisy dotyczące redukcji emisji.94 Powinny obejmować
okres wystarczająco długi, aby wysłać amerykańskiej gospodarce wyraźny sygnał, że
należy kontrolować emisje i dać gospodarce czas na
dostosowanie się; okres ten powinien być jednocześnie na tyle krótki, aby
można go było w przyszłości modyfikować wraz z rozwojem wiedzy z zakresu
nauk o klimacie, technologii i ekonomii. Choć istnieją poważne argumenty,
które należy przedstawić za porozumieniem zbudowanym w oparciu o inne rodzaje zobowiązań
(takich jak ceny emisji dwutlenku węgla), Stany Zjednoczone jako jedyne wśród
rozwiniętych krajów uprzemysłowionych opowiadałyby się za taką alternatywą, a
zatem prawie na pewno poniosłyby porażkę, gdyby nalegał na porozumienie, które
nie przewidywałoby żadnej formy ograniczeń. Podważyłoby to
wpływ Ameryki na kształtowanie szerszego międzynarodowego podejścia do zmian klimatycznych,
nie zyskując jednocześnie niczego w postaci faktycznego porozumienia.95
93 Niezależnie od tego, czy zostanie to osiągnięte w odniesieniu do poziomów z 1990 r., jak Grupa Zadaniowa zalecała jako początkowy
cel i jak zaproponowała Europa, czy też w odniesieniu do obecnych poziomów , jak nalegała Japonia, może być
przedmiotem negocjacji. 94 Negocjacje w tej sprawie, a także w sprawie zobowiązań krajów rozwijających się, będą
częścią ścieżki łagodzenia wprowadzonej na Bali. Nie należy również zapominać o wartości wiążącego porozumienia w zapewnianiu zaufania firmom
– prawnie wiążące zobowiązanie do ograniczenia emisji dałoby firmom wyraźniejszy
sygnał, że powinny inwestować w długoterminowe wysiłki mające na celu redukcję emisji i rozwój technologii.
Natomiast zobowiązania skodyfikowane wyłącznie w prawie krajowym są mniej wiarygodne, ponieważ
łatwiej je cofnąć.

72 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Z pewnością osiągnięcie porozumienia wśród rozwiniętych
krajów uprzemysłowionych w sprawie celów i harmonogramów nie będzie łatwe. W szczególności
emisje w Ameryce są obecnie znacznie wyższe w porównaniu z tradycyjnie
przywoływanymi poziomami z 1990 r. niż w większości innych rozwiniętych
krajów uprzemysłowionych, a obecny punkt wyjścia powinien zostać odzwierciedlony w
jakimkolwiek porozumieniu. Jednak inne kraje ostatecznie staną przed
wyborem między realistycznym porozumieniem a jego całkowitym brakiem.
Porozumieniu w sprawie ograniczenia emisji musi towarzyszyć skuteczna
weryfikacja. Porozumienie powinno zatem obejmować silny potencjał instytucjonalny mieszczący się w ramach UNFCCC, posiadający uprawnienia i zasoby
umożliwiające dokładną ocenę i audyt całkowitych emisji z poszczególnych krajów,
zarówno rozwiniętych, jak i rozwijających się. System UNFCCC stworzył
solidne podstawy w tej dziedzinie, należy jednak rozszerzyć wysiłki, aby
uwzględnić w szczególności lepsze dane na temat lasów i użytkowania gruntów.
Zobowiązania do ograniczenia emisji zapewniłyby również niezbędną
podstawę prawną dla handlu uprawnieniami do emisji pomiędzy rozwiniętymi
krajami uprzemysłowionymi. Wynik ten jest wysoko ceniony w Europie i będzie miał
długoterminowe znaczenie dla Stanów Zjednoczonych, ponieważ najważniejsze
korzyści kosztowe z handlu emisjami pojawią się, gdy systemy handlu będą
miały zasięg globalny. Porozumienie musiałoby obejmować nie tylko
konkretne cele i harmonogramy, ale także procesy harmonizacji zasad
handlu uprawnieniami do emisji, mechanizmy rozstrzygania sporów, zabezpieczenia przed
nieoczekiwanym przepływem pozwoleń na emisję (który może oznaczać dziesiątki lub
setki miliardów dolarów) oraz inne elementy dobrze funkcjonującego rynku. Tworzenie międzynarodowego systemu handlu uprawnieniami do emisji
niewiele różni się od wynalezienia nowej formy pieniądza i istotne jest,
aby do tego procesu podchodzić ostrożnie i opierać się na zaufaniu
do „złotego standardu” solidnych instytucji.
Proces ustanawiania ram handlu uprawnieniami do emisji z
Europą i Japonią mógłby być również przydatny dla Stanów Zjednoczonych, zapewniając
dźwignię, ponieważ te kraje koordynują swoje polityki w ważnych kwestiach,
takich jak zachęcanie do kontroli emisji w
krajach szybko rozwijających się. Jest to szczególnie istotne w przypadku wszelkich wysiłków mających na celu poprawę standardów
dotyczących offsetów i zwiększenie ich zakresu w celu uwzględnienia lasów i innych
obszarów krytycznych. Kompensacje wbudowane w różne przepisy krajowe będą ostatecznie musiały być
zamienne na międzynarodowych rynkach emisji – a także w Stanach Zjednoczonych

Inne
nie będą w stanie połączyć swoich rynków, jeśli nie ustanowią porównywalnych standardów uczciwości offsetowej.
Zaangażowanie w działania głównych krajów rozwijających się
Zaangażowanie w działania głównych krajów rozwijających się musi stanowić
część każdego pakietu ONZ96. Nie da się przewidzieć wyniku złożonego
procesu wielostronnego, ale Grupa Zadaniowa zaleca, aby amerykańscy negocjatorzy
przestrzegali czterech zasad:
• Czy nie zabiegać o twarde limity emisji od głównych krajów rozwijających się.
• Podejmować wysiłki, które w przybliżeniu odpowiadają ograniczeniom
intensywności emisji lub innym odpowiednim wskaźnikom, koncentrując się na bogatszych
krajach rozwijających się.
• Chęć przyjęcia zobowiązań w zakresie pakietów konkretnych polityk i
środków zamiast wyraźnych zobowiązań do ograniczenia intensywności emisji.
• Położyć nacisk na działania w sektorach, które rozwiązałyby
problemy związane z konkurencyjnością.
Grupa Zadaniowa odradza dążenie do twardych limitów emisji w
krajach rozwijających się. Kraje szybko rozwijające się nie mogą z całą pewnością
przewidzieć swojego przyszłego wzrostu gospodarczego, a tym samym emisji.97 W rezultacie wszelkie
przyjęte przez nie twarde limity emisji będą prawdopodobnie ostrożne, niezwykle hojne,
a zatem bez znaczenia.
Grupa zadaniowa zaleca zamiast tego, aby negocjatorzy porównali wysiłki według
intensywności emisji lub innego wskaźnika, który zagwarantuje, że kraje rozwijające się
nie zostaną ukarane za wzrost ich gospodarek98. Oznacza to zaakceptowanie faktu,
że w najbliższej perspektywie międzynarodowe wysiłki powinny mieć na celu spowolnienie , a raczej
96 Wiele krajów rozwijających się argumentowało, że plan działania z Bali zwalnia je z
„zobowiązań” i zamiast tego określa, że będą musiały jedynie podjąć „działania”. Jednak chociaż w
tekście mowa jest jedynie o „działaniach”, tak jest nie wyklucza możliwości włączenia „zobowiązań”
do ostatecznej umowy. 97 To samo dotyczy prognoz dotyczących przyszłego wylesiania. Zarówno Brazylia, jak i Indonezja również
wykazują silną niechęć do nakładania twardych ograniczeń wylesiania, co może mieć rozległe
i nieprzewidywalne konsekwencje polityczne w krajach, w których zmiany w sposobie traktowania gruntów
mają głębokie i trudne konsekwencje społeczne. 98 Chociaż intensywność emisji to najprostszy sposób dostosowania się do zmieniającej się gospodarki, nie jest to
jedyny sposób. Inne podejścia indeksowane mogą na przykład dostosowywać się do zmiany
struktury gospodarczej, która nie znajduje odzwierciedlenia we wzroście PKB.

74 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych
niż odwrócenie emisji z krajów rozwijających się.99 Podejście to powinno również
zwalniać najbiedniejsze kraje rozwijające się z konieczności podejmowania zdecydowanych
zobowiązań.
Grupa Zadaniowa zaleca, aby negocjatorzy byli skłonni zaakceptować, zamiast
wyraźnych zobowiązań dotyczących ogólnogospodarczej intensywności (lub innych indeksowanych) celów,
zobowiązania do działań – zestawów polityk i środków – których analitycy mogliby
zasadnie oczekiwać, że pozwolą osiągnąć te same cele. Na przykład Indie mogłyby czuć się
bardziej komfortowo zobowiązując się do pozyskiwania pewnej części nowo
zainstalowanej energii ze źródeł odnawialnych i energii jądrowej, do egzekwowania określonych
norm dotyczących zużycia paliwa w przypadku nowych samochodów, do pełniejszej liberalizacji cen energii
, do wymagania, aby nowe elektrownie węglowe spełniały określone standardów oraz do ograniczenia
intensywności emisji w swoim sektorze produkcji cementu – a wszystko to w sposób,
który, jak można się spodziewać, przyniesie wystarczające zmniejszenie intensywności emisji.
(W załączniku opisano szeroką gamę potencjalnych środków).
Rzeczywiście, w przypadkach, gdy weryfikacja emisji w całej gospodarce jest trudna, sprawdzenie
takiego zaangażowania w określone polityki i środki może być łatwiejsze.100
Takie podejście będzie prawdopodobnie bardziej akceptowalne dla
krajów rozwijających się, ponieważ byłoby bardziej przejrzyście powiązane z wysiłkami
kontrolowanymi przez rządy, a nie z konkretnymi wynikami, których
często nie są w stanie osiągnąć.
Grupa zadaniowa zaleca, aby negocjatorzy położyli szczególny nacisk na działania
w sektorach, które złagodziłyby obawy dotyczące konkurencyjności. Pomogłoby to
złagodzić niektóre obawy, które stoją na przeszkodzie ciągłym wysiłkom
krajów rozwiniętych na rzecz redukcji emisji. Szczególnie istotne są tu porozumienia
w sprawie minimalnych standardów w sektorach energochłonnych . ( W załączniku opisano
wiele opcji tak zwanych zobowiązań sektorowych .) Pomogłyby one również w ustanowieniu umów wielostronnych 99 Na przykład zobowiązanie Chin do ograniczenia intensywności emisji o około 40 procent do 2020 r. można ocenić jako współmierne ze zobowiązaniem Stanów Zjednoczonych do ograniczenia emisji do poziomu z 1990 r. do roku 2020; ten ostatni jest wspólnym celem w prawodawstwie klimatycznym będącym obecnie przedmiotem debaty w Stanach Zjednoczonych. Niemniej jednak, w oparciu o rozsądne prognozy gospodarcze i energetyczne, formuła ta zakładałaby, że emisje Chin nadal wzrosną o około 20 procent w latach 2005–2020, kiedy to będą od dwóch do trzech razy wyższe niż w roku 1990. 100 Zgodność ze zobowiązaniami dotyczącymi intensywności można również łatwo zweryfikować – ale niedokładnie

regularnie dokonywane są znaczące i wiarygodne szacunki, takie jak te dotyczące emisji ze zużycia energii dokonywane przez
IEA. Chociaż nie są one wystarczające, aby stanowić podstawę handlu uprawnieniami do emisji, mogą
być odpowiednie do oceny zgodności z szeroko zakrojonymi zobowiązaniami.

Standardy porozumienia ONZ 75 , na których później mogą opierać się
środki egzekwowania prawa oparte na handlu . Mechanizmy finansowania i technologii łagodzenia Poważne porozumienie ONZ musi zapewnić krajom rozwijającym się wiarygodne ramy finansowe i technologiczne umożliwiające ograniczenie emisji.101 Grupa zadaniowa zaleca, aby porozumienie ONZ obejmowało zaostrzonego i ukierunkowanego następcę CDM, a także specjalny fundusz o pomoc w zakresie technologii niskoemisyjnych i uniknięcie wylesiania. Grupa zadaniowa ustaliła wcześniej, że CDM jako podejście do finansowania ma głębokie wady. Reformy powinny prowadzić do skuteczniejszych norm, lepszych audytów prowadzących do poprawy wyników w zakresie emisji oraz prawdziwie niezależnej weryfikacji, przy jednoczesnym uzupełnieniu ich bezpośrednią pomocą, która zdaniem grupy zadaniowej jest niezbędnym uzupełnieniem. ( W odróżnieniu od Protokołu z Kioto wylesianie musi stanowić znaczącą część tych wysiłków, w tym poprzez nowy mechanizm kompensacyjny i fundusz celowy). Specjalny fundusz, który zapewniałby pomoc, mógłby przekazywać środki w celu pokrycia kosztów krańcowych czystej technologii lub bezpośredniego uniknięcia wylesiania lub mogłyby zakupić samą technologię, a następnie ją przekazać.102 Pomimo zasadniczej potrzeby skupienia się na największych emitentach, Stany Zjednoczone , tworząc następcę CDM, powinny wspierać wysiłki mające na celu zapewnienie, że kraje najsłabiej rozwinięte nie zostaną pozostawione w tyle . Warto wyraźnie skierować część inwestycji do tych krajów, co pomogłoby między innymi w budowaniu poparcia Wielkiej Brytanii dla polityki USA, ponieważ Wielka Brytania zdecydowanie nalegała na zreformowanie mechanizmów finansowania niskoemisyjnego w tym kierunku. Pomoc na rzecz adaptacji Grupa zadaniowa zaleca, aby porozumienie ONZ przełamało dominujące w przeszłości wąskie podejście do redukcji emisji i rozszerzyło jego zakres tak, aby obejmował adaptację. Negocjacje na tym froncie byłyby częścią „finansów” i „” technologii” z siedzibą na Bali. 102 Jak zauważono w rozdziale czwartym, to drugie podejście mogłoby uniemożliwić skorumpowanym rządom marnowanie środków, jednak należy zachować szczególną ostrożność w celu zapewnienia poszanowania praw własności intelektualnej.

76 W obliczu zmian klimatycznych: strategia
także dla amerykańskiej polityki zagranicznej.103 Świat zgodził się właśnie na to podczas
negocjacji klimatycznych na Bali w grudniu 2007 r. Ostateczne porozumienie powinno potwierdzić odpowiedzialność bogatszych krajów za pomoc tym, którzy są mniej zdolni, w przystosowaniu się do skutków zmian
klimatycznych zmiana. Należy to jednak zrobić w sposób
, który wyraźnie zapewni kraje rozwijające się, że pomoc w przystosowaniu się do zmiany klimatu nie wyprze innej pomocy rozwojowej; w szczególności
będzie to wymagało jasnych zobowiązań, że dodatkowe wsparcie na rzecz
pomocy w zakresie adaptacji będzie miało charakter przyrostowy i nie będzie odbierać innej
pomocy rozwojowej. Porozumienie ONZ powinno zobowiązać kraje do uwzględniania
wpływu klimatu w swojej pomocy rozwojowej, ustanawiać mechanizmy
określania potrzeb adaptacyjnych krajów rozwijających się i zapewniać koordynację pomocy ze strony bogatszych krajów. Wysiłek ten nie tylko byłby
słuszny, ale pomógłby oderwać wiele
krajów rozwijających się, które w przeciwnym razie chroniłyby swoich większych i bogatszych partnerów
przed presją na przyjęcie znaczących zobowiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu.
Konkluzje i plan awaryjny
Pięć elementów akceptowalnego porozumienia ONZ jest współzależnych. W
szczególności grupa zadaniowa zaleca, aby bez odpowiednio ambitnego
zaangażowania w działania ze strony głównych szybko wschodzących gospodarek Stany Zjednoczone
i inne zaawansowane kraje uprzemysłowione odmówiły uznania swoich
własnych zobowiązań za część porozumienia ONZ. Podejmowanie zobowiązań bez
wzajemnych działań ze strony innych oznaczałoby utratę ważnego punktu
oddziaływania i utrudniałoby wysiłki mające na celu dostosowanie zobowiązań w świetle
obaw dotyczących konkurencyjności. Co więcej, jest po prostu niewyobrażalne
, aby Kongres zatwierdził porozumienie zawierające twarde zobowiązania USA wraz z wyraźną zgodą na uwolnienie szybko wschodzących gospodarek, które są głównymi konkurentami, a zawarcie porozumienia,
które zostało później odrzucone przez Kongres, byłoby jeszcze bardziej szkodliwe do
Stanów Zjednoczonych, niż nie zawierać żadnego porozumienia.
Grupa zadaniowa zaleca także, aby rozwinięte kraje uprzemysłowione
jasno dały do zrozumienia, że w przypadku wygaśnięcia Protokołu z Kioto bez jego zastąpienia elementy
103 negocjacji w tej sprawie będą częścią ścieżki „dostosowania” ustanowionej na Bali.
W zależności od kierunku, jaki ostatecznie obrali, mogą one również krzyżować się ze ścieżkami „finanse”
i „technologia”.

Wraz z nim może wygasnąć porozumienie ONZ 77 CDM. Główne kraje rozwijające się
nie powinny oczekiwać dalszego otrzymywania wsparcia CDM, jeśli nie chcą
podjąć własnych zobowiązań w zakresie łagodzenia zmiany klimatu.
Jeśli jednak Stanom Zjednoczonym nie uda się włączyć swoich zobowiązań do redukcji
emisji do rozsądnego porozumienia ONZ, powinny szukać sposobów na oparcie tych
zobowiązań na solidniejszych podstawach niż byłoby to możliwe w przypadku samego ustawodawstwa krajowego.
Jest to prawdą z tych samych powodów, dla których pożądane jest porozumienie ONZ obejmujące
zobowiązania dotyczące celów w zakresie emisji z krajów rozwiniętych
: przekonałoby to innych, że Stany Zjednoczone są zaangażowane
w ograniczanie emisji, zyskując w ten sposób wpływ. Zapewniłoby to również
większą przewidywalność dla przedsiębiorstw. Być może najważniejsze jest to, że
handel uprawnieniami do emisji będzie oparty na solidnych podstawach prawnych.
Grupa zadaniowa zaleca zatem, aby Stany Zjednoczone, jeśli nie będą w stanie
zawrzeć zadowalającego porozumienia ONZ, poszukiwały odrębnego porozumienia pomostowego z
innymi rozwiniętymi krajami uprzemysłowionymi, które cementowałoby ich krótkoterminowe zobowiązania w zakresie redukcji emisji, jednocześnie harmonizując zasady zgodności i handlu.104
Prawda powiązania będą wymagały dużego stopnia współpracy technicznej
między krajami, a niektóre z nich będą wymagały nowych prawnie wiążących
instrumentów105. (Porozumienie mogłoby również łączyć systemy handlowe spoza
krajów rozwiniętych uprzemysłowionych, o ile byłyby one niezawodne
i solidne – wysoki poziom ale nie jest to standard nie do pokonania.) Będzie to również
wymagało porozumienia w sprawie standardów międzynarodowych offsetów, ponieważ offsety
włączone do różnych systemów krajowych, czy to w energetyce, leśnictwie,
czy gdzie indziej, w idealnym przypadku powinny stać się zamienne na międzynarodowych
rynkach emisji. Ponadto będzie wymagać silnej infrastruktury instytucjonalnej,
w tym instytucji zaufanych w zakresie weryfikacji krajowych emisji. Umowa
pomostowa uwzględniająca te potrzeby zapewniłaby podstawy
do połączenia systemów krajowych w handel międzynarodowy
. Można tego dokonać w drodze pojedynczej umowy wielostronnej lub, co jest bardziej niezdarne, ale być może
bardziej wykonalne, w drodze szeregu umów dwustronnych. Jeżeli z czasem te kraje wspólnie stwierdzą,
że główne kraje rozwijające się nie robią wystarczająco dużo, będą mogły zrewidować swój pakt
wyłącznie za zgodą siebie. I odwrotnie, gdyby główne kraje rozwinięte zdecydowały się później
przyjąć znaczące zobowiązania, mogłyby one zostać uwzględnione w porozumieniu ONZ wraz ze
zobowiązaniami wobec krajów rozwiniętych. 105 Grupa Zadaniowa zauważa, że ustalenie podstawy handlu uprawnieniami do emisji nie jest tożsame z
wymagając tego. Niektóre kraje mogą przez jakiś czas nie być gotowe na powiązanie swoich polityk wewnętrznych,
gdyż takie powiązania są w dużej mierze nieodwracalne i narażają rynki krajowe na dodatkowe źródła
wpływów zewnętrznych.

78 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
ustalenia nie zostaną wymazane wraz z wygaśnięciem Protokołu z Kioto i
brakiem globalnego następcy.
Grupa zadaniowa stwierdza, że chociaż takie porozumienie pomostowe zaspokoiłoby
krytyczną potrzebę krajów, które chcą utrzymać silne rynki handlu uprawnieniami do emisji,
porozumienie to nie zastępuje szerszego porozumienia ONZ, a w szczególności działań
głównych gospodarek wschodzących . Zatem w następnym rozdziale omówiono sposoby, w
jakie Stany Zjednoczone i inne kraje mogą promować działania głównych
gospodarek wschodzących. Sukces na tym froncie sprawi, że te
kraje staną się chętniejszymi partnerami w bardziej ambitnym
porozumieniu ONZ. W następnym rozdziale dokonano także oceny kroków, jakie Stany Zjednoczone i
inne kraje mogą i powinny podjąć, jeżeli główne gospodarki wschodzące nie podejmą
wystarczająco ambitnych działań, czy to w ramach porozumienia ONZ, czy jednostronnie.

Partnerstwo na rzecz
współpracy klimatycznej
Ambitne globalne porozumienie wyznaczyłoby kurs na kilka następnych lat
międzynarodowych wysiłków klimatycznych. Jednak dopilnowanie, aby najwięksi emitenci
wywiązali się ze swoich zobowiązań, nadal byłoby monumentalnym zadaniem. A jeśli
proces ONZ prowadzący do Kopenhagi zakończy się brakiem porozumienia lub jego słabym skutkiem
, potrzeba podjęcia innych wysiłków dyplomatycznych będzie jeszcze bardziej dotkliwa.
Grupa zadaniowa zaleca zatem, aby stały proces skupiający
największych emitentów na świecie w celu rozwiązania problemu ich emisji stanowił podstawowy element nowej
strategii, która uzupełniałaby i wzmacniała bieżące wysiłki ONZ, a także dwustronne
i regionalne.
Celem tego partnerstwa na rzecz współpracy klimatycznej byłoby wdrożenie agresywnych strategii łagodzenia zmiany klimatu – prowadzących do redukcji emisji, a także silnych zachęt do ciągłych innowacji i
stosowania technologii niskoemisyjnych – w przeciwieństwie do
procesu ONZ, który koncentruje się na ważnych pracach negocjacyjnych wiążące
cele redukcji emisji i uniwersalne mechanizmy ich wspierania. Obejmowałoby to szeroki wachlarz inicjatyw, a nie jedno
obejmujące wszystko porozumienie. Choć niezależna, wspierałaby
proces ONZ, który będzie kontynuowany przez dziesięciolecia: wysiłki w jej ramach pomogą państwom wywiązać się ze
wszelkich zobowiązań ONZ, natomiast inicjatywy ustanowione w ramach tego ukierunkowanego, ale mniej
formalnego procesu mogą zbudować zaufanie potrzebne do ostatecznego włączenia ich w
szersze porozumienie w ramach ONZ.
79
80 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Grupa Zadaniowa podkreśla, że istota i cel Partnerstwa
na rzecz Współpracy Klimatycznej będzie bardzo różny od tych, które odbywały się na najważniejszych spotkaniach gospodarczych administracji Busha. Proces MEM był cennym
wysiłkiem na czas określony, mającym pomóc w negocjowaniu następcy protokołu z Kioto.
Jej dyskusje nie przyniosły jednak konkretnych kroków mających na celu redukcję
emisji w krajach uprzemysłowionych i wschodzących, po części zgodnie z planem,
a po części dlatego, że działała w atmosferze braku zaufania wobec
zamiarów USA. Z kolei Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej opierałoby
się na fundamencie jasnego i zdecydowanego zaangażowania Stanów Zjednoczonych
w krajowe redukcje emisji i skupiałoby się przede wszystkim na opracowaniu
konkretnych działań łagodzących.
Zasady i uzasadnienie
Kraje zaangażowane w Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej zobowiązałyby się, podobnie jak
w procesie ONZ, do podjęcia działań łagodzących i zapewniłyby zachęty innym
, aby robili to samo. Mniejsza grupa mogłaby to jednak zrobić w większym wymiarze
bezpośredni, elastyczny i mniej formalny sposób, który wypełniłby niektóre z najważniejszych
luk, jakie pozostawią wysiłki ONZ. Pozwoliłoby to
Stanom Zjednoczonym i innym krajom odpowiedzialnym za większość światowych
emisji na przyjęcie możliwie ambitnego programu, przy jednoczesnym
stałym opracowywaniu, intensyfikowaniu i wdrażaniu bardziej wszechstronnego i solidnego globalnego podejścia.
Grupa zadaniowa stwierdza, że mała grupa mogłaby stawić czoła kilku problemom
, które utrudniają globalne podejście. Kraje rozwijające się mogą jeszcze nie chcieć
zobowiązać się do przyjęcia ambitnych, ogólnogospodarczych celów w zakresie
emisji gazów cieplarnianych w ramach prawnie wiążącego porozumienia światowego. I choć
Grupa Zadaniowa zaleciła Stanom Zjednoczonym otwarcie się na
inną globalną alternatywę – porozumienie, w którym każdy duży
kraj rozwijający się zobowiąże się do przyjęcia własnego, odrębnego zestawu polityk, a nie ogólnej
liczby emisji – sama złożoność może ostatecznie przytłoczyć to
podejście. Jednakże każdy kraj w mniejszej grupie musiałby jedynie ocenić
mniejszą liczbę innych wysiłków, aby ustalić, czy są one akceptowalne. U
podstaw tego podejścia leżałoby poważne zaangażowanie każdego członka
w określoną politykę. Postęp można mierzyć za pomocą limitów emisji,
celów intensywności lub innych wskaźników, które nie obejmują bezpośrednio emisji

ilości Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej 81
. Najważniejsze jest sensowne działanie. Zobowiązania do
praktycznej polityki ograniczającej emisje mogą w niektórych krajach
i sektorach obejmować systemy handlu uprawnieniami do emisji, a także powiązania między różnymi
systemami, jeśli są one wykonalne.
Ponadto Grupa Zadaniowa ustaliła już wcześniej, że najbardziej
odpowiednie zachęty do stymulowania wysiłków w krajach rozwijających się
na rzecz kontroli emisji różnią się w zależności od stanu. Grupa zadaniowa stwierdza, że
szeroki wachlarz punktów wyjścia i interesów wśród krajów rozwijających się
oznacza, że dyskusje prowadzone początkowo w małej grupie mogą potencjalnie
przynieść rezultaty, których osiągnięcie w drodze globalnych negocjacji byłoby niepraktyczne.
Nawet jeśli kraje rozwijające się podpiszą ambitne zobowiązania w ramach
porozumienia ONZ, zbyt skomplikowane będzie uwzględnienie całej gamy
zachęt dla poszczególnych krajów, które będą potrzebne, aby pomóc im w dotrzymaniu tych obietnic. Obecnie nie jest
nawet jasne, jakie są najwłaściwsze i najskuteczniejsze polityki i
zachęty, co sugeruje jeszcze większą wartość bardziej intymnego forum,
na którym można by w znaczący sposób
podjąć niewiążące zobowiązania polityczne, a jednocześnie je odpowiednio zweryfikować.
Jak mogłoby to działać w praktyce? Uczestnicy Partnerstwa
na rzecz Współpracy Klimatycznej regularnie przedstawialiby szereg propozycji polityk
i innych wysiłków wraz z mierzalnymi celami. Kraje naradzałyby się
w sprawie adekwatności tych ofert i skupiałyby się na obszarach, w których koordynacja
umożliwiłaby podjęcie kroków o jeszcze silniejszym wpływie na
emisje. Wysiłki skupiałyby się na konkretnych działaniach i na tym, gdzie
te działania są niewystarczające. Te obszary koordynacji mogą obejmować
współpracę techniczną (na przykład w zakresie zaawansowanej niskoemisyjnej
technologii węglowej lub efektywności budynków); gwarancje (np. dotyczące
trasy gazociągów oraz dostaw paliwa jądrowego i usuwania odpadów);
pomoc polityczna (na przykład w zakresie opracowywania programów efektywności energetycznej, reformy cen energii lub gospodarki leśnej) i podobne wysiłki
w innych obszarach. Uczestnicy procesu zgodziliby się także na
regularny przegląd swoich ofert i celów.
Proces ten jest niezwykły w międzynarodowej dyplomacji ekologicznej,
ale jest powszechny w złożonych negocjacjach handlowych, takich jak z
WTO. Na początku negocjacji w Kioto
zaproponowano podobny pomysł – znany jako „zobowiązanie i przegląd” – ale nigdy nie
zyskał on rozgłosu, ponieważ niewiele pracy włożono w zapewnienie, że zobowiązania
będą znaczące.

82 Konfrontacja ze zmianami klimatycznymi: strategia dla polityki zagranicznej USA
Teoretycznie takie podejście można wdrożyć poprzez szereg
uzupełniających się dwustronnych, regionalnych i innych małych projektów. Jednak
stała grupa dużych krajów może dokonać ustaleń między partnerami, którzy w przeciwnym razie mogliby nie zidentyfikować możliwości. Co ważniejsze, grupa zadaniowa stwierdza, że jedynie proces dotyczący głównych emitentów zapewniłby
głowom państw i szerokiemu gronu urzędników wyższego szczebla w rządzie
regularne wspólne skupianie się na klimacie – i że tylko takie kierownictwo wyższego szczebla będzie
miało władzę niezbędną do całościowej oceny wysiłków innych osób (w przeciwieństwie
do zwykłego porównywania limitów emisji lub cen) oraz identyfikowania zachęt z
różnych obszarów (w przeciwieństwie do jedynie zachęt finansowych z handlu uprawnieniami do emisji lub
funduszy klimatycznych). Natomiast splot innych spotkań klimatycznych
wymagałby zbyt dużo czasu, aby wszystkie te osoby mogły być konsekwentnie
zaangażowane. To prawda, że głowy państw i ministrowie regularnie angażują się w
spotkania dwustronne i regionalne, ale poza spotkaniami
ministrów środowiska i energii klimat rzadko jest jedyną, a rzadko
nawet centralną kwestią.
Grupa zadaniowa stwierdza, że partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej musiałoby składać się
z około tuzina uczestników, i zaleca
odpowiedni jego skład. Aby pokryć dużą część światowych emisji, należałoby uwzględnić ośmiu
największych emitentów – Stany Zjednoczone, Unię Europejską, Japonię, Rosję, Brazylię, Chiny, Indie i Indonezję.
Grupę
można rozszerzyć o jeden lub dwa bardziej zaawansowane
kraje przemysłowe, takie jak Kanada czy Australia; ograniczenie
Unii Europejskiej do jednego przedstawiciela byłoby również trudne politycznie. Można również włączyć jednego
lub dwóch innych głównych rozwijających się emitentów – takich jak Meksyk, Nigeria czy Republika Południowej Afryki – zwłaszcza ze względu na obawy dotyczące konkurencyjności lub równowagi regionalnej106 . W każdym razie grupa zadaniowa uważa, że aby zapewnić członkom zainwestowanych w tę grupę, istotne byłoby, aby została ona zbudowana w drodze konsultacji, a nie przez fiat USA lub krajów rozwiniętych, i zaleca, aby Stany Zjednoczone przyjęły takie podejście. Proces ten sprzyjałby cennemu poczuciu partnerstwa, unikając wysyłania sygnału do innych zaawansowanych krajów uprzemysłowionych, że wysiłki te są amerykańską próbą odsunięcia na bok tradycyjnych forów, w szczególności UNFCCC, lub przekonania krajów rozwijających się , że na przykład Stany Zjednoczone mogą chcą włączenia Meksyku, podczas gdy Chiny i Japonia mogą starać się o włączenie Korei Południowej.

Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej 83
jest próbą zmierzenia się z nimi. Potrzebne forum mogłoby w
zasadzie wyewoluować z istniejącego procesu „Gleneagles” G85, jednakże
grupa zadaniowa obawia się, że proces ten jest przeciążany w stosunku do
krajów europejskich i że, co ważniejsze, G8 nie była
w stanie włączyć do swoich obrad ważnych krajów rozwijających
się w sposób regularny, uporządkowany i pełen szacunku.
Określanie oczekiwań i podejmowanie zobowiązań
Podstawowym elementem partnerstwa na rzecz współpracy klimatycznej będzie szereg
zobowiązań podjętych zarówno przez kraje rozwinięte, jak i rozwijające się, które będą okresowo
przeglądane i korygowane. Po zaleceniu wiążącego zobowiązania się do
głębokich cięć emisji przez rozwinięte kraje uprzemysłowione, najlepiej w ramach
porozumienia ONZ, ale jeśli okaże się to niemożliwe, czego można
oczekiwać od krajów rozwijających się? Grupa zadaniowa zaleca,
aby zaproponowane przez nią wytyczne do negocjacji z ONZ – w szczególności, aby
świat jako całość dążył do zmniejszenia o połowę swoich emisji do połowy stulecia oraz aby
wysiłki krajów były porównywane na podstawie intensywności emisji lub innych podobnych wskaźników —
służyć jako wytyczna, według której
należy mierzyć zobowiązania polityczne podejmowane przez kraje rozwijające się, a także ich realizację. Jeśli światu
uda się zawrzeć porozumienie ONZ w tym kierunku, będzie ono stanowić
silną kotwicę. Jeżeli jednak zostanie zawarte słabsze porozumienie (lub brak porozumienia),
Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej powinno w dalszym ciągu skupiać się na bardziej
ambitnym celu, jakim jest zmniejszenie o połowę emisji do połowy stulecia i przyciągnięcie
jednolitych poziomów wysiłków.
Kraje rozwijające się mogłyby osiągnąć ten cel poprzez wyraźne zobowiązania dotyczące limitów intensywności emisji i późniejsze działania następcze.107 Takie podejście ma zaletę prostoty i mogłoby
być akceptowalne dla szybko, ale nieprzewidywalnie rozwijających się
krajów rozwijających się, gdyby zobowiązania nie stały się prawnie wiążące.108 Alternatywnie, w miarę w przypadku porozumienia ONZ kraje mogą zobowiązać się do szeregu
środków politycznych, o ile pozostali członkowie grupy dokonają oceny
107 Nawet jeśli kraj podejmie zobowiązanie w ramach porozumienia ONZ, może
w tym kontekście podjąć bardziej ambitne zobowiązanie jako część pakietu obejmującego większą elastyczność i zachęty. 108 Chiny, Indie i Rosja podjęły już podobne zobowiązania w zakresie energochłonności,
choć, co najważniejsze, nie oczekuje się, aby te dwa pierwsze je wywiązały się (a w przypadku Indii
zobowiązanie to nie jest przede wszystkim szczególnie ambitne).
A
84 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej
te, które okażą się wystarczające. Zgodność z wieloma możliwymi środkami byłaby
łatwa do sprawdzenia – na przykład zobowiązania dotyczące standardów portfela energii odnawialnej
można by porównać z
ocenami Międzynarodowej Agencji Energetycznej, natomiast zobowiązania do utrzymania wylesiania na określonym
poziomie można sprawdzić za pomocą nadzoru powietrznego lub satelitarnego. W wielu
przypadkach, np. w przypadku standardu dotyczącego portfela energii odnawialnej lub
standardów efektywności budynków, dość proste byłoby również przewidzenie
redukcji emisji, jakie spowodowałyby poszczególne środki, gdyby zostały właściwie i w pełni
wdrożone. Środki można również ściśle powiązać z ukierunkowanymi zachętami,
takimi jak programy offsetowe ukierunkowane na niewielką liczbę zmian w
wytwarzaniu energii lub współpraca techniczna w zakresie efektywności budynków. Co więcej,
w przypadku krótkoterminowych kroków, które doprowadzą jedynie do długoterminowych
redukcji emisji – na przykład budowanie podstaw pod CCS lub pełniejsze wykorzystanie odnawialnych źródeł energii – krótkoterminowe redukcje emisji są bezużyteczne jako
miernik działań krajów rozwijających się i jedynie zobowiązania do
realizacji zasad będą podlegały weryfikacji. Zobowiązania polityczne będą również jedyną
opcją krótkoterminową, w przypadku której obecnie
nie ma możliwości monitorowania emisji lub nie jest ona jeszcze wiarygodna, jak może to mieć miejsce na przykład w
ważnym przypadku leśnictwa.
Koncentrowanie się na zobowiązaniach politycznych, a nie na
zobowiązaniach dotyczących szerokich emisji lub intensywności emisji, ma wady. W wielu przypadkach
przewidzenie ilościowego wpływu poszczególnych zobowiązań będzie
trudne.109 Zatem pomimo wywiązania się przez kraj rozwijający się ze zobowiązań, ogólne cele w zakresie emisji mogą nie zostać osiągnięte. Wyraźnie ukierunkowane
zobowiązania polityczne mogą również poświęcić elastyczność110. Jednak oba te
problemy – trudność w przewidywaniu wpływu niektórych polityk oraz
możliwość wystąpienia nieprzewidzianych możliwości i trudności – można by
złagodzić dzięki elastycznemu podejściu, jakie stosuje Partnerstwo na rzecz
Współpracy Klimatycznej pozwoliłby.
Grupa zadaniowa stwierdza, że w najbliższej perspektywie w ramach Partnerstwa na rzecz
współpracy klimatycznej zobowiązania krajów rozwijających się do określonych polityk (wiele opcji
109 Na przykład zobowiązania do wzmocnienia praw własności lasów lub do rozwoju
infrastruktury na rzecz energii niskoemisyjnej będzie znacznie trudniej powiązać z wyprzedzeniem z określonymi
redukcjami emisji.110 Na przykład Indie mogą w pewnym momencie uznać za łatwiejsze niż oczekiwano ograniczenie emisji z transportu, natomiast trudniejsze niż przewidywano ograniczenie emisji z wytwarzania energii, mimo że
wcześniej zobowiązały się do agresywnego działania na energię i słabszego działania na transport.

Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej 85
są opisane w załączniku) są lepsze niż zobowiązania dotyczące wyłącznie emisji ogólnogospodarczych lub limitów intensywności emisji. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że
można je bardziej bezpośrednio powiązać z zachętami zewnętrznymi i można je zastosować do kluczowych
środków, które kładą podwaliny pod przyszłe działania łagodzące, ale które
nie redukują emisji w najbliższej perspektywie. Można je uzupełnić
ogólnogospodarczymi limitami intensywności emisji. Grupa Zadaniowa zaleca, aby w ramach Partnerstwa na rzecz Współpracy Klimatycznej Stany Zjednoczone
i inne państwa skupiły swoje wysiłki na uzyskaniu zobowiązań w zakresie konkretnych środków politycznych.
Przegląd i rewizja polityki
Po podjęciu pierwszych kroków w celu zobowiązania się do redukcji emisji i
zapewnienia zachęt innym, wszystkie uczestniczące kraje, w tym
Stany Zjednoczone, będą musiały okresowo decydować, czy złagodzić, zintensyfikować czy też kontynuować swoje wysiłki we własnym kraju, a także na oferowane przez nie zachęty.
Dzięki temu będą mogli śmiało eksperymentować z różnymi programami
ograniczania emisji, bez obawy, że utkną w
podejściu marnotrawnym, nieskutecznym lub przynoszącym efekt przeciwny do zamierzonego.
Stany Zjednoczone muszą przewidzieć możliwość, że główne
kraje rozwijające się nie ograniczą dostatecznie swoich emisji,
niezależnie od swoich formalnych zobowiązań. Zaawansowane państwa uprzemysłowione
muszą teraz zastanowić się, jak zareagowałyby, nie tylko w razie
konieczności, ale także w celu powstrzymania krajów rozwijających się przed
niepowodzeniem.
Grupa zadaniowa stwierdza, że w najbliższej perspektywie proces zapewniania zgodności
zobowiązań krajów rozwijających się z ich własnymi celami i interesami niezwiązanymi z klimatem
, wraz z perspektywą stawienia czoła zmienionym bodźcom ze strony
rozwiniętego świata przemysłowego, jeśli nie zostaną one zrealizowane działać w wystarczający sposób, będzie musiało być głównym
środkiem, za pomocą którego zaawansowane kraje uprzemysłowione maksymalizują prawdopodobieństwo, że
główne kraje rozwijające się wywiążą się ze swoich obietnic. Formalne i karne
mechanizmy zgodności, często kojarzone z umowami międzynarodowymi,
będą w najlepszym wypadku odgrywać znacznie słabszą rolę.
W obliczu niewystarczających działań ze strony krajów rozwijających się Stany Zjednoczone
i inne kraje w naturalny sposób ponownie przeanalizowałyby zarówno swoje wysiłki we własnym kraju,
jak i zachęty, jakie oferują za granicą111. Po prostu grożą rozluźnieniem.
111 Niektórzy mogą uważać, że jest przedwczesne, aby Stany Zjednoczone rozważały, w jaki sposób mogłyby to zrobić zmienić swoją
politykę w obliczu bierności innych, biorąc pod uwagę, że obecnie nie posiada
własnych limitów emisji. Chyba że Stany Zjednoczone będą miały pewność, że zrozumieją, w jaki sposób mogą to zrobić
dostosować swoją politykę, nie będzie chciała od początku wykazywać się większymi ambicjami, co może skutkować porażką

Jest mało prawdopodobne, aby amerykańskie wysiłki
we własnym kraju skłoniły kraje rozwijające się
do wzmocnienia ich własnej polityki wewnętrznej.112 Aby takie zagrożenia odniosły
znaczący skutek, kraje te musiałyby być bardzo zaniepokojone
możliwymi konsekwencjami zmian klimatycznych, że zdecydowaliby się
zrekompensować brak redukcji emisji przez innych. Między innymi Chinom i Indiom
nie udało się uczynić zmian klimatycznych
priorytetem napędzającym tę dynamikę113.
Niemniej jednak, jeśli wysiłki łagodzące okażą się znacznie
droższe niż przewidywano, a brak działań ze strony krajów rozwijających się
wydaje się będą utrudniać redukcje emisji w krajach rozwiniętych,
kraje te, w tym Stany Zjednoczone, mogłyby zdecydować się na zbadanie
, czy mniej ambitna polityka ma sens.
Przemawia za tym kilka czynników. Istnieje realne niebezpieczeństwo, że
Stany Zjednoczone zbyt szybko się poddadzą w obliczu krytycznego zagrożenia
wynikającego ze zmian klimatycznych. Co więcej, ograniczając swoje ambicje we własnym kraju,
Stany Zjednoczone utraciłyby wpływ w momencie, gdy mogłoby to być najbardziej
konieczne. Ponadto, jeśli obawy dotyczące konkurencyjności byłyby najważniejsze,
właściwszą pierwszą reakcją mogłyby być inne środki.114
Grupa zadaniowa stwierdza, że Stany Zjednoczone powinny zachować ostrożność, jeśli chodzi o ograniczanie
wysiłków we własnym kraju, jeśli staną w obliczu bierności krajów rozwijających się. Grupa Zadaniowa
zaleca, aby Stany Zjednoczone nie rozważały takich posunięć przez co najmniej
pięć lat po przyjęciu własnego programu krajowego. Nawet wtedy grupa zadaniowa
zaleca, aby wszelkie zmiany wprowadzać ostrożnie, skupiając się najpierw na obszarach, w których
wpływ na konkurencyjność wrażliwych sektorów jest poważny, i aby
zamiast tego rozważyć rozwiązania alternatywne. Jeżeli w perspektywie średnioterminowej – być może po kolejnych pięciu
latach – działania krajów rozwijających się okażą się rażąco niewystarczające, Stany Zjednoczone powinny
rozważyć pełniejszy zakres opcji modyfikacji swojej polityki wewnętrznej. Decyzje te
trzeba będzie podjąć w oparciu o stan świata, gospodarkę amerykańską,
możliwości postępu w sprawie zmian klimatycznych. Straci także możliwości rzeczywistego wywierania wpływu
na główne kraje rozwijające się. 112 Perspektywa zwiększonych ambicji krajowych może być jednak powiązana z bardziej odpowiednimi
zachętami. W szczególności Komisja Europejska zaproponowała, aby w przypadku
podjęcia przez kraje rozwijające się wystarczających działań zwiększyć swoje limity, co z kolei sprawi, że będzie im łatwiej dokonywać
zwiększonych zakupów CDM. Ta druga możliwość stanowiłaby bezpośrednią zachętę do podjęcia bardziej zdecydowanych działań
z krajów rozwijających się. 113 Stany Zjednoczone i inne kraje mogą również zdecydować się na zwiększenie, a nie ograniczanie swoich
wysiłków na swoim terytorium, aby zrekompensować brak redukcji emisji gdzie indziej lub wzmocnić
zachęty do rozwoju technologii, co mogłoby ostatecznie doprowadzić do głębokich redukcji przy niższych
kosztach w rozwijający się świat. 114 Trevor Houser i in., Wyrównywanie szans w zakresie emisji dwutlenku węgla. Jeżeli można by je realizować w
sposób wielostronny i zgodny z WTO, właściwe byłyby również środki handlowe.

Partnerstwo na rzecz współpracy klimatycznej 87
z ówczesną nauką i technologią o klimacie, których nie można przewidzieć
z jakąkolwiek pewnością.
Jeżeli główne kraje rozwijające się nie podejmą wystarczających działań w kierunku ograniczenia
swoich emisji, Stany Zjednoczone i inne kraje również będą musiały ponownie ocenić
oferowane przez siebie zachęty. Mogą zdecydować się na zintensyfikowanie istniejących zachęt lub dodanie nowych, ograniczenie oferty lub kontynuację
obranego kursu.
Wzmocnienie zachęt do redukcji emisji prawdopodobnie doprowadziłoby
do bardziej zdecydowanych działań ze strony głównych krajów rozwijających się. Polityka
obiecująca wzmocnienie zachęt w obliczu niewłaściwych działań krajów rozwijających się może jednak w przewrotny sposób motywować
kraje rozwijające się do powstrzymywania się od agresywnych wysiłków na rzecz ograniczenia emisji w nadziei
otrzymania większej pomocy. Dla kontrastu, polityka osłabiania
zachęt w obliczu bierności krajów rozwijających się może powstrzymywać kraje rozwijające się przed niepowodzeniem, aby nie utraciły wsparcia z zewnątrz.115
Grupa Zadaniowa stwierdza, że zasadność wzmacniania lub osłabiania wszelkich
zachęt w obliczu nieodpowiednich działanie kraju będzie zależeć od
wykazanej skuteczności danej zachęty; czy wzmocnienie
danej zachęty w obliczu bierności zachęci inne kraje do
wstrzymania się z działaniami w celu uzyskania większych zachęt; oraz w sprawie kosztów, jakie
ponoszą Stany Zjednoczone w związku z zapewnieniem zachęty.
Biorąc pod uwagę stopień, w jakim zasadność oferowania określonych zachęt będzie
uzależniona od okoliczności i oparta na bieżącym doświadczeniu, grupa zadaniowa
zaleca rygorystyczną i regularną ponowną ocenę zachęt oferowanych
krajom rozwijającym się, zarówno przez same Stany Zjednoczone, jak i przez Partnerstwo
na rzecz Klimatu Współpraca zbiorowa w celu zidentyfikowania najskuteczniejszych podejść.
Stany Zjednoczone powinny wprowadzać zmiany w swoim podejściu powoli, dając sobie
czas na ocenę skutków.
Zobowiązania prawne
Prawnie wiążące traktaty zdominowały debatę na temat polityki klimatycznej. Tradycyjnie kojarzą się je
z ambitnymi działaniami, podczas gdy niewiążące
zobowiązania wiążą się z niewystarczającym wysiłkiem.116 Doświadczenie flexi115 z konkretnymi zachętami może również ujawnić, że jest mało prawdopodobne, aby były one skuteczne,
nawet jeśli zostaną wzmocnione. Wkładanie wysiłku w takie obszary prawdopodobnie byłoby stratą
zasobów. 116 Ten schemat obowiązuje historycznie – na przykład Europa, która ma zobowiązania wynikające z
Kioto, podjęła bardziej agresywne wysiłki w celu kontroli swoich emisji niż Stany Zjednoczone,
które nie ratyfikowały protokołu.

88 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Błahe podejście do dyplomacji klimatycznej zaangażowanej w Partnerstwo na rzecz
współpracy klimatycznej sugeruje jednak, że skupianie się na wiążących umowach
może podważyć jej wartość.
Podejścia wiążące mają istotne zalety. Przy zachowaniu wszystkich pozostałych warunków
takie porozumienia ułatwiają działanie każdemu państwu, ponieważ państwo to
ma większą pewność co do przyszłych działań innych. (To prawda,
nawet jeśli formalne mechanizmy egzekwowania prawa są słabe, jak prawie na
pewno będzie w przypadku każdego porozumienia klimatycznego). Wiążące umowy mogą zatem zapewnić
długoterminową stabilność, której państwa i firmy potrzebują do dokonywania długoterminowych inwestycji niezbędnych do przeciwdziałania zmianom klimatycznym. 117 Mają one także
charakter nieuchwytny: Stany Zjednoczone pomogłyby naprawić swoją reputację,
stosując nie tylko podejście nieformalne, ale także
prawnie wiążące.
Prawnie wiążące umowy mogą jednak być mniej żelazne, niż
mogłoby się wydawać. Państwa mogą je naruszyć lub wycofać się, ryzykując niepewny
odwet. Stanowi to poważne ryzyko dla wielu szybko rozwijających się krajów i jak zauważyła już grupa zadaniowa, należy się nim zająć,
łącząc w sobie realizm w ustalaniu zobowiązań dla krajów rozwijających się
z perspektywą zmiany zachęt dla krajów rozwijających się
do działań, niż w drodze jakichkolwiek formalnych działań mechanizm egzekwowania. Brak treści
w jakimkolwiek porozumieniu może również podważyć pewność, jaką wydaje się
zapewniać, co skłoniło grupę zadaniową do wcześniejszego odradzania włączania
luźnych limitów emisji dla poszczególnych krajów do globalnego porozumienia ONZ.
Co więcej, prawnie wiążące umowy minimalizują elastyczność, jakiej
państwa mogą potrzebować w zakresie dostosowywania polityki klimatycznej w przyszłości w odpowiedzi na
zmieniające się warunki.
Grupa zadaniowa stwierdza, że poza przypadkiem porozumienia ONZ i
porozumień prawnych wymaganych do wsparcia handlu uprawnieniami do emisji, Stany Zjednoczone i
Partnerstwo na rzecz Współpracy Klimatycznej powinny uważać, aby nie skupiać się wyłącznie
na prawnie wiążących porozumieniach. Zaleca, aby Stany Zjednoczone wykorzystały
forum do eksperymentowania, zamiast stale grzęznąć
w negocjacjach prawnych. Grupa Zadaniowa podkreśla jednak, że
nie należy tego interpretować jako szerokiego odrzucenia prawnie wiążących umów.
117 Dzieje się tak niezależnie od tego, czy państwa próbują dopasować działania do działań (zobowiązania do
redukcji emisji) czy zachęty do działania (takie jak dopasowanie zobowiązań finansowych do obietnic
większego wykorzystania wytwarzania energii odnawialnej).

Przywództwo
Grupa zadaniowa nakreśliła podejście do polityki klimatycznej, które będzie
wymagało wiele od przywódców USA. Utrzymanie silnej polityki wewnętrznej –
warunek wstępny międzynarodowego przywództwa – będzie wymagało, aby amerykańscy
przywódcy jasno, uczciwie i konsekwentnie informowali zarówno o wyzwaniach, jak i możliwościach związanych z przeciwdziałaniem zmianom klimatycznym. Postęp w
skutecznej polityce zagranicznej będzie wymagał od przywódców połączenia narzędzi
znacznie wykraczających poza tradycyjną sferę ochrony środowiska i zrównoważyć
politykę klimatyczną z innymi celami polityki zagranicznej pierwszego rzędu. Dyplomacja klimatyczna nie będzie też
ograniczać się do pojedynczych intensywnych negocjacji ani nawet
do niewielkiego zestawu porozumień: prawdziwy sukces będzie wymagał stałego zaangażowania,
utrzymywanego przez dziesięciolecia, na najwyższych szczeblach, a także wśród tych w
terenie.
Współpraca Kongresu i władz wykonawczych
W centrum
każdej skutecznej strategii Stanów Zjednoczonych musi znajdować się wzajemnie wspierająca się polityka zagraniczna i wewnętrzna. Będzie to wymagało silnej współpracy
władzy wykonawczej z Kongresem. Postulat ten jest szczególnie
dotkliwy w przypadku prawnie wiążących traktatów, które
podpisuje prezydent, ale muszą zostać zatwierdzone przez Kongres.
Grupa Zadaniowa zaleca, aby Kongres był zaangażowany we wszelkie ważniejsze
negocjacje międzynarodowe, tak jak miało to miejsce w przeszłości, czy to w ramach
procesu ONZ, czy na innych forach. Podobnie jak miało to miejsce podczas poprzednich negocjacji w
innych obszarach, grupa stałych obserwatorów złożona z Izby Reprezentantów i Senatu powinna być obecna na spotkaniach międzynarodowych, aby uzyskać poparcie dla wszelkich wyłaniających się porozumień
. Regularne spotkania członków Kongresu z urzędnikami najwyższego szczebla władzy wykonawczej również pomogłyby w utrzymaniu spójności i skupienia amerykańskiej strategii. Ryzyko odrzucenia przez Kongres porozumienia już podpisanego przez władzę wykonawczą może głęboko osłabić zdolność każdego prezydenta USA do wynegocjowania przede wszystkim silnego porozumienia. Kongres powinien szukać formalnych sposobów wzmocnienia pozycji negocjacyjnej USA , nie rezygnując przy tym z możliwości wpływania na politykę. Powinna skupić się na sposobie zatwierdzania porozumień klimatycznych ze Stanami Zjednoczonymi. Porozumienia środowiskowe, w tym Protokół z Kioto, tradycyjnie były traktowane w Kongresie jako traktaty. Uzyskanie niezbędnej większości dwóch trzecich w Senacie jest jednak niezwykle trudne, a nawet jeśli uda się ją uzyskać, może okazać się niewystarczające, jeśli Izba nie będzie chciała zatwierdzić przepisów wykonawczych.

Tradycyjne traktaty nie są jednak jedynym rodzajem prawnie wiążących
umów międzynarodowych w prawie amerykańskim:
umowy kongresowo-wykonawcze, które są typowe dla umów handlowych, wymagają zwykłej większości
w Izbie i Senacie.118 Takie podejście zwiększa zatem
prawdopodobieństwo zatwierdzenia przez Senat . Jednocześnie
jest mało prawdopodobne, aby dodatkowe obciążenie związane z przyjęciem w Izbie porozumienia Kongresu z władzą wykonawczą miało
znaczenie w przypadku większości głównych porozumień klimatycznych, ponieważ
ostatecznie porozumienia te i tak będą musiały zostać wdrożone za pomocą tradycyjnego ustawodawstwa. Na przykład międzynarodowe porozumienie w sprawie ograniczenia emisji w USA
musiałoby być poparte prawem amerykańskim tworzącym zachęty do przestrzegania
tego ograniczenia.
Grupa zadaniowa stwierdza, że traktowanie porozumień klimatycznych raczej jako porozumień wykonawczych Kongresu, a nie traktatów, zwykle wzmocni
pozycję Stanów Zjednoczonych w negocjacjach międzynarodowych. Grupa zadaniowa zaleca, aby
Stany Zjednoczone zwykle traktowały prawnie wiążące porozumienia klimatyczne jako porozumienia wykonawcze Kongresu. Ostrzega jednak, że nie można tego wykorzystywać jako
118 To porównanie traktatów i porozumień kongresowo-wykonawczych w sferze klimatycznej
opiera się w dużej mierze na Nigelu Purvisie, Paving the Way for US Climate Leadership: The Case for
ExecutiveAgreements and Climate ProtectionAuthority (Waszyngton , DC: Resources for the Future,
2008.) Nieco mylące jest to, że oba są uważane za traktaty i traktowane jako równe
w świetle prawa międzynarodowego.

Narzędzie stronnicze przywództwa 91
, coś, co podważyłoby długoterminową wykonalność amerykańskiej
polityki klimatycznej.
Międzynarodowy wpływ uzyskany przez prezydenta cieszącego się zaufaniem Kongresu można jeszcze bardziej wzmocnić poprzez przyjęcie takiego rodzaju
Urzędu ds. Promocji Handlu (TPA), który w przeszłości był wykorzystywany
w wielu najbardziej złożonych umowach handlowych. Kongres, w porozumieniu
z władzą wykonawczą, przyjąłby ustawodawstwo określające kryteria, jakie musiałoby
spełnić dane porozumienie klimatyczne, aby Kongres
mógł je zatwierdzić. Władza wykonawcza w zamian za przestrzeganie tych
wytycznych i konsultowanie się z Kongresem podczas negocjacji
otrzymałaby od Kongresu zobowiązanie do przeprowadzenia głosowania nad umową
bez żadnych poprawek w krótkim, z góry określonym terminie.
To usprawnione podejście jeszcze bardziej wzmocniłoby amerykańską pozycję negocjacyjną, zwiększając prawdopodobieństwo
ostatecznego zawarcia porozumienia . Ograniczyłoby to jednak przede wszystkim elastyczność USA w negocjowaniu porozumienia. Przynajmniej w najbliższej przyszłości może to stanowić szczególnie dotkliwy problem w przypadku złożonych umów, biorąc pod uwagę obecny brak jasności co do kierunku, w jakim pójdą międzynarodowe negocjacje klimatyczne , oraz brak wiedzy specjalistycznej w dziedzinie klimatu w Kongresie. Kontrastuje to ostro z wyraźniejszą ścieżką naprzód i większą wiedzą Kongresu w kwestiach handlowych, czyli obszarze, z którym zwykle kojarzone są tego rodzaju procedury. Grupa Zadaniowa stwierdza, że usprawnione podejście do porozumień klimatycznych jeszcze bardziej wzmocniłoby wpływ Ameryki w negocjacjach międzynarodowych, o ile warunki narzucone przez Kongres nie ograniczają nadmiernie amerykańskich negocjatorów i o ile Kongres i władza wykonawcza współpracują podczas negocjacji. Zaleca , aby przy zawieraniu porozumień klimatycznych dokładnie rozważyć nowy Urząd ds. Ochrony Klimatu, wzorowany na Urzędzie ds. Promocji Handlu. Koordynacja Niezależnie od ustaleń z Kongresem, międzynarodowe przywództwo będzie zasadniczo musiało pochodzić od władzy wykonawczej. Żaden urzędnik gabinetu nie będzie jednak miał dostępu do pełnego zakresu narzędzi, które będą potrzebne do promowania skutecznej dyplomacji klimatycznej. I żadnego członka

92 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Białego Domu lub pracownicy Departamentu Stanu USA, niezależnie od tego, jak wysoki jest ich ranga,
będą dysponować polityczną swobodą i stabilnością niezbędną do utrzymania agresywnej
polityki w czasami trudnych czasach. Grupa zadaniowa
stwierdza, że amerykańskimi wysiłkami będzie musiał kierować ktoś, kto ma władzę nad całym
rządem, kto może sprawować przywództwo i kto, w ramach tych
ograniczeń, jest możliwie jak najbardziej odizolowany od codziennych wiatrów politycznych. Do tej roli najlepiej nadaje się prezydent
lub wiceprezes. Grupa zadaniowa
zaleca zatem, aby prezydent lub wiceprezydent uczynił zmiany klimatyczne wraz
z pełnym spektrum wyzwań energetycznych osobistym priorytetem.
Niemniej jednak czołowi przywódcy będą potrzebować silnego wsparcia ze strony całego rządu. Regularne spotkania odpowiednich urzędników gabinetu, od Departamentów Stanu i Skarbu po Departamenty Energii i Rolnictwa, skupiające się bezpośrednio na zmianie klimatu i bezpieczeństwie energetycznym, pomogą
zapewnić ciągłą koncentrację i promować koordynację. Podobnie byłoby w przypadku
częstszego i bardziej formalnego procesu, w którym uczestniczyliby urzędnicy niższego szczebla i który
skupiałby się bezpośrednio na zmianie klimatu.
W tym wszystkim kluczowa będzie dwustronność – zmianami klimatycznymi
nie można zająć się w ciągu jednej sesji Kongresu ani
kadencji prezydenckiej, a strategia, której nie da się utrzymać poprzez poważne
zmiany polityczne, ostatecznie zakończy się niepowodzeniem. Zajęcie się zmianami klimatycznymi nie będzie łatwym
zadaniem. Jednak dzięki ostrożnej i kreatywnej strategii, umiarkowanej skromności w
wiedzy o tym, jak stawić czoła wyzwaniu, ale kierującej się
równie wyraźnym uznaniem jego powagi, Stany Zjednoczone mogą ostatecznie
pomóc w poprowadzeniu świata w bezpieczniejsze miejsce.

Dodatkowe lub odmienne poglądy
Raport dostarcza ważnych spostrzeżeń i zaleceń w
krytycznym momencie zarówno dla przywództwa politycznego USA, jak i dla negocjacji w sprawie światowych traktatów
. W szczególności popieram uznanie przez grupę zadaniową, że
współpraca w zakresie zmian klimatycznych wzmacnia nasze stosunki międzynarodowe:
współpraca z rządami Ameryki Łacińskiej w latach 90. w zakresie czystej energii i zmian klimatycznych zbudowała zaufanie dzięki wspólnym wyzwaniom i możliwościom, przyniosła korzyści ich celom rozwojowym i
otworzyła nowe rynki dla firm amerykańskich. Zróżnicowało także
stosunki w zakresie polityki zagranicznej USA, wykraczając poza długotrwałe trudne kwestie, takie jak nielegalny
handel narkotykami i imigracja.
Chociaż grupa zadaniowa określiła lasy jako główne źródło
emisji, niestety nie doceniła potencjalnego wkładu
, którego udało się uniknąć wylesiania w łagodzenie zmiany klimatu, w tym jego znaczenia
dla porozumienia traktatowego na okres po 2012 r., przesadnie podkreślając kwestie integralności.
Uniknięte wylesianie może być szybkim, tanim i zakrojonym na szeroką skalę rozwiązaniem problemu
zmian klimatycznych, przynoszącym dodatkowe korzyści dla społeczności, różnorodności biologicznej i
łagodzenia ubóstwa, tworząc nowe okręgi wyborcze dla działań klimatycznych zarówno
w Stanach Zjednoczonych, jak i na arenie międzynarodowej.
Wreszcie nie zgadzam się z entuzjastycznym poparciem dla rozwoju
energetyki jądrowej w krajach, które ją już posiadają. W raporcie słusznie zauważono
, że wsparcie to jest uzależnione od konkurencyjności gospodarczej
energii jądrowej oraz silnego reżimu nieproliferacji, ale nie uzależnia
go również od znalezienia rozwiązań w zakresie usuwania odpadów. Biorąc pod uwagę
wyzwania stojące przed energią jądrową, uważam entuzjazm zawarty w sprawozdaniu
za nieuzasadniony.
Aime´e R. Christensen
93
94 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
Podpisałem ten raport, ponieważ wyjaśnia on potrzebę pilnych działań
w sprawie zmian klimatycznych i przedstawia mądry i przemyślany program
redukcji emisji USA, budowania międzynarodowego konsensusu oraz promowanie działań międzynarodowych, z czym zasadniczo się zgadzam.
Grupa zadaniowa słusznie zauważa, że koszty przeciwdziałania
zmianom klimatycznym są wysoce niepewne, jednak nadal obawiam się, że wielu decydentów nie docenia w wystarczającym stopniu skali tych niepewności ani
konsekwencji poświęcania im niewystarczającej uwagi. Dużo uwagi poświęca się pewności ekologicznej , natomiast zbyt mało uwagi poświęca się
niepewności co do kosztów ograniczenia emisji.
Równowaga ta jest niewłaściwa, szczególnie
w perspektywie krótkoterminowej, ponieważ emisje w danym roku mają niewielkie znaczenie
wysokie koszty, nawet przez krótki okres, mogą wyrządzić znaczne
szkody gospodarcze, szczególnie osobom najbardziej bezbronnym.
Prawodawstwo krajowe powinno zatem zachować tutaj odpowiednią równowagę. Cieszę się
, że w ramach swojego wsparcia dla systemu ograniczania i handlu grupa
zadaniowa „nalega, aby stosować instrumenty, które pomagają poprawić
przewidywalność kosztów przestrzegania przepisów”. system handlu
powinien prawdopodobnie obejmować dolne i maksymalne ceny
pozwoleń na emisję. W zakresie, w jakim pozwolenia na emisję można handlować na arenie międzynarodowej,
należy również
opracować wielostronne mechanizmy pozwalające uniknąć nieuzasadnionych cen. Ostatecznie jednak jakiekolwiek wybory, których dokonamy
, będą obarczone znacznym ryzykiem – ekonomicznym i środowiskowym.
Zgadzam się z tym sprawozdaniem nie
dlatego, że podzielam wszystkie zawarte w nim oceny taktyczne, ale dlatego, że podzielam
ożywiającą ocenę strategiczną, że istnieje znacznie większe niebezpieczeństwo, że Stany Zjednoczone
zrobią za mało, a nie za dużo, aby zaradzić zmianom klimatycznym.
Lawrence H. Summers
Niniejsze sprawozdanie stanowi pod wieloma względami przemyślany, wyważony i cenny
wkład w debatę. Pozostajemy jednak bardzo sceptyczni w stosunku do zalecenia dotyczącego utworzenia
nowego „Partnerstwa na rzecz współpracy klimatycznej” .
Pomysł ten odwraca uwagę od pożądanego skupienia się na kompleksowym, wiążącym i wykonalnym porozumieniu w ramach Konwencji Ramowej ONZ. Zawiera oksymoron „niewiążących
zobowiązań politycznych”. . . tak długo, jak oceniali to pozostali członkowie grupy

Dodatkowe lub odmienne poglądy 95
[je] za wystarczające.” Nie
wyjaśniono i być może nie da się tego wyjaśnić, w jaki sposób można nadać temu znaczenie.
Globalne przywództwo na rzecz działań klimatycznych, partnerstwo pomiędzy
Fundacją Narodów Zjednoczonych a Klubem Madryckim, którego jesteśmy
częścią, zaleca utworzenie nowej kategorii „
krajów szybko uprzemysłowionych” oraz zobowiązanie się tych krajów do ograniczenia
zużycia energii intensywność o 30 procent do 2020 r., a następnie uzgodnią cele w zakresie redukcji emisji. Podejście to zapewnia elastyczność, której
zdaje się szukać grupa zadaniowa, bez zachęcania do składania jedynie
obietnic politycznych, składanych lekko i lekko ignorowanych.
Wielostronna współpraca między dużymi emitentami w zakresie praktycznych kroków w celu
wdrożenia agresywnych strategii łagodzenia zmiany klimatu i połączenia
systemów handlu uprawnieniami do emisji, co stanowi deklarowany cel proponowanego partnerstwa, jest wystarczająco godna,
ale istnieje już wiele możliwości takiej współpracy. Nie rozumiemy
, co dodaje Partnerstwo i obawiamy się, że w najlepszym przypadku odwróci to
skąpą uwagę polityczną, zasoby kadrowe i cenny czas, a
w najgorszym nie zapewni ochrony, a raczej podważy
proces negocjacji ONZ poprzez utworzenie forum negocjującego porozumienie, które pomiń większość
krajów na świecie.
Timothy E. Wirth
James D. Wolfensohn

Członkowie grupy zadaniowej
Timothy D. Adams jest dyrektorem zarządzającym Grupy Lindsey. Wcześniej pan. Adams pełnił funkcję podsekretarza skarbu do
spraw międzynarodowych. Jako podsekretarz pan Adams był główną osobą administracji
w zakresie międzynarodowych kwestii finansowych, w tym polityki kursowej,
spotkań G7 oraz spraw MFW i Banku Światowego. Regularnie współpracował
z odpowiednikami na kluczowych rynkach wschodzących, w tym w Chinach, Indiach i
Brazylii, a także dużo podróżował po Azji, Bliskim Wschodzie i
Europie. Pan Adams był także szefem sztabu zarówno
Sekretarza Skarbu Paula O’Neilla, jak i Sekretarza Skarbu Johna W. Snowa. Był
dyrektorem politycznym kampanii reelekcyjnej Busha-Cheneya od
listopada 2003 r. do listopada 2004 r. i służył w Białym Domu
za pierwszego prezydenta Busha w Biurze ds. Rozwoju Polityki.
Sally M. Benson jest dyrektorem wykonawczym Globalnego
Projektu Klimatu i Energii (GCEP). Dr Benson jest odpowiedzialny za kierowanie rozwojem
zróżnicowanego portfolio badawczego GCEP w zakresie technologii niskoemisyjnych dostaw energii
. Jest profesorem na Wydziale
Inżynierii Zasobów Energii w Szkole Nauk o Ziemi Uniwersytetu Stanforda. Jest
członkiem wydziału Uniwersytetu Stanforda od 2007 r. Przed dołączeniem do GCEP
dr Benson pracowała na różnych stanowiskach w Lawrence Berkeley
National Laboratory, m.in. dyrektor działu nauk ścisłych, zastępca dyrektora laboratorium ds. nauk o energii i zastępca dyrektora
operacyjnego.
96
członków grupy zadaniowej 97
Aime´e R. Christensen kieruje firmą Christensen Global Strategies, LLC, doradzającą klientom pragnącym stawić czoła globalnym wyzwaniom związanym ze zmianami klimatycznymi,
degradacją ekosystemów i niedoborem zasobów. Pani Christensen opracowała wcześniej strategię dotyczącą zmian klimatycznych dla Google.org i współpracowała
z działem prawnym Banku Światowego, Environment 2004,
Baker & McKenzie, Międzynarodowym Centrum Handlu i Zrównoważonego
Rozwoju oraz Departamentem Energii Stanów Zjednoczonych, gdzie opracowała pierwszą dwustronnych porozumień w sprawie zmian klimatycznych. Jest członkiem
rad doradczych EKOAssetManagement Partners, Sustainable
Endowments Institute, Vote Solar oraz Yale Center for Environmental Law and Policy, a także zasiada w zarządzie American
Council on Renewable Energy, ecoAmerica i National Association Stowarzyszeń Prawa Ochrony Środowiska.
Stuart E. Eizenstat kieruje praktyką międzynarodową w Covington &
Burling LLP i często składa zeznania przed Kongresem w
kwestiach związanych ze zmianami klimatycznymi. Od 1993 do 2001 był ambasadorem USA w Europie
Unii, podsekretarz handlu, podsekretarz stanu i zastępca
sekretarza skarbu. Przewodził delegacji rządu USA podczas
negocjacji Protokołu z Kioto w sprawie zmian klimatycznych w 1997 r. i był
głównym negocjatorem administracji Clintona w
kwestiach restytucji Holokaustu. Był głównym doradcą ds. polityki wewnętrznej prezydenta Jimmy’ego Cartera
i dyrektorem wykonawczym personelu ds. polityki wewnętrznej Białego Domu
(1977–1981).
Thomas F. Farrell II jest prezesem, prezesem i dyrektorem generalnym
Dominion, jednego z największych producentów energii w kraju. Pan
Farrell uzyskał zarówno tytuł licencjata z ekonomii, jak i tytuł magistra ekonomii na Uniwersytecie
Wirginii. Jest członkiem rady dyrektorów Dominion
Resources Inc. i Altria Group, Inc. Pan Farrell jest także członkiem
rady gości i pełnił funkcję rektora Uniwersytetu
Wirginii. Inne członkostwa w zarządach obejmują Fundację Colonial Williamsburg
, Instytut Eksploatacji Energii Jądrowej i Edison
Electric Institute.
Sherri W. Goodman jest głównym radcą prawnym w CNA Corporation,
organizacji non-profit zajmującej się analizami i rozwiązaniami dla Departamentu ds

98 W obliczu zmian klimatycznych: strategia amerykańskiej polityki zagranicznej
Obrona i inni liderzy sektora publicznego. Pani Goodman kierowała
projektem CNA dotyczącym bezpieczeństwa narodowego i zmian klimatycznych, którego raport pt.
Bezpieczeństwo narodowe a zagrożenie zmianami klimatycznymi został opublikowany w kwietniu 2007 r. W latach 1993–2001
pełniła funkcję zastępcy podsekretarza obrony (bezpieczeństwa ekologicznego) , gdzie pełniła funkcję
był odpowiedzialny za politykę obronną dotyczącą
zmian klimatycznych. Pani Goodman pracowała w Senackiej
Komisji ds. Służb Zbrojnych pod przewodnictwem senatora Sama Nunna i
prowadziła praktykę prawniczą w Goodwin Procter. Zasiada w zarządach Rady Atlantyckiej
, Instytucji Oceanograficznej Woods Hole oraz Rady ds. Studiów Środowiskowych i Toksykologii Narodowej
Akademii Nauk.
Shirley Ann Jackson jest prezesem Instytutu Politechnicznego Rensselaer.
Dr Jackson zajmował wyższe stanowiska kierownicze i doradcze w rządzie, przemyśle, badaniach i środowisku akademickim, ze szczególnym uwzględnieniem globalnego
bezpieczeństwa energetycznego i krajowego potencjału w zakresie innowacji. Fizyk teoretyczny
, w latach 1995–1999 była przewodniczącą Amerykańskiej Komisji Regulacji Jądrowych. Jest członkiem Narodowej Akademii
Inżynierii i Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, a także członkiem
Amerykańskiej Akademii Sztuki i Nauki, Amerykańskiego Instytutu Fizycznego
Society oraz Amerykańskie Stowarzyszenie Postępu Nauki
(AAAS). Jest wiceprzewodniczącą Rady ds. Konkurencyjności
i współprzewodniczącą jej inicjatywy na rzecz bezpieczeństwa energetycznego, innowacji i zrównoważonego rozwoju, a wcześniej była prezesem (2004) i przewodniczącym zarządu
(2005) AAAS. Jest regentką Smithsonian Institution,
zasiada w zarządzie NYSE Euronext oraz dyrektor IBM, FedEx,
Marathon Oil, Medtronic i Public Service Enterprise Group.
Robert W. Lane pełni funkcję prezesa i dyrektora generalnego Deere &
Company od sierpnia 2000 r. Deere & Company jest wiodącym na świecie
dostawcą zaawansowanych produktów i usług dla
sprzętu rolniczego i leśnego oraz głównym dostawcą zaawansowanych produktów i usług dla
budownictwa, trawników i pielęgnacja trawników, kształtowanie krajobrazu i nawadnianie. John Deere
produkuje i sprzedaje również silniki stosowane w sprzęcie ciężkim oraz
świadczy usługi finansowe na całym świecie. Pan Lane wcześniej kierował działem Worldwide Agricultural Equipment i pełnił funkcję dyrektora finansowego firmy .
Pełnił także funkcję prezesa Deere Credit, Inc.,

Członkowie grupy zadaniowej 99
i kierowali operacjami sprzętu na całym świecie. Pan Lane jest
dyrektorem General Electric Company i Verizon Communications
Inc. Jest honorowym dyrektorem zoo w Lincoln Park i
dyrektorem krajowym Lyric Opera w Chicago. Ukończył z wyróżnieniem
Wheaton College i uzyskał tytuł MBA na University of
Chicago Graduate School of Business.
Jonathan Lash pełni funkcję prezesa Światowego Instytutu Zasobów
od 1993 r. Były współprzewodniczący Rady Prezydenta Clintona ds. Zrównoważonego Rozwoju, sekretarz ds. zasobów naturalnych stanu Vermont, wolontariusz Korpusu Pokoju, prokurator federalny i profesor prawa,
pan Lash służy w rada doradcza Generation Investment Management, rada dyrektorów Fundacji Avina oraz
rada doradcza Viva Trust.
Michael A. Levi jest starszym członkiem Davida M. Rubensteina ds. energii
i środowiska w Radzie Stosunków Zagranicznych oraz dyrektorem
jej programu dotyczącego bezpieczeństwa energetycznego i zmian klimatycznych. Wcześniej był
pracownikiem naukowym i technologicznym na studiach nad polityką zagraniczną w Brookings
Institution. Dr Levi, którego badania skupiają się na skrzyżowaniu
nauki, technologii i polityki zagranicznej, jest autorem dwóch książek,
ostatnio O terroryzmie nuklearnym (Harvard, 2007). Posiada tytuł magistra
fizyki uzyskany na Uniwersytecie Princeton oraz stopień doktora nauk wojennych uzyskany na
Uniwersytecie Londyńskim (King’s College).
Robert A. Malone jest prezesem i prezesem BP America Inc. Pan
Malone jest głównym przedstawicielem BP w Stanach Zjednoczonych. Zasiadał
w radzie dyrektorów Kalifornijskiego Rejestru Działań Klimatycznych i był
członkiem rady regentów systemu Uniwersytetu Alaski.
Pan Malone został wybrany do rady nadzorczej Krajowej
Ligi Miejskiej, Stowarzyszenia Polityki Zagranicznej i Zarządu Krajowej
Rady ds. Nafty. Ponadto jest obecnie członkiem komitetu wykonawczego American Petroleum Institute, dyrektorem
Greater Houston Partnership i członkiem Business Roundtable. Pan Malone jest także członkiem zarządu Muzeum
Nauki i Przemysłu w Chicago.

100 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych
Jessica T. Mathews została mianowana prezesem Carnegie Endowment for International Peace w 1997 r. Pani Mathews, była założycielka Rady ds.
Stosunków Zagranicznych i dyrektor
Programu Waszyngtońskiego Rady, założyła wiceprezes i dyrektor ds.
badań w Światowym Instytucie Zasobów, centrum badań politycznych
w zakresie zagadnień związanych ze środowiskiem i zarządzaniem zasobami naturalnymi. Zasiadała
także w redakcji „Washington Post”, zajmując się zagadnieniami związanymi z
energią, środowiskiem, nauką, technologią, kontrolą zbrojeń, zdrowiem i
innymi kwestiami, a później została cotygodniową felietonistką „Post” i „
International Herald Tribune”. Pani Mathews pełniła w rządzie funkcję
dyrektora Biura ds. Spraw Globalnych Rady Bezpieczeństwa Narodowego,
zajmującego się rozprzestrzenianiem broni nuklearnej, sprzedażą broni konwencjonalnej, bronią chemiczną i
biologiczną oraz prawami człowieka; oraz zastępca podsekretarza
stanu ds. globalnych. Jest członkiem zarządu Fundacji Rockefellera,
Fundacji Century, Inicjatywy na rzecz Zagrożenia Nuklearnego i Międzynarodowej Grupy Kryzysowej.
Kenneth B. Mehlman jest dyrektorem zarządzającym i szefem globalnych
spraw publicznych w Kohlberg Kravis Roberts & Co (KKR). Przed dołączeniem do KKR
pan Mehlman był partnerem w Akin Gump Strauss Hauer & Feld LLP,
gdzie pomagał przedsiębiorstwom i osobom prywatnym zarządzać ryzykiem i wykorzystywać
możliwości na styku biznesu i polityki publicznej. W Akin Gump
był współprzewodniczącym ds. praktyki zmian klimatycznych. Mehlman
był przewodniczącym Komitetu Narodowego Republikanów i kierownikiem kampanii reelekcyjnej prezydenta George’a W. Busha w 2004 roku. Zajmował także wysokie stanowiska w Kongresie i Białym
Domu, w tym jako dyrektor polityczny Białego Domu podczas
pierwszej kadencji prezydenta Busha.
Stephen W. Pacala jest obecnie kierownikiem katedry Fredericka D. Petrie
na Wydziale Ekologii i
Biologii Ewolucyjnej Uniwersytetu Princeton oraz dyrektorem Instytutu Ochrony Środowiska w Princeton. Badania dr
Pacali skupiają się na lasach i globalnym obiegu węgla.
Wraz z Robertem Socolowem kieruje także inicjatywą na rzecz łagodzenia emisji gazów cieplarnianych w Princeton,
której celem jest znalezienie rozwiązań problemu ocieplenia efektu cieplarnianego.

Członkowie grupy zadaniowej 101
Dr Pacala otrzymał wiele wyróżnień i nagród, w tym został wybrany
do Narodowej Akademii Nauk w 2007 r.
George E. Pataki jest doradcą prawnym Chadbourne & Parke LLP, skupiającym się
na obszarach związanych z energią środowiskową i praktyką korporacyjną. Gubernator
Pataki jest także założycielem i prezesem Pataki-Cahill Group,
firmy konsultingowej koncentrującej się na zmianach klimatycznych, energii i
środowisku. Wcześniej był gubernatorem Nowego Jorku (1995–2006),
w którym to czasie kierował utworzeniem pierwszej obowiązkowej
inicjatywy dotyczącej ograniczenia emisji i handlu uprawnieniami do emisji (Regionalna Inicjatywa dotycząca gazów cieplarnianych).
Gubernator Pataki wdrożył także pierwszą zintegrowaną strategię tworzenia czystych, odnawialnych sieci transportowych, pracował nad utworzeniem partnerstw publiczno-prywatnych na rzecz wytwarzania czystej energii w stanie Nowy Jork i
ustanowił pierwszy w kraju program ulg podatkowych w zakresie budownictwa ekologicznego.
WilliamA. Pizer jest starszym członkiem i dyrektorem ds. badań w Resourcesfor
the Future, gdzie jego badania analizują
wpływ polityki środowiskowej na koszty i efektywność środowiskową, często związaną z
globalną zmianą klimatu. Dr Pizer był głównym autorem czwartego raportu oceniającego Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, przewodniczył
przeglądowi programu badawczego zintegrowanej oceny zmian klimatycznych Departamentu Energii Stanów Zjednoczonych (DOE) oraz pełni funkcję doradczą ds. doradztwa w
zakresie ekonomii środowiska dla Agencji Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych Komitet Doradczy ds. Rozwoju Produktu
w ramach Programu Naukowego dotyczącego Zmian Klimatu DOE
. W latach 2001–2002
pełnił funkcję starszego ekonomisty w Radzie Doradców Ekonomicznych Prezydenta
, gdzie zajmował się kwestiami środowiska i zmian klimatycznych.
William K. Reilly jest wspólnikiem-założycielem Aqua International Partners,
LP, funduszu private equity zajmującego się inwestowaniem w spółki zajmujące się
wodą i energią odnawialną, a także starszym doradcą TPG Capital,
LP. Pan Reilly był administratorem amerykańskiej
Agencji Ochrony Środowiska, prezesem WorldWildlife Fund i prezesem
Conservation Foundation. Był szefem delegacji USA
na Szczyt Ziemi Narodów Zjednoczonych w Rio w 1992 r. Pan Reilly jest
emerytowanym przewodniczącym zarządu World Wildlife Fund, współprzewodniczącym

102 Confronting Climate Change: A Strategy for US Foreign Policy
of the National Commission on Energy Policy, przewodniczący rady doradczej
Nicholas Institute for Environmental Policy Solutions na
Duke University, przewodniczący rady Global Water Challenge
i dyrektor ds. Fundacją Packarda i
Towarzystwem National Geographic. Zasiada także w zarządzie firm DuPont, ConocoPhillips i Royal Caribbean International.
Theodore Roosevelt IV jest dyrektorem zarządzającym w Lehman Brothers
i członkiem grupy ds. obsługi starszych klientów firmy, która nadzoruje
klientów firmy i relacje z klientami. Dołączył do Lehmana w 1972 roku
jako generalny bankier w krajowym dziale finansów przedsiębiorstw. Pan Roosevelt jest
przewodniczącym Rady ds. Zmian Klimatu Lehman Brothers. Jest
przewodniczącym Pew Center for Global Climate Change, członkiem Rady
Zarządzającej Wilderness Society oraz członkiem zarządu
Alliance for Climate Protection, American Museum of Natural
History, World Resources Institute, Cultural Institutions Retirement System i Trout Bez limitu. Jest także doradcą
Chińsko-Amerykańskiego Centrum Zrównoważonego Rozwoju oraz pełnił funkcję zarówno
członka zarządu, jak i przewodniczącego Ligi Wyborców na rzecz Ochrony Środowiska.
Stephen M. Ross jest prezesem, dyrektorem generalnym i założycielem
Associated, LP, międzynarodowej firmy deweloperskiej utworzonej
w 1972 roku. Pan Ross jest prezesem Zarządu Nieruchomości w Nowym Jorku
i przewodniczącym rad dyrektorów obu spółek Centerline, największa w kraju
firma finansująca niedrogie mieszkania, oraz Equinox Fitness Clubs, jedno
z najnowszych przejęć firmy Associated.
David M. Rubenstein jest współzałożycielem i dyrektorem zarządzającym
Grupy Carlyle. Pan Rubenstein jest członkiem zarządu lub członkiem zarządu
Duke University, Johns Hopkins University, University of
Chicago, Lincoln Center for the Performing Arts (wiceprzewodniczący),
Kennedy Center for the Performing Arts, Memorial SloanKettering Cancer Center , Johns Hopkins Medicine, Council on
Foreign Relations, Institute for Advanced Study, Cold Spring
Harbor Laboratory, Narodowe Muzeum Historii Amerykańskiej
Instytutu Smithsonian, Muzeum Historii Naturalnej

Członkowie grupy zadaniowej 103
Smithsonian Institution, Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych, Asia Society, American Academy w Berlinie, American
Council on Germany, Freedom House i Ford’s Theatre. W
latach 1977–1981, za kadencji Cartera, pan Rubenstein był
zastępcą asystenta prezydenta ds. polityki wewnętrznej.
David Sandalow jest badaczem energii i środowiska oraz starszym pracownikiem
w Brookings Institution. Pan Sandalow jest przewodniczącym
grupy roboczej ds. energii i klimatu w ramach Clinton Global Initiative oraz starszym
doradcą Good Energies, Inc. Pełnił funkcję zastępcy sekretarza stanu
ds. oceanów, środowiska i nauki; starszy dyrektor ds. środowiska
, Rada Bezpieczeństwa Narodowego; zastępca dyrektora ds. środowiska globalnego, Rada Białego Domu ds. EnvironmentalQuality; oraz wiceprezes wykonawczy World Wildlife Fund w USA, pan Sandalow
był członkiem Stimson na Uniwersytecie Yale; członek
okrągłego stołu ds. zrównoważonego rozwoju przy OECD; członek
Stałej Komisji ds. Prawa Ochrony Środowiska Amerykańskiego Stowarzyszenia Adwokatów (ABA);
i współprzewodniczący dorocznej konferencji ABA na temat prawa ochrony środowiska.
Lawrence R. Scanlon rozpoczął karierę w związku związkowym w 1974 r. jako
przedstawiciel terenowy liczącego 250 000 członków Stowarzyszenia Pracowników Służby Cywilnej Nowego Jorku , lokal 1000 AFSCME. Pełnił w związku
szereg stanowisk, których kulminacją było powołanie go na stanowisko dyrektora wykonawczego w 1992 r. W 1995 r. Prezydent Gerald W. McEntee mianował pana Scanlona na stanowisko dyrektora departamentu politycznego AFSCME. Obowiązki związku liczącego 1,3 miliona członków obejmują opracowanie i wdrożenie strategii politycznej związku mającej na celu wspieranie kandydatów i kampanii (federalnych, stanowych i lokalnych), które będą miały pozytywny wpływ na porządek publiczny i obawy członków związku. Lawrence H. Summers jest profesorem uniwersyteckim Charlesa W. Eliota na Uniwersytecie Harvarda. Od lipca 2001 r. do czerwca 2006 r. pełnił funkcję dwudziestego siódmego rektora Uniwersytetu Harvarda. Wybitny uczony i podziwiany urzędnik państwowy, Summers wykładał na wydziałach Harvardu i MIT. Zajmował szereg wysokich stanowisk w dziedzinie polityki publicznej, w tym ekonomistę politycznego w Radzie Prezydenckiej

104 Confronting Climate Change: A Strategy for US Foreign Policy
Doradcy ekonomiczni, główny ekonomista Banku Światowego i sekretarz
skarbu Stanów Zjednoczonych. W 1993 roku otrzymał
Medal Johna Batesa Clarka, przyznawany co dwa lata wybitnemu amerykańskiemu
ekonomiście poniżej czterdziestego roku życia. Pan Summers uzyskał tytuł licencjata na
MIT i doktorat z ekonomii na Harvardzie.
Mark R. Tercek jest dyrektorem zarządzającym Goldman, Sachs & Co.
i kieruje zespołem ds. strategii środowiskowej oraz Centrum
Rynków Środowiskowych. Pan Tercek dołączył do Goldman Sachs w 1984 r.
, a w 1996 r. został mianowany partnerem. Na poprzednich stanowiskach kierował działami
firmy: rynków kapitałowych, finansów przedsiębiorstw, nieruchomości oraz ochrony
konsumentów i zdrowia. We wcześniejszym zadaniu p. Tercek
był współkierownikiem działu finansów korporacyjnych firmy w Tokio. Jest
adiunktem w Stern School of Business na Uniwersytecie Nowojorskim,
piastował stanowiska zarówno w działach finansów, jak i zarządzania i organizacji. Pan Tercek zasiada w radzie powierniczej
Resources for the Future, Business for Social Responsibility, Seachange
Capital i Western Reserve Academy. Jest także członkiem grupy
sterującej projektu Prince’s Rainforest Project.
David G. Victor jest profesorem prawa w
Szkole Prawa Uniwersytetu Stanforda, gdzie wykłada prawo energetyczne, regulacje i ekonomię polityczną.
Dr Victor jest także dyrektorem programu dotyczącego energii i zrównoważonego
rozwoju w Instytucie Studiów Międzynarodowych im. Freemana Spogli na Uniwersytecie Stanforda, który koncentruje się na reformie sektora elektroenergetycznego, wschodzącym
globalnym rynku gazu ziemnego, usługach energetycznych dla biednych na świecie,
praktycznych wyzwaniach w zarządzaniu zmiany klimatyczne oraz rola kontrolowanych przez państwo przedsiębiorstw naftowych i gazowych na światowych rynkach węglowodorów.
Duża część badań programu koncentruje się w Brazylii, Chinach, Indiach,
Meksyku i Republice Południowej Afryki. Wcześniej kierował
programem nauki i technologii w Radzie Stosunków Zagranicznych, gdzie pozostaje
adiunktem. Dr Victor kierował Grupą Zadaniową Rady
ds. Energii i Polityki Zagranicznej USA, której przewodniczyli John Deutch i
James R. Schlesinger. Kieruje także grupą badawczą, która bada
sposoby poprawy zarządzania narodowymi strategicznymi
rezerwami ropy naftowej o wartości 50 miliardów dolarów.

Członkowie grupy zadaniowej 105
Thomas J. Vilsack jest doradcą prawnym w grupie procesowej Dorsey w Dorsey
& Whitney LLP. Praktyka gubernatora Vilsacka koncentruje się na doradztwie strategicznym i doradzaniu klientom w obszarach oszczędzania energii,
energii odnawialnej i rozwoju agrobiznesu. Wcześniej był gubernatorem
stanu Iowa (1998–2006), w którym to czasie skupił się na poprawie
edukacji, szczególnie we wczesnym dzieciństwie, rozszerzeniu opieki zdrowotnej na osoby
nieubezpieczone i uczynieniu ze stanu krajowego lidera w dziedzinie energii odnawialnej.
Gubernator Vilsack był senatorem stanu Iowa i burmistrzem Mt
Pleasant w stanie Iowa. Jest także cenionym prawnikiem z ponad
dwudziestopięcioletnim doświadczeniem procesowym w prowadzeniu złożonych
postępowań sądowych i pozwów zbiorowych o skutkach ogólnostanowych i krajowych.
Timothy E. Wirth jest prezesem Fundacji Narodów Zjednoczonych
i funduszu BetterWorld. Jako prezes Fundacji ONZ (UNF)
od jej powstania na początku 1998 r. Wirth organizował i kierował formułowaniem
misji i priorytetów programowych Fundacji, które
obejmują środowisko, kobiety i ludność, zdrowie dzieci
oraz pokój, bezpieczeństwo i prawa człowieka . Senator Wirth zasiadał w
Izbie Reprezentantów Stanów Zjednoczonych od 1975 do 1987 oraz w Senacie od
1987 do 1993. Po dwóch dekadach sprawowania polityki w wyborach Wirth
był krajowym współprzewodniczącym kampanii Clinton-Gore oraz pracował w Departamencie
Stanu USA jako pierwszy podsekretarz ds. spraw globalnych
w latach 1993–1997. Przewodniczył delegacji USA na
Konferencji w sprawie Ludności i Rozwoju w Kairze w 1994 r. i do końca 1997 r. był głównym
negocjatorem USA podczas Konferencji Klimatycznej w Kioto. Niedawno został
uhonorowany tytułem Championa Ziemia w ramach Programu Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych
.
James D.Wolfensohn jest prezesem Wolfensohn & Company, LLC,
prywatnej firmy inwestycyjnej oraz doradcą korporacji i rządów. Pan Wolfensohn zostaje przewodniczącym Międzynarodowej Rady Doradczej Citi; jest także doradcą wyższej kadry kierowniczej Citi w zakresie
strategii globalnej i spraw międzynarodowych. Pan Wolfensohn był dziewiątym
prezesem Grupy Banku Światowego w latach 1995–2005, w którym to
czasie prowadził udane inicjatywy dotyczące redukcji zadłużenia, ochrony środowiska

106 W obliczu zmian klimatycznych: strategia na rzecz
zrównoważonego rozwoju polityki zagranicznej USA, programów antykorupcyjnych oraz zapobiegania i leczenia AIDS. Jest także przewodniczącym grupy doradczej Wolfensohn
Center, nowej inicjatywy badawczej skupiającej się na globalnym ubóstwie, w
Brookings Institution.
Philip D. Zelikow jest profesorem historii White Burkett Miller na
Uniwersytecie Wirginii. Jako były dyplomata zawodowy nadal
czasami służył w rządzie, ostatnio jako dyrektor wykonawczy
Komisji ds. 11 września i jako doradca Departamentu Stanu.
Jest członkiem panelu doradczego ds. globalnego rozwoju Fundacji
Billa i Melindy Gatesów.

Grupa zadaniowa Obserwatorzy
Scott G. Borgerson
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
Elizabeth C. Gospodarka
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
Charles D. Ferguson
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
Jeffrey A. Harley
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
107

Załącznik
109

Główne możliwości łagodzenia skutków
w głównych krajach rozwijających się
W głównej części raportu grupy zadaniowej poświęcono wiele uwagi
wpływowi krajów rozwijających się na ścieżki rozwoju niskoemisyjnego. Niniejszy
dodatek zawiera szczegółowe informacje na temat konkretnych możliwości technicznych. Odzwierciedla w ten sposób treść sprawozdania, skupiając się przede wszystkim
na dwutlenku węgla; na węglu, ropie i lasach; oraz w Brazylii, Chinach, Indiach
i Indonezji. Jego celem jest pomóc czytelnikom docenić niektóre wyzwania
stojące przed krajami rozwijającymi się w związku z przejściem na czystsze ścieżki rozwoju
i zrozumieć szeroką gamę zobowiązań, które kraje mogłyby
w zasadzie rozważyć w ramach porozumienia ONZ lub w ramach Partnerstwa
na rzecz współpracy klimatycznej. Ostrzega, że wprowadzenie
w życie różnych zmian opisanych w tym dodatku może często być niezwykle trudne.
Praktyczna praca Partnerstwa na rzecz Współpracy Klimatycznej i jego
rządów członkowskich, a także szereg inicjatyw dwustronnych i regionalnych
skupiałaby się na tym, jak takie środki zostaną wdrożone w praktyce, aby zapewnić
znaczące redukcje emisji netto gazów cieplarnianych.
Grupa Zadaniowa nie przeprowadza podobnej oceny opcji
dla rozwiniętych krajów uprzemysłowionych, ponieważ opowiada się za tym, aby w
kontekście polityki zagranicznej skupiały się one na
ograniczeniach łagodzących w całej gospodarce (a nie na zobowiązaniach do konkretnych polityk i środków)
oraz na realizacji zachęty dla krajów rozwijających się (omówione
szczegółowo już w rozdziale czwartym).
111
112 W obliczu zmian klimatycznych: strategia amerykańskiej polityki zagranicznej
Obniżanie emisji spowodowanych wykorzystaniem węgla
Grupa zadaniowa zidentyfikowała cztery podstawowe krótkoterminowe zmiany w Chinach i
Indiach, które mają potencjał radykalnie zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych z węgla
w stosunku do poziomu, jaki mogłyby one występować w przeciwnym razie. W najbliższej perspektywie
można podjąć jeszcze jeden krok – położenie podwalin pod czystą energię węglową nowej generacji. Zwiększona efektywność wykorzystania energii w budynkach Zmniejszenie ilości energii potrzebnej do podstawowych funkcji budynku, takich jak ogrzewanie i obsługa urządzeń, często oferuje możliwości „ujemnych kosztów” w zakresie redukcji emisji CO2 i lokalnych zanieczyszczeń – długoterminowe oszczędności energii w efekcie przynoszą więcej korzyści niż płacenie na jakąkolwiek inwestycję z góry. Szacunki są trudne i zmieniają się w miarę ewolucji prognoz zużycia energii, ale jedno z badań orientacyjnych sugeruje, że bardziej efektywne wykorzystanie energii w chińskich budynkach mogłoby zmniejszyć emisję CO2 o ilość odpowiadającą 20 procent.119 (Dokładne badania są znacznie rzadsze w przypadku

Indiach, ale byłoby bardzo cenne dla decydentów). Chociaż
można by oczekiwać, że ludzie i firmy wykorzystają te możliwości w przypadku braku
interwencji politycznych (ponieważ zaoszczędziłoby to pieniądze), w praktyce wielu
konsumentów tego nie robi.
Aby wykorzystać możliwości w zakresie efektywności, Chiny, Indie i inne
kraje rozwijające się mogłyby teoretycznie skupić się na jednej lub większej liczbie
poniższych polityk i środków. Umieszczenie jakiegokolwiek konkretnego środka
na tej liście nie ma na celu sugerowania prawdopodobieństwa jego przyjęcia;
celem jest raczej przedstawienie szerokiego zakresu możliwości. To samo
dotyczy środków opisanych w pozostałej części tego dodatku:
• Wzmocnij, a co ważniejsze, egzekwuj
standardy wydajności budynków i urządzeń, co bezpośrednio zmusiłoby konsumentów i firmy
do podjęcia działań ograniczających emisję. Egzekwowanie przepisów jest trudne w
szczególności ze względu na słaby potencjał administracyjny, szczególnie w
Chinach.
119 „Globalne mapowanie możliwości redukcji gazów cieplarnianych do 2030 r.,
szczegółowe informacje na temat sektora budynków”, Vattenfall, czerwiec 2007, s. 119. 10, dostępne pod adresem http://www.vattenfall.com . Szacunki na podstawie IEA, „World Energy Outlook 2004”, s. 10. 485 (dostęp: 6 czerwca 2008).

Główne możliwości łagodzenia skutków w głównych krajach rozwijających się 113
• Zreformować ceny energii elektrycznej, aby lepiej odzwierciedlały koszty wytwarzania
energii elektrycznej, co zwiększyłoby zachęty dla użytkowników budynków mieszkalnych i komercyjnych do oszczędzania energii, a tym samym redukcji emisji.
Wiąże się to z poważnymi wyzwaniami, ponieważ kontrola cen energii elektrycznej
stanowi dla centralnych planistów jeden z najskuteczniejszych sposobów
ujarzmienia inflacji.
• Zapewnienie finansowania projektów efektywnościowych firmom i osobom, które
w przeciwnym razie nie byłyby w stanie go uzyskać, aby mogły dokonać płatności z góry niezbędnych do długoterminowego zaoszczędzenia zarówno pieniędzy, jak i emisji
.
Zwiększona efektywność wykorzystania węgla w wytwarzaniu energii
Zajęcie się produkcją energii i ciepła może zapewnić ogromny wpływ na
emisję, ponieważ duże elektrownie są obsługiwane przez profesjonalistów, co ułatwia
stosowanie złożonych technologii niż w niektórych innych obszarach (takich
jak przemysł rozproszony lub kotły dla pojedynczych budynków ) oraz dlatego, że
niewielkie zmiany w dużych obiektach mogą mieć duże znaczenie. Podniesienie
wydajności istniejących elektrowni w Chinach i Indiach oraz przyspieszenie
ich obrotów mogłoby spowodować głębokie ograniczenie emisji CO2, a jednocześnie
zmniejszyć zanieczyszczenie miast. Niektóre chińskie firmy mają już
zachęty do inwestowania w efektywność, ponieważ napotykają prawne ograniczenia w zakresie
zanieczyszczeń i ponieważ cena węgla gwałtownie wzrosła; Dokładne audyty
chińskich zakładów pokazują, że chińscy menedżerowie już wprowadzają
znaczne usprawnienia w działaniu, ale możliwy jest szeroki wachlarz dodatkowych
ulepszeń.120 Indyjskie zakłady pozostają daleko w tyle.
Szereg polityk i środków podjętych w Chinach i Indiach mógłby teoretycznie
promować szersze przyjęcie czystszych technologii węglowych:
• Zobowiązanie się do minimalnych standardów wydajności dla nowych elektrowni węglowych
. Barierą jest tu cena, podobnie jak brak wiedzy i dostępu do
technologii.
• Poprawa zarządzania własnością intelektualną, ponieważ perspektywa kradzieży ich technologii
powstrzymuje zagraniczne firmy przed sprzedażą . 2004, dostępne pod adresem http://www.asiapacificpartnership.org (dostęp: 6 czerwca 2008).

114 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla amerykańskiej polityki zagranicznej,
technologia energetyczna. Jest to oczywiście problem endemiczny,
szczególnie w Chinach, wykraczający daleko poza technologię energetyczną.
• Otwarcie systemów regulacyjnych na inwestycje zagraniczne w
sektorze energetycznym. Można to zrobić szerzej lub zastosować w węższym zakresie do
technologii czystej energii. Zarówno w Indiach, jak i w Chinach byłoby to sprzeczne
z chęcią rozwoju krajowego przemysłu.
• Ograniczenia w zakresie reformowania finansowania, w szczególności te, które uniemożliwiają ryzykownym
projektom energetycznym odzwierciedlenie tego ryzyka w warunkach finansowania, a
tym samym ograniczają dostępność kredytu potrzebnego do finansowania
poprawy efektywności.121 W Chinach ograniczenia finansowania są jedną z
wielu sztywności na rynkach kapitałowych, które okazały się trudne do zmiany,
nawet po otwarciu gospodarki.
• Zwiększać otwartość na zagraniczną produkcję lub znacząco zaangażować się
w poprawę krajowych możliwości produkcyjnych w sektorze energetycznym
. Pierwszy środek zaszkodziłby wysiłkom na rzecz zwiększenia krajowych mocy produkcyjnych, natomiast drugi wymagałby znacznych inwestycji.
• Lepsza regulacja zanieczyszczeń pochodzących z elektrowni, ponieważ zwiększenie wydajności elektrowni byłoby jednym ze sposobów spełnienia takich przepisów.
Podobnie jak w innych obszarach, problem ten utrudnia brak centralnych zdolności administracyjnych
, zwłaszcza że urzędnicy regionalni i lokalni często kierują się sprzecznymi motywami.
W każdym przypadku Chiny stwarzają większe – często znacznie większe – trudności
niż Indie.
Przejście z węgla na gaz, energię jądrową i odnawialne źródła energii w
wytwarzaniu energii Oczekuje się, że
względne wykorzystanie gazu, energii jądrowej i energii odnawialnej, takiej jak energia słoneczna i wiatrowa, do wytwarzania energii w Chinach i Indiach znacznie wzrośnie we wszystkich scenariuszach zakładających głęboką redukcję gazów cieplarnianych emisji.122 121 William Chandler i Holly Gwin, „Finansowanie efektywności energetycznej w Chinach”, Carnegie Endowment for International Peace, styczeń 2008, dostępne pod adresem http://www . carnegieendowment.org (dostęp: 6 czerwca 2008). 122 Międzynarodowa Agencja Energetyczna, „World Energy Outlook 2007: China and India Insights”, s. 13. 597.

Główne możliwości łagodzenia skutków w głównych krajach rozwijających się 115
Rysunek 3: Energia pierwotna według źródła (2005) w Indiach i Chinach
Inne odnawialne źródła energii Inne odnawialne źródła energii
Węgiel Węgiel
Biomasa
i odpady
Biomasa i
odpady
Hydroatomowy gaz olejowy Olej Źródło : IEA, 2007 Hydro
Nuclear Gas Indie Chiny Zmiany są już prowadzone w obu krajach. Chiny już budują infrastrukturę gazową i planują szereg obiektów importujących LNG; ostatecznie duże ilości gazu mogłyby być importowane rurociągami. Indie po raz pierwszy zaimportowały gaz ziemny w 2004 r. i planują rozbudowę swojej infrastruktury gazowej. Chiny są również w trakcie realizacji inicjatywy nuklearnej i obecnie planują uruchamianie od jednego do dwóch nowych reaktorów rocznie w dającej się przewidzieć przyszłości. Indie mają ambitne plany, skupiające się przede wszystkim na przyszłej ekspansji, a nie na natychmiastowym wzroście. Chiny i Indie również w dużym stopniu korzystają z energii odnawialnej. Energia wodna rozwija się szybko w obu krajach, ale sprzeciw opinii publicznej, zwłaszcza w Indiach, stanowi główną przeszkodę i często jest całkiem uzasadniony, biorąc pod uwagę ogromny wpływ na środowisko, jaki ma wiele projektów hydroelektrowni.123 Obydwa kraje inwestują także w energię wiatrową, a w celu w mniejszym stopniu słoneczna. Wszystkie te alternatywy dla węgla konwencjonalnego są obecnie droższe – często znacznie droższe – ale są poszukiwane, ponieważ pomagają w tworzeniu bardziej zróżnicowanego systemu energetycznego, a niektóre zapewniają korzyści polityczne, takie jak miejsca pracy przy budowie tam. Każda z opisanych powyżej polityk i środków, które mogłyby zwiększyć wykorzystanie czystszych elektrowni węglowych, np. zmiany w zarządzaniu własnością intelektualną, mogłaby teoretycznie również promować przechodzenie na inne czystsze źródła energii. Inne potencjalne kroki obejmują: 123 Chociaż energia wodna dostarcza około 5 procent energii elektrycznej w Chinach i Indiach, odpowiada ona za około 20 procent energii elektrycznej wytwarzanej w obu krajach. Zobacz: Tamże, s. 596–601.

116 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dla polityki zagranicznej USA
• Standardy portfela odnawialnych źródeł energii (RPS), zgodnie z którymi kraje zgodzą się
produkować minimalną część swojej energii ze
źródeł odnawialnych. Chiny postawiły już sobie za cel wytwarzanie 15 procent swojej
całkowitej energii w 2020 r. ze źródeł odnawialnych, podczas gdy Indie zamierzają obecnie wytwarzać
8 procent swojej energii ze źródeł odnawialnych do 2032 r
. Standardy te zwykle nie obejmują energii jądrowej ani gazowej, chociaż
istnieją pewne różnice. które je zawierają, można rozważyć, ponieważ przejście na
oba spowodowałoby zmniejszenie emisji. Należy
zauważyć, że przy obecnej polityce nie jest wcale jasne, czy którykolwiek z tych
celów zostanie osiągnięty.
• Rozbudowa i dywersyfikacja infrastruktury gazu ziemnego, która
połączyłaby zachęty dotyczące bezpieczeństwa energetycznego i redukcji emisji. Obydwa
kraje dokonują dużych inwestycji w szerzej rozumianą infrastrukturę,
co wymagałoby konkurowania.
• Zajęcie się problemami związanymi z nieproliferacją, kontrolą zbrojeń, bezpieczeństwem i usuwaniem odpadów
, które mogą blokować dostęp do technologii nuklearnej. Zarówno Chiny
, jak i Indie w coraz większym stopniu współpracują na tym froncie, chociaż
nadal utrzymują się poważne napięcia.
Przejście na bardziej wydajną produkcję przemysłu cementowego i stalowego
jest odpowiedzialne za dużą część emisji CO2 w Chinach,
ale przy produkcji cementu i stali przy rozsądnych kosztach można zaobserwować głęboką redukcję gazów cieplarnianych.124
Nie jest to tak ważne w Indiach,
gdzie mniej dominuje przemysł energochłonny.
Od 2005 r. około jedna czwarta energii wykorzystywanej w chińskim przemyśle
pochodziła z energii elektrycznej, co oznacza, że wysiłki mające na celu odejście od produkcji energii elektrycznej
z brudnego węgla zmniejszyłyby
również emisje powstające przy produkcji cementu i stali. Podobna ilość pochodziła ze spalania węgla bezpośrednio w
obiektach przemysłowych.125 Zwiększenie wydajności
procesów produkcji stali i cementu zmniejszyłoby emisję, a jednocześnie umożliwiłoby osiągnięcie oszczędności w ramach
124 „Globalnego mapowania możliwości redukcji emisji gazów cieplarnianych do 2030 r.:
dogłębna analiza sektora przemysłu „Vattenfall, czerwiec 2007, s. 13, 25; dostępne pod adresem http://www.vattenfall.com
(dostęp: 6 czerwca 2008 r.). 125 W zakresie, w jakim chiński rząd pozwolił na wzrost cen węgla, ale utrzymał
ceny energii elektrycznej na stałym poziomie, można oczekiwać, że przemysł będzie pobierał coraz większą część swojej
energii z sieci elektroenergetycznej.

Główne możliwości łagodzenia skutków w głównych krajach rozwijających się 117
w wielu przypadkach. Przejście na inne paliwa, a także modyfikacja
składu cementu również zmniejszyłyby emisję, aczkolwiek pewnym kosztem.
Istnieje wiele potencjalnych polityk i środków w tych obszarach. W każdym
przypadku oceny wiarygodności takich zobowiązań są
bardzo zróżnicowane i w dużym stopniu zależą od zachęt, jakie mogą zaproponować
inne kraje, a także od dostępu do technologii i wiedzy specjalistycznej.
• Łączne limity emisji dla sektorów cementowego i stalowego. Mogą one
mieć charakter bezwzględny lub mogą być indeksowane do wyników.
• Minimalne standardy efektywności energetycznej lub emisji dla głównych nowych
obiektów.
• Normy dotyczące składu betonu. Takie zobowiązanie mogłoby
mieć zastosowanie uniwersalne; alternatywnie można je zastosować wyłącznie do wywozu.
Nawet gdyby wszystkie opisane możliwości zostały wykorzystane, w dłuższej perspektywie emisje Chin i
Indii nadal rosłyby w
niebezpiecznym tempie. Ostatecznie przyjęcie technologii spalania węgla, które
wychwytują i przechowują wytwarzany CO2 pod ziemią, prawdopodobnie będzie musiało
odegrać kluczową rolę. Powszechne wdrożenie tej
technologii wychwytywania i sekwestracji dwutlenku węgla jest mało prawdopodobne w ciągu najbliższych dziesięciu lat, ale
kilka działań podjętych w tym okresie ma kluczowe znaczenie, aby uczynić tę opcję
opłacalną technologicznie, ekonomicznie i politycznie.126
Wiodący chiński koncern energetyczny realizuje obecnie własny
projekt dotyczący zaawansowane spalanie węgla, które skupi się na ściśle powiązanej
technologii zintegrowanego cyklu łączonego zgazowania (IGCC). Takie doświadczenie może położyć podwaliny, które później pozwolą na
stosunkowo łatwe stosowanie CCS. Tymczasem Indie nie realizują
w żadnym z obszarów żadnych znaczących projektów wykraczających poza badania i rozwój.127 Znacznie
większe wysiłki w perspektywie krótkoterminowej mające na celu przetestowanie i wdrożenie takich nowych podejść do
wytwarzania energii elektrycznej, zidentyfikowanie potencjalnych podziemnych magazynów
(i lokalizację nowych elektrowni w ich pobliżu) oraz opracowanie powiązanych
ram regulacyjnych mogłoby ułatwić ewentualne powszechne stosowanie takich
126 Obszerne omówienie tego wyzwania można znaleźć w: John Deutch i in., The Future of Coal:
Options for a Carbon-Constrained World (Cambridge, MA : MIT, marzec 2007). Indie jednak od dawna podejmują wysiłki na rzecz usprawnienia podziemnego zgazowania węgla,
ponieważ dzięki temu głębinowe zasoby węgla stałyby się łatwiej dostępne. W zależności od
podejścia podziemne zgazowanie może również odgrywać rolę w ograniczaniu emisji CO2.

118 W obliczu zmian klimatycznych: strategia dotycząca
technologii amerykańskiej polityki zagranicznej. Niezależnie od tego, w dającej się przewidzieć przyszłości takie elektrownie będą
prawdopodobnie znacznie droższe niż konwencjonalne elektrownie. Co więcej,
wydaje się, że rządy Chin i Indii nie wykazują dużego
zainteresowania CCS, zarówno dlatego, że skupiają się na pilniejszych
potrzebach, jak i dlatego, że elektrownie korzystające z CCS wymagają większej ilości węgla niż
elektrownie tradycyjne, co powoduje większe obciążenie zasobów węgla.
Potencjalne polityki i środki w tym obszarze obejmują:
• Udział w projektach demonstracyjnych technologii IGCC i CCS. Podział kosztów będzie prawdopodobnie głównym punktem spornym w tym przypadku, podobnie jak
ochrona własności intelektualnej.
• Szeroko zakrojone badania potencjalnych miejsc składowania. Jest to szczególnie
ważne w Indiach, gdzie powszechnie uważa się, że
naturalnych kandydatów jest mniej.
• Rozwój systemów regulacyjnych niezbędnych do transportu
i składowania dwutlenku węgla.
Zmniejszanie zużycia ropy naftowej
Grupa zadaniowa zidentyfikowała trzy podstawowe, krótkoterminowe kroki w krajach rozwijających się, które mogą potencjalnie znacznie zmniejszyć zużycie ropy w transporcie w stosunku do tego, jakie byłoby w innym przypadku, przy jednoczesnym zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych nie tylko w Chinach i Indiach, ale także
w bogatszych krajach
.
Zmniejszanie zużycia paliwa w transporcie
Poprawa efektywności paliwowej pojazdów może być bardzo skuteczna w ograniczaniu
zużycia oleju, przy jednoczesnym oszczędzaniu pieniędzy konsumentów na kosztach paliwa, przynajmniej w
krajach rozwijających się. Chiny przyjęły znacznie ambitniejsze
cele w zakresie wydajności samochodów niż Indie, chociaż ich egzekwowanie jest nadal niespójne.
Ulepszony transport publiczny i planowanie urbanistyczne mogą również zmniejszyć
zapotrzebowanie na ropę naftową. Najjaśniejszym środkiem politycznym w tym obszarze byłoby przyjęcie
i, co najważniejsze, egzekwowanie rygorystycznych norm dotyczących oszczędności paliwa, chociaż –
jak w poprzedniej sekcji – utrudnia to słaby potencjał administracyjny
. Kraje mogą także ambitniej inwestować w transport publiczny i inteligentne planowanie urbanistyczne.

Główne możliwości łagodzenia skutków w głównych krajach rozwijających się 119
Zastępowanie ropy naftowej w transporcie
biopaliwami Biopaliwa stanowią niewielki ułamek paliw ciekłych w Chinach, ale
przewiduje się, że ich wykorzystanie będzie rosło o ponad 10 procent rocznie do
2030 r. Podobna sytuacja panuje w Indiach, gdzie wzrost jest największy oczekuje się
, że w tym samym okresie będzie co najmniej dwukrotnie szybsze. Z niedawnej symulacji MAE
obejmującej głębokie redukcje emisji gazów cieplarnianych wynika, że do 2030 r
. zużycie biopaliw będzie rosło średnio o 30 procent
w Indiach i 15 procent w Chinach, a w najbliższej przyszłości
wzrost byłby jeszcze szybszy.128 Podobna sytuacja panuje w
rozwiniętych krajach uprzemysłowionych, w których oczekuje się, że
w ciągu najbliższych dwóch dekad roczny wzrost zużycia biopaliw wyniesie około 10 procent.
Państwa takie jak Brazylia i Indonezja odgrywają kluczową rolę raczej jako
dostawcy biopaliw niż jako konsumenci. Brazylijski etanol z trzciny cukrowej
znacznie zmniejsza emisję z rury wydechowej, gdy zastępuje olej, podobnie jak biodiesel
wytwarzany z indonezyjskiego oleju palmowego, którego większość jest eksportowana do Chin.
Jednak w zakresie, w jakim wykorzystywanie gruntów do produkcji biopaliw prowadzi do wylesiania lub
przekształcania innych terenów bogatych w węgiel w rolnictwo lub pastwiska,
efektem netto, pomimo ograniczenia zużycia ropy naftowej, może być znaczny
wzrost emisji dwutlenku węgla.
Potencjalne polityki i środki w tym zakresie mogą obejmować:
• Państwa konsumenckie, takie jak Chiny i Indie, mogą dążyć do pozyskiwania
minimalnej części swoich paliw transportowych z biopaliw. Mogą
również stosować standardy w zakresie biopaliw niskoemisyjnych podobne do tych, które są
badane w Europie. W tym przypadku ważnymi ograniczeniami są koszt, dostępność oraz, w przypadku normy niskoemisyjnej, możliwości administracyjne;
produkcja krajowa stwarza dodatkową presję, zwłaszcza na
zasoby wodne. Jakakolwiek polityka w tym zakresie wymagałaby szczególnej
ostrożności, aby nie promować jeszcze większej emisji gazów cieplarnianych w
wyniku wylesiania i zmiany sposobu użytkowania gruntów, czego
osiągnięcie może nie być możliwe w przypadku Chin i Indii.
• Państwa konsumenckie mogą zobowiązać się do importu biopaliw jedynie z państw
, które spełniły minimalne standardy w zakresie gospodarowania gruntami i ochrony lasów, aby pośrednio nie promować emisji przynoszących efekt przeciwny do zamierzonego
. 128 Scenariusz polityki alternatywnej w IEA, World Energy Outlook 2007. Scenariusz ten jest zgodny
ze stabilizacją na poziomie 550 ppm CO2e.

120 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
w obliczu zmiany użytkowania gruntów. Uzupełniając to, państwa-producenci, takie jak
Brazylia i Indonezja, mogłyby zobowiązać się do przestrzegania takich minimalnych standardów.
Obydwa te zobowiązania mogłyby jednak mieć ograniczoną wartość do tego
stopnia, że przemieszczone pola uprawne w jednym kraju nadal można byłoby
zastąpić innym, który nie przyjął podobnych standardów. Ponadto
mogą utrudniać osiągnięcie celów bezpieczeństwa energetycznego, które są
osiągane niezależnie od konsekwencji wylesiania wynikających ze zwiększonego dostępu
do biopaliw.
Unikanie technologii zamiany węgla na ciecz
Dążenie do zmniejszenia zależności Chin i Indii od importowanej ropy naftowej mogłoby
w rzeczywistości przeszkodzić celom związanym ze zmianami klimatycznymi, powodując zwiększone wykorzystanie
technologii zamiany węgla na ciecz, czyli technologii, w której węgiel przekształca się w
paliwo płynne do transportu. Chiny już tu poczyniły znaczne inwestycje,
a ostatnio wzrosło także zainteresowanie Indii. Taka zmiana, gdyby nie
towarzyszyła jej obecnie nieopłacalna technologia CCS, zwiększyłaby
emisję gazów cieplarnianych mniej więcej dwukrotnie na każdy galon
zużytego paliwa.
Potencjalne polityki i środki łagodzące mogą obejmować:
• Przyjęcie limitu udziału paliw płynnych, które mogą być pozyskiwane
z węgla. Byłoby to oczywiście sprzeczne z celami bezpieczeństwa energetycznego.
• Zobowiązanie się do stosowania technologii CCS we wszelkich nowych instalacjach przetwarzania węgla na ciecz
. Napotkałoby to przeszkody obejmujące koszty, a także zwiększony
popyt na węgiel.
Ograniczanie wylesiania i promowanie
ponownego zalesiania
W przeciwieństwie do wykorzystania węgla i ropy naftowej, gdzie istnieje różnorodny zakres opcji technicznych
, ogólny obraz techniczny w leśnictwie jest stosunkowo prosty. (Obraz polityki – omawiany w kilku miejscach w
tekście głównym – jest bardziej złożony.) Wylesianie uwalnia do
atmosfery gazy cieplarniane, podczas gdy ponowne zalesianie je pochłania. Zrównoważona
gospodarka leśna jest podstawowym celem każdej polityki mającej na celu ograniczenie emisji
wynikających z wylesiania.

Główne możliwości łagodzenia skutków w głównych krajach rozwijających się 121
Potencjalne polityki i środki dla krajów rozwijających się mogłyby teoretycznie obejmować:
• Wyznaczanie i realizację konkretnych celów w zakresie maksymalnych wskaźników wylesiania netto. Można to osiągnąć poprzez ponowne zalesianie, zalesianie i
unikanie wylesiania. Stanowiłoby to wyzwanie dla zdolności egzekwowania prawa
i mogłoby nadwyrężyć niektóre cele społeczne.
• Wyznaczanie i osiąganie konkretnych celów w zakresie ponownego zalesiania i zalesiania.
Wszelkie takie zobowiązania musiałyby zostać podjęte w kontekście
szerszej polityki, która usunie niekorzystne zachęty do wycinania lasów,
aby następnie można było „ponownie zalesiać” grunty.
• Poprawa zdolności w zakresie zapobiegania pożarom lasów i reagowania na nie,
które są odpowiedzialne za duże wylesianie, szczególnie
w Indonezji. Jest to w dużej mierze kwestia zdobycia odpowiedniej wiedzy specjalistycznej,
infrastruktury i sprzętu.
• Wzmocnienie praw własności, które tworzą zachęty do zrównoważonego
leśnictwa. Prawa własności z pewnością wiążą się z wieloma drażliwymi kwestiami
związanymi z głównymi kwestiami społecznymi w danych krajach.
Inne gazy
Chociaż grupa zadaniowa zaleciła początkowe skupienie się na
emisjach CO2, zbadała również pokrótce możliwości, które w tym przypadku zostają utracone.
Większość badań sugeruje, że istnieje wiele opłacalnych sposobów redukcji
gazów innych niż CO2.129 Rozważmy trzy ilustrujące i ważne przykłady.
Chiny mają potencjał, aby zmniejszyć swoje roczne emisje metanu z
wydobycia węgla (metan z pokładów węgla) o ilość w przybliżeniu odpowiadającą
zamknięciu czterdziestu typowych chińskich elektrowni węglowych lub w przybliżeniu wszystkich
elektrowni węglowych budowanych co roku w Chinach, za całkowity koszt nieco mniej niż
1 miliard dolarów, znacznie mniej niż typowy koszt redukcji emisji poprzez przejście
z węgla na inne paliwa.130 Możliwości ograniczenia wydobycia węgla
129 „Globalne łagodzenie gazów cieplarnianych innych niż CO2”,
Agencja Ochrony Środowiska Stanów Zjednoczonych, czerwiec 2006, dostępne na http://www.epa.gov (dostęp: 6 czerwca 2008). 130 Na podstawie redukcji prawie całej przewidywanej emisji o 160 MtCO2e, za około 5 USD/tCO2e od 2010 r., przy zużyciu 1 kg/kWh i pracy w pełnym wymiarze godzin. Patrz: Zongrang Zhao,
„Redukcje CO2 poprzez poprawę efektywności istniejących elektrowni węglowych i
rozmieszczenie jednostek nadkrytycznych w Chinach”, Instytut Badań nad Energią Cieplną, prezentacja
w APECWorkshop, 16 lutego 2004 r., dostępna pod adresem http://www.iea .org (dostęp: 6 czerwca 2008).

122 W obliczu zmian klimatycznych: strategia polityki zagranicznej USA
Emisje w Indiach są ponad pięciokrotnie mniejsze, co odzwierciedla mniejszy
rozmiar indyjskiego przemysłu wydobywczego węgla. W przypadku braku lepszej technologii
wychwytywania tych emisji i spalania ich na paliwo taka redukcja jest
mało prawdopodobna. Redukcje wymagałyby specjalnej zachęty powiązanej z
obawami dotyczącymi zmiany klimatu i wymaganej albo przez chińskie lub indyjskie
organy regulacyjne, albo opłacanej przez osoby z zewnątrz za pośrednictwem funduszu klimatycznego lub innego
równoważnego mechanizmu.
Podobnie jak w przypadku CO2, duże możliwości ograniczenia emisji innych niż CO2
istnieją w obszarach, które nie są opłacalne z
punktu widzenia samej zmiany klimatu, ale mają sens w oparciu o inne motywacje polityczne.
Na przykład Chiny i Indie emitują mniej więcej taką samą ilość
emisji ze ścieków (metanu i podtlenku azotu) jak w przypadku
metanu z pokładów węgla, ale ich eliminacja nie jest opłacalna z
punktu widzenia klimatu. Można je jednak w dużej mierze wyeliminować poprzez
kampanie na rzecz zdrowia publicznego mające na celu ograniczenie chorób przenoszonych przez wodę. Podobnie jak w
poprzednim przykładzie oznaczałoby to zamknięcie kilkudziesięciu
elektrowni węglowych w każdym kraju.
Sadza, choć nie jest gazem cieplarnianym, może w znacznym stopniu przyczynić się do ocieplenia. Jeżeli najnowsze badania dotyczące sadzy potwierdzą się,
włączenie tej substancji pochodzącej z niepełnego spalania
paliw kopalnych (np. w małych i źle zaprojektowanych piecach i
bojlerach) mogłoby znacznie zwiększyć rolę gazów innych niż CO2. Chiny odpowiadają
za około 20 procent światowej emisji czarnego węgla, podczas gdy
Indie odpowiadają za około 10 procent.131
Ograniczenie emisji z nieefektywnych kuchenek i kotłów może zatem
zaoferować w Chinach i Indiach duże, proste technicznie i niedrogie możliwości
łagodzenia zmian klimatycznych. Nawet jeśli wkład
sadzy w ocieplenie okaże się minimalny, ograniczenie tych
emisji w dużym stopniu przyczyniłoby się do poprawy jakości powietrza
i zdrowia; ponadto, inaczej niż w przypadku pomocy skierowanej na główną
infrastrukturę, korzyści z pomocy w ograniczaniu emisji czarnego węgla
odczują najbiedniejsi Chińczycy i Hindusi. Ograniczenie
emisji sadzy wiąże się jednak z dużym wyzwaniem administracyjnym –
znacznie łatwiej jest wpłynąć na zachowanie setek
operatorów dużych elektrowni, niż na dziesiątki milionów gospodarstw domowych i
małych operatorów przemysłowych.
131 David G. Streets, „Czarny dym w Chinach i jego skutki klimatyczne”, 2004, s. 13. 6.
Stany Zjednoczone odpowiadają za niecałe 5 proc.

Najnowsze raporty niezależnych grup zadaniowych
sponsorowane przez Radę ds. Stosunków Zagranicznych
Stosunki USA-Ameryka Łacińska: nowy kierunek nowej rzeczywistości (2008); Charlene Barshefsky i
James T. Hill, Krzesła; Shannon K. O’Neil, dyrektor projektu
Stosunki amerykańsko-chińskie: program afirmatywny, odpowiedzialny kurs (2007); Carla A. Hills i Dennis
C. Blair, Krzesła; Frank Sampson Jannuzi, dyrektor projektu „
Konsekwencje uzależnienia USA od ropy naftowej dla bezpieczeństwa narodowego” (2006); John Deutch i James R. Schlesinger,
przewodniczący; David G. Victor, dyrektor projektu
Zły kierunek Rosji: co Stany Zjednoczone mogą i powinny zrobić (2006); John Edwards i Jack
Kemp, przewodniczący; Stephen Sestanovich, dyrektor projektu
Morethan Humanitarism: A Strategic USA ApproachTowardAfrica (2006); Anthony Lake i Christine
Todd Whitman, przewodniczący; Princeton N. Lyman i J. Stephen Morrison, dyrektorzy projektów
po wojnie: poprawa zdolności USA po zakończeniu konfliktu (2005); Samuel R. Berger i Brent
Scowcroft, przewodniczący; William L. Nash, dyrektor projektu; Mona K. Sutphen, zastępca dyrektora
ds. wspierania demokracji arabskiej: dlaczego i jak (2005); Madeleine K. Albright i Vin Weber, przewodniczący;
Steven A. Cook, dyrektor projektu
Budowanie społeczności w Ameryce Północnej (2005); John P. Manley, Pedro Aspe i William F. Weld,
Krzesła; Thomas P. d’Aquino, Andre’s Rozental i Robert A. Pastor, wiceprzewodniczący; Chappel
A. Lawson, dyrektor projektu; Współsponsorowany przez Kanadyjską Radę Dyrektorów Generalnych
i Consejo Mexicano de Asuntos Internationales
Iran: Czas na nowe podejście (2004); Zbigniew Brzeziński i Robert M. Gates, Przewodniczący; Suzanne
Maloney, dyrektor projektu
„Odnowa partnerstwa atlantyckiego” (2004); Henry A. Kissinger i Lawrence H. Summers, Krzesła;
Charles A. Kupchan, dyrektor projektu ds
. broni i możliwości nieśmiercionośnych (2004); Graham T. Allison i Paul X. Kelley, przewodniczący; Richard
L. Garwin, dyrektor projektu
Nowe priorytety w Azji Południowej: polityka USA wobec Indii, Pakistanu i Afganistanu (2003); Frank G. Wisner
II, Nicholas Platt i Marshall M. Bouton, przewodniczący; Dennis Kux i Mahnaz Ispahani,
dyrektorzy projektu; Współsponsorowany przez Towarzystwo Azjatyckie
Finding America’s Voice: Strategia na rzecz ożywienia amerykańskiej dyplomacji publicznej (2003); Peter G. Peterson,
przewodniczący; Jennifer Sieg, dyrektor projektu
Służby ratownicze: drastycznie niedofinansowane, niebezpiecznie nieprzygotowane (2003); Warren B. Rudman,
przewodniczący; Richard A. Clarke, starszy doradca; Jamie F. Metzl, dyrektor projektu
Chinese Military Power (2003); Harold Brown, przewodniczący; Joseph W. Prueher, wiceprzewodniczący; Adam Segal,
dyrektor projektu
Irak: pojutrze (2003); Thomas R. Pickering i James R. Schlesinger, przewodniczący; Eric P. Schwartz,
dyrektor projektu
Zagrożenia dla demokracji (2002); Madeleine K. Albright i Bronisław Geremek, Przewodniczący; Morton H.
Halperin, dyrektor projektu; Elizabeth Frawley Bagley, zastępca dyrektora
Ameryka — wciąż nieprzygotowani, wciąż w niebezpieczeństwie (2002); Gary Hart i Warren B. Rudman, krzesła; Stephen
Flynn, dyrektor projektu ds.
finansowania terroryzmu (2002); Maurice R. Greenberg, przewodniczący; William F.Wechsler i Lee S.Wolosky,
dyrektorzy projektów
wzmacniających przywództwo USA w Organizacji Narodów Zjednoczonych (2002); David Dreier i Lee H. Hamilton, przewodniczący;
Lee Feinstein i Adrian Karatnycky, dyrektorzy projektów
testujących Koreę Północną: kolejny etap polityki USA i Republiki Korei (2001); Morton I. Abramowitz i
James T. Laney, przewodniczący; Robert A. Manning, dyrektor projektu
Stany Zjednoczone i Azja Południowo-Wschodnia: Polityka dla nowej administracji (2001); J. Robert Kerrey,
przewodniczący; Robert A. Manning, dyrektor projektu
Strategiczna polityka energetyczna: wyzwania XXI wieku (2001); Edward L. Morse, przewodniczący; Amy Myers
Jaffe, dyrektor projektu
Wszystkie wymienione publikacje są dostępne na stronie internetowej Council on Foreign Relations, CFR.org.
Aby zamówić egzemplarze drukowane, należy skontaktować się z Brookings Institution Press: 800-537-5487.

CZŁONKOWIE GRUPY ZADANIOWEJ
Rada sponsoruje niezależną grupę zadaniową, gdy pojawia się kwestia o kluczowym znaczeniu dla
polityki zagranicznej USA, i wydaje się, że grupa zróżnicowana pod względem pochodzenia i perspektyw może
mimo to być w stanie osiągnąć znaczący konsensus w sprawie polityki w drodze prywatnych i bezstronnych
obrad. Członkowie grupy zadaniowej proszeni są o przyłączenie się do konsensusu oznaczającego, że popierają
„ogólny kierunek polityki i oceny przyjęte przez grupę, choć niekoniecznie wszystkie
ustalenia i zalecenia”.
Zachęcamy także do wyrażania indywidualnych poglądów i różnic zdań, które zaostrzają różnice w analizach i zaleceniach. Po utworzeniu Grupy Zadaniowe są niezależne. Po osiągnięciu wniosków grupa zadaniowa sporządza raport, który Rada publikuje i umieszcza na swojej
stronie internetowej. Przewodniczący, dyrektorzy i członkowie Grupy Zadaniowej ponoszą wyłączną odpowiedzialność za treść swoich
raportów.
Timothy D. Adams
Lindsey Group
Sally M. Benson
Uniwersytet Stanforda
Aimée R. Christensen
Christensen Global Strategies, LLC
Stuart E. Eizenstat
Covington & Burling LLP
Thomas F. Farrell II
Dominion
Sherri W. Goodman
CNA Corporation
Shirley Ann Jackson
Rensselaer Polytechnic Institute
Robert W. Lane
Deere & Company
Jonathan Lash
Instytut Zasobów Światowych
Michael A. Levi
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
Robert A. Malone
BP America Inc.
Jessica T. Mathews
Carnegie Endowment for International
Peace
Kenneth B. Mehlman
Kohlberg Kravis Roberts & Co.
Stephen W. Pacala
Uniwersytet Princeton
George E. Pataki
Chadbourne & Parke LLP
William A. Pizer
Zasoby na przyszłość
William K. Reilly
Aqua International Partners, LP
Theodore Roosevelt IV
Lehman Brothers
Stephen M. Ross
Powiązane, LP
David M. Rubenstein
The Carlyle Group
David Sandalow
The Brookings Instytucja
Lawrence R. Scanlon
AFSCME
Lawrence H. Summers
Uniwersytet Harvarda
Mark R. Tercek
Goldman, Sachs & Co.
David G. Victor
Uniwersytet Stanforda i
Rada ds. Stosunków Zagranicznych
Thomas J. Vilsack
Dorsey & Whitney LLP
Timothy E. Wirth
Fundacja Narodów Zjednoczonych
James D Wolfensohn
Wolfensohn & Company, LLC
Philip D. Zelikow
Uniwersytet Wirginii

Poniższe dwie zakładki zmieniają zawartość poniżej.

Powiązane

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

MFORUM VIDEO LIVE INFO NIUS Informacje prasowe , video stream , podcast ,reportaż, audiobook , film fabularny, film dokumentalny , relacje ,transmisje , retransmisje publikacje , republikacje materiały tłumaczone na język polski , komunikator chat audio i video , największe w Polsce archiwum materiałów video i art. prasowych trwale usuniętych z internetu ,codziennie najnowsze informacje bez cenzury nie dostępne w Polskim internecie .Audycje stream live w każdy dzień z wyjątkiem piątku i soboty o godzinie 20 .00 dostępna funkcja translator z możliwością tłumaczenia zawartości całej witryny na 93 języki w tym treści chat !!¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_________________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1___111_1111111_1____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1_1881188111111111____¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶881188__¶___8111_______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶8881____1__________________¶¶¶¶¶¶¶¶¶888¶¶¶¶ ¶11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶881__________818¶¶¶¶¶¶¶¶18¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81___1¶_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶11¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶18¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88888¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881111111111_11118888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81¶ ¶¶¶¶¶881881181111118¶¶¶88111111_____8¶¶¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶8¶¶¶81111118¶¶¶¶¶81111881111_____1¶¶¶¶1¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811118¶81111__118111111111___8¶8_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1__1888¶¶¶¶¶¶¶8______11181___18¶ ¶¶¶¶¶¶81118¶¶8_____18188881_______11181__888¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8881____________________1118118¶__¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶881_81___________________111181_188_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81_1¶8__________________1111881_____¶ ¶¶¶¶¶8111_118______11_________1111888811____¶ ¶¶¶¶¶81111181__18¶8111___1_111111811111_____¶ ¶¶¶¶¶¶8111_8¶¶¶¶¶¶¶8______1111111111111___18¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111¶¶¶¶1____________111111111¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8111¶¶1_______________1111111888¶¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶81118¶88¶¶¶8881_____1111111188_18¶_¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶818¶¶8111__1___111111111118¶811188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188888¶¶881111181111118¶¶8111188¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶811111111111188¶¶81111181¶ ¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶8____________188¶¶¶¶8111111_1¶ ¶¶¶¶81111¶¶¶¶¶811_1111___118¶¶¶¶¶¶81111111_¶¶ ¶¶¶811_1¶¶¶¶¶¶¶88888¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶81111111_8¶¶ ¶81___1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88811118__¶¶¶ ¶___8¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888881888_¶8_¶ ¶81_¶¶8888¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888888__¶8__¶ ¶¶¶¶1__1¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶888888881___1¶¶¶ ¶¶88¶¶8_81_1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶88881_11¶¶¶88¶ ¶¶1_18¶¶8__¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88__8¶¶¶¶1_1¶ ¶81_1118¶¶¶__1¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 888888888888888888888888888888888888888888888 8___________________________________________8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8__¶¶____¶¶¶_¶¶¶__¶¶__¶¶¶_¶¶_¶¶____¶¶¶_¶¶¶__8 8__¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__¶¶__¶¶_¶¶¶_¶¶¶¶__¶¶_¶_¶¶__8 8__¶¶____¶¶___¶¶__¶¶__¶¶__¶¶_¶¶____¶¶___¶¶__8 8__¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶_¶¶¶¶_¶¶__¶¶_¶¶¶¶¶_¶¶___¶¶__8 8___________________________________________8 888888888888888888888888888888888888888888888 211_1_1____2¶¶¶¶66¶¶¶¶¶¶¶88¶88__¶888¶¶2________126 __________¶¶¶¶¶12¶¶¶¶¶8¶¶¶866¶612¶8¶¶¶6_1_________ 211_1___6¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶866¶¶66¶822¶¶8886681_______ 1111____2¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8688¶¶8_8¶2168¶61126_______ 21___268¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶68¶6_188__666______ 11__12¶¶¶¶¶¶228¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶68¶2_26¶2_2861____ 1__16¶¶¶¶¶6___¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶61¶¶_¶¶6¶____122__ 1__8¶¶¶¶¶6____6¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶218¶18¶61¶1______1 2186¶¶¶¶2_1____28682¶8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶_68266¶1_2¶1_____ 6862¶¶¶¶__1_____6___26_16¶8¶¶¶8__¶211612¶8_¶¶81886 ¶88¶¶¶¶81_1____12________________¶¶1_11_6¶_2¶¶2___ 6¶¶¶¶¶¶6__2____1________________2_88_2_1_¶1¶8661__ 1_¶¶¶¶¶2__8______________________1¶22____¶688¶¶12_ _2¶¶¶¶¶8__21_1_11_____________1__¶__11_1_¶81¶¶¶1__ _2¶¶¶¶¶¶1_2621_1________________18___26__2¶2_¶¶___ 28_¶¶¶¶¶1__262_____1_______1_____2___1611_8¶126___ 8__¶¶¶¶¶2_282_______________1____2___62_2__2¶¶6___ __2¶8¶8¶6_6¶¶¶8182______________622__16__12__82___ __¶2_2¶¶¶_6¶¶¶¶¶¶¶¶12__61_2¶¶¶¶¶¶¶¶66_6___¶¶21112_ 1_81__8¶¶__6¶¶268¶¶¶¶61¶¶¶¶¶¶¶2_18¶¶1__1_2¶¶¶2_1_1 8_22__1¶¶1__6¶¶¶¶¶¶¶¶_____¶¶¶¶¶¶¶_1¶____1¶¶¶¶8____ 1_22__1¶¶8____6¶¶¶2__________81___6______¶¶¶¶¶2___ _______¶¶¶2_______________________2______626¶¶6___ _______8¶¶6_______16__________________1__¶¶¶¶8¶81_ _____686¶¶¶¶2___12______________________¶¶¶¶8¶¶¶86 ___2¶¶¶¶8¶¶¶6_____26_______________16___¶¶¶¶¶¶¶¶¶6 86¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶221__2¶881__________22_____¶¶¶¶¶128¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶882_16_____¶¶¶21____1_1¶¶¶¶¶228¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶62¶¶¶8___2___¶¶¶¶¶¶86¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8162__6¶¶¶¶¶¶66_______6____¶¶¶¶¶¶66¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶66___88¶88________¶¶____¶¶¶¶¶¶862¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶6¶1____________¶¶¶1___¶¶¶¶¶¶¶¶626¶ ¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶2¶8¶¶¶2_________2¶81___2¶¶¶¶¶¶¶¶86618 ¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶2¶¶¶¶8¶¶¶8¶622¶¶¶_____6¶¶¶¶¶8¶¶¶8288¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶8888¶628¶¶¶¶¶2¶¶6____1¶¶¶¶¶8¶¶¶8¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶8¶¶2666866¶¶¶¶¶¶_¶¶¶____6¶¶¶¶¶8¶¶68¶¶8¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶68¶6¶¶668628¶¶¶¶¶¶82¶¶¶¶__1¶¶¶¶¶62¶¶68¶¶88 ¶¶¶¶¶¶¶¶6¶¶¶¶¶¶6666¶¶¶8¶2118¶¶¶¶6_8¶¶¶¶¶128¶6¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶862¶¶¶8¶¶2826¶¶¶¶¶¶¶¶66¶¶16¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶2¶¶¶8¶¶¶28¶¶¶¶_2¶¶¶8¶¶¶22¶¶618¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶82¶¶28¶¶¶¶8_28¶¶¶2__¶881_¶618¶¶12¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _________________11888888111 ____________1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81 __________8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ________8¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _______¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ______¶¶¶¶¶¶811111188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _____¶¶¶8_____________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ____¶¶¶1_______________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ___¶¶¶1_________________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 __8¶¶¶11_______________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ _8¶¶¶¶1______________111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ 8¶¶¶¶11____________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 ¶¶¶¶¶11_____________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1 8¶¶¶¶1___11______1888111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8 ¶¶¶¶¶¶8888¶¶8___8¶¶¶888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶8¶¶¶¶1_1¶¶¶1_¶¶¶¶¶¶¶118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶181_8¶81__1¶¶1___1181____1¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶____11____1881__________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶__________1111________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶8_________111________1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶_____1____111_____11188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_1118_1¶¶¶¶____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶881___8¶¶¶¶8__1111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶18888__18888¶¶8111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶8118881188¶¶¶81__1188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶81___18¶¶881111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81____11111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶1_____1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶_1188¶¶¶¶¶¶¶8888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶11111888888811188¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶811111118111111888¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶81_11111111111__1_1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶8811___1__111__________18¶¶¶¶¶8¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶811___1_______________1111¶¶¶¶¶88¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶1______________________1111¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81_______________________1118¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶1________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶81_____________________111118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶8881_________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶88 ¶¶111__________________________118¶¶¶¶¶¶88881 ¶81____________________________1188888¶811111 ¶¶1______________________________11888118¶¶¶¶ ¶¶¶81___________________________118¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶81111__________________8¶8¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶88111_________18¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶ ¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶¶

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Wyraź swoją opinię ! TO WAŻNE !!Anuluj pisanie odpowiedzi

Ta strona używa Akismet do redukcji spamu. Dowiedz się, w jaki sposób przetwarzane są dane Twoich komentarzy.

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,klik nij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

TEN MATERIAŁ JEST ZABLOKOWANY ,kliknij kup teraz aby go widzieć I ODBLOKOWAĆ WSZYSTKIE ZABLOKOWANE TREŚCI NA STRONIE W TYM STREAM VIDEO BLOKADA BĘDZIE ZDJĘTA NA OKRES 30 DNI

Formularz zamówienia

Nazwa	Przelew
Dostęp do treści	102.00 zł

	Enigma2021 na Czy pamięć o ofiarach nazizmu…
	Mforum na Dzielisz się nasionami roślin…
	Mforum na Dzielisz się nasionami roślin…
	Tomek Vektor na Wakacyjny all inclusive czyli…
	Tomek Vektor na Redaktor naczelny M-Forum obch…

ABY ZOBACZYĆ WYBRANY MATERIAŁ PROSZE PRZESUNĄĆ STRONĘ W DÓŁ

NAWIGACJA STRONY DLA TEL / MOBIL >>>>

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Udostępnij:

Dodaj do ulubionych:

Powiązane

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia

Formularz zamówienia