Wiedeń/Hanower – Nawet 37 lat po katastrofie reaktora w Czarnobylu dziki w Europie Środkowej są nadal niezwykle skażone radioaktywnością. Od lat naukowcy z Hanoweru i Wiednia badają przyczynę.

Teraz rozwiązali zagadkę!

Po awarii reaktora w 1986 r. wydano ostrzeżenia przed jedzeniem grzybów z europejskich lasów z powodu wysokiego poziomu skażenia radioaktywnego. Ale świat zwierząt był również bardzo zanieczyszczony promieniowaniem. U jeleni i saren radioaktywność zmniejszyła się z biegiem lat, zgodnie z oczekiwaniami.

Z drugiej strony u dzików poziom cezu-137 utrzymywał się prawie na stałym poziomie przez dziesięciolecia. Ich mięso często nie nadaje się do spożycia. W kręgach zawodowych zjawisko to nazywa się „paradoksem dzika”.

Okres półtrwania wynosi 30 lat

„Czynnikiem decydującym o radioaktywności próbek jest cez-137 z okresem półtrwania wynoszącym około 30 lat” – wyjaśnia prof. dr Georg Steinhausen z Politechniki Wiedeńskiej. Po 30 latach połowa materiału radioaktywnego powinna ulec rozkładowi. W przypadku żywności ekspozycja na promieniowanie zwykle zmniejsza się jeszcze szybciej, ponieważ cez jest wypłukiwany przez wodę, związany w minerałach lub transportowany do gleby.

Korzystając z nowych, bardziej precyzyjnych pomiarów, naukowcy byli w stanie określić nie tylko ilość, ale także pochodzenie radioaktywności. „Jest to możliwe, ponieważ różne źródła izotopów promieniotwórczych mają inny fizyczny odcisk palca” – wyjaśnia dr Bin Feng, który prowadzi badania w Instytucie Chemii Nieorganicznej na Uniwersytecie Leibniza w Hanowerze oraz w Instytucie Atomowym Centrum TRIGA w TU Wien.

W trakcie tego procesu eksperci natknęli się również na cez-135 – substancję, która została uwolniona podczas testów broni jądrowej w 1960 roku i ma znacznie dłuższy okres półtrwania. W próbkach mięsa dzika cez-135 stanowił 68 procent.

Dziki to prawdziwe truflowe świnie

Wynika to prawdopodobnie z preferencji dzików dla trufli jeleni. Roślina rośnie pod ziemią na głębokości gleby od 20 do 40 centymetrów. Cez migruje około 1 milimetra rocznie do gleby. Tak więc trufla jelenia dopiero dziś wchłania cez-137 z Czarnobyla. „Cez ze starych testów broni jądrowej dotarł tam dawno temu”, mówi prof. Steinhausen.

Nie można zakładać, że skażenie radioaktywne jeleni, trufli i dzików znacznie się zmniejszy w ciągu najbliższych kilku lat.