Sen

Po śmierci Igor przyśnił się mojej żonie. Zaczepił ją, gdy była w sklepie. Niebywale realna scena. Przyszedł się pożegnać. Mocno ją przytulił. Jak zawsze, gdy byli sami. Był zadowolony i uśmiechnięty.

Ania powiedziała: „Ale jak to? Igor, przecież ty nie żyjesz”.

„Tak mamo, nie martw się, już jest wszystko dobrze. Oni mnie udusili”. To były jego ostatnie słowa. Gdy Ania płakała, Igor powiedział, że idzie jeszcze pożegnać się z babcią. Popatrzył na nią i zniknął.

Później jeszcze śnił się Ani wiele razy, ale nigdy tak, by miała świadomość, że nie żyje. To były różne momenty z ich życia. Igor był tylko wspomnieniem.

Koszmar

Od śmierci Igora minęło pięć lat. A ja mam wrażenie, jakby to było wczoraj. Pamiętam wszystko. Mam ten dzień przed oczami. Była 14. Przyjechało dwóch policjantów w cywilu. Weszli do kuchni. Powiedzieli, że Igor został z kimś pomylony na Rynku. Zabrali go na komisariat. Tam spadł z krzesła i zmarł.

Nogi się pode mną ugięły. Nie wierzyłem.

A oni ciągnęli dalej. Że wszystko jest na monitoringu i będziemy mogli to zobaczyć.

Razem z żoną, młodszym synem i ojcem pojechaliśmy na komisariat. Spędziliśmy tam kilka godzin. Sami w pokoju. Wzięliśmy kartkę. Szybko napisaliśmy wniosek. Złożyliśmy na ręce prokurator Katarzyny Salwy. Chcieliśmy być przy wszystkich czynnościach. Wiedzieć, czy to na pewno Igor. Czy kolejna pomyłka.

Salwa nie dopuściła nas do zidentyfikowania ciała. A po to kazali nam przyjechać. Kiedy nas zobaczyła, powiedziała tylko, że pokaże nam ciało, gdy zakończą czynności i że „nie ma zapisu z monitoringu”.

Wcześniej policjanci mówili co innego. Nie wierzę w to, że tego nagrania nie ma.

Gdy młodszy syn wyszedł zapalić, widział, jak bocznym wyjściem wynoszą ciało. Zawołał nas. Kiedy wybiegliśmy na zewnątrz, samochód zakładu pogrzebowego już odjeżdżał.

Nikt nie chciał z nami rozmawiać. Ania co chwilę biegała na dyżurkę. „Proszę czekać, pani prokurator do państwa zejdzie”. Nie zeszła. Mówiono, że przesłuchiwani są policjanci. Kłamali, tego dnia odbyło się tylko przesłuchanie Łukasza R. – tego od paralizatora. Żaden z pozostałych policjantów nie został wtedy przesłuchany. Zrobili tylko notatki. Zapomnieli w nich na przykład napisać, że użyli gazu wobec Igora.

Jak się przesłuchuje tylko jedną osobę, to nie ma innej wersji. Nie ma rozbieżności. Prokurator Salwa dopiero po czterech dniach zabezpieczyła ubrania policjantów.

Po czterech dniach. Jak już jej zabierano śledztwo. W nagrodę awansowała do Prokuratury Okręgowej. A potem oddelegowano ją do Ministerstwa Sprawiedliwości.

Na komisariacie zginął człowiek. Mój syn. Dlaczego policjanci nie zostali zbadani w obecności prokurator na alkohol? Dlaczego w ogóle nie testowano ich na narkotyki? Dlaczego nie zbadano auta, którym przewozili Igora na Trzemeską? Gdzie jest wydruk Igora z badania alkomatem? Gdzie jest nagranie z monitoringu?

W policyjnych dokumentach nic się nie zgadza. O 9.16 Igor przestaje oddychać. A z protokołu wynika, że od 9.10 do 9.30 jeszcze go przeszukują. To niemożliwe.

Od początku popełniano błędy. Zamiatano sprawę pod dywan. Myśleli, że trafią na rodzinę, której powiedzą, co tylko chcą. Która uwierzy we wszystko. I nie będzie walczyć.

Pomylili się. Zawiadomiłem media. Było mi ciężko, bo straciłem syna. Miałem problem, żeby stanąć przed kamerami. Chciałem być anonimowy. Jeden z dziennikarzy powiedział wtedy: „Musi się pan wreszcie pokazać”.

Przełamałem się.

Identyfikacja

Z perspektywy czasu dobrze się stało, że wtedy na komisariacie nie zobaczyliśmy ciała. Bo następnego dnia w Zakładzie Medycyny Sądowej zrobiłem Igorowi zdjęcia. Wbrew woli technika. Żałuję tylko, że tak mało. Że nie zrobiłem filmu.

To był przypadek. Zadzwonił znajomy. Jakoś po 7. Powiedział, że o 8 rusza sekcja. Zacząłem się szybko ubierać i krzyczeć:

– Wstrzymaj sekcję, chcę go zobaczyć!

– Nie wiem, co da się zrobić.

– Ch… mnie to obchodzi! Jadę tam!

Chwilę potem byliśmy już w drodze. Wzięliśmy taksówkę, bo do 4 w nocy rozmawialiśmy o tym, co się stało. Nie dawaliśmy rady. Otworzyłem flaszkę. Żeby nie myśleć. Ania była nieprzytomna, bo wzięła pół listka tabletek. Chciała popełnić samobójstwo. Rano wszystko zwymiotowała.

Przed bramą zakładu wyszedł po nas prokurator. Nie pamiętam nazwiska. Poznał mnie. – Syn jest bardzo do pana podobny – powiedział. I zaprowadził nas do niego.

Igor leżał na stole. Martwy. Rozpięli worek do ramion, żebyśmy zobaczyli tylko głowę. Podszedłem bliżej. Rozsunąłem suwak do końca. Zacząłem go oglądać. Miał otwarte oczy, krwawe wylewy. Jakby płynęła z nich krew. Wybroczyny i obrzęk szyi jak po duszeniu. Mocno poobijana twarz i ślady na rękach od kajdanek.

Zdjęcie Igora Stachowiaka zrobione dzień po śmierciFoto: Tomasz Pajączek / Onet

Zdjęcie Igora Stachowiaka zrobione dzień po śmierci

Ania zbladła. Osunęła się na podłogę. Nie miała siły patrzeć. A ja wyciągnąłem telefon i robiłem zdjęcia. Nie słuchałem technika, gdy mówił „nie wolno, nie wolno”. Miałem prawo, bo to mój syn.

Wszystko trwało może 10 minut. Gdy wyszliśmy, zaczęła się sekcja. Myślałem, czy nie zostać. Ale chyba bym się po tym nie pozbierał. Miałbym traumę do końca życia.

Sekcję zrobili lekarze Jerzy Kawecki i Patryk Pilecki. Nie określili jednoznacznie przyczyny śmierci. Wskazali na trzy czynniki: zażycie narkotyków, rażenie paralizatorem oraz wielokrotne uciskanie na szyję.

Wtedy nie znali jeszcze opinii toksykologicznej. Wyniki przyszły po kilku tygodniach. Badania wykazały śladowe ilości narkotyków. Więc zostaje duszenie i paralizator.

*

Łódzcy biegli pod kierownictwem prof. Jarosława Berenta ocenili, że Igor zmarł po epizodzie excited delirium, spowodowanym zażyciem narkotyków. W zespole nie było kardiologa i psychiatry. Skład był niekompletny.

Pod koniec 2015 r. Berent przygotował dla policji zalecenia, jak postępować z zatrzymanymi. Jego opinia w sprawie Igora była sprzeczna z tym, co zalecał.

W opinii dla policji Berent pisał, że nie można stosować ucisku na szyję, klatkę, brzuch i plecy. Bo dochodzi wtedy „do ograniczenia możliwości oddychania ze wszystkimi tego skutkami”. W opinii dla prokuratury stwierdził, że brutalna interwencja policjantów nie miała wpływu na śmierć.

Dla mnie to była opinia na zamówienie. Berent nigdy nie powinien wypowiadać się w sprawie Igora. Konflikt interesów.

Myślę, że gdyby opiniował w sprawie śmierci George’a Floyda, to też by było excited delirium.

*

Sekcja wykluczyła, by do złamania chrząstki w krtani doszło podczas udzielania Igorowi pomocy. To jak do tego doszło? Bo do dziś nie wiem.

Na temat sekcji nikt w środowisku lekarskim nie chciał rozmawiać. Tabu. Dotarłem do faceta, który przewoził ciało Igora do Zakładu Medycyny Sądowej. Powiedział, że pierwszy raz jechał w asyście radiowozu. A gdy chciał się czegoś dowiedzieć, usłyszał: „Nie wpierd…j się”.

*

Jeden z medyków zwrócił nam uwagę na protokół zgonu. Wypisała go lekarka Kamila Fudalej. To ona reanimowała Igora na komisariacie. Stwierdziła niewydolność oddechowo-krążeniową. Dla mnie kolejność nie jest przypadkowa. Musiała podejrzewać, że został uduszony. Najpierw przestały pracować płuca. A potem stanęło serce.

Ta lekarka nigdy nie została przesłuchana przed sądem. Tylko w prokuraturze. A była bardzo ważnym świadkiem. Zresztą jak cała załoga karetki.

*

Znajomy założył stronę na Facebooku. Zaczęli się do nas zgłaszać ludzie, którzy widzieli Igora na Rynku. Widzieli interwencję. Cała lista świadków. Mówili, że Igor nie był agresywny, jak twierdziła policja. Odezwała się m.in. dziewczyna, która wtedy szła do pracy. Gdy mijała Igora, uśmiechnął się do niej. Nikogo nie zaczepiał.

Pięć dni po śmierci pojechałem ze znajomym do prokuratora Ireneusza Czopka z Prokuratury Regionalnej. Przyjął nas. Pokazałem mu zdjęcia, które zrobiłem przed sekcją. Relacje świadków. Powiedziałem: „Mój syn został zabity na komisariacie”. Prosiłem o przeniesienie śledztwa jak najdalej od Wrocławia. Wiedziałem, że tu będą mataczyć.

Sprawę przenieśli do Legnicy. Wkrótce potem spotkałem się w ministerstwie z Mariuszem Błaszczakiem (był wtedy szefem MSWiA – red.). Jemu też pokazałem zdjęcia. Złożył mi kondolencje i zapytał:

– Czego pan ode mnie oczekuje?

– Przenieść sprawę jak najdalej z Dolnego Śląska. Do niezależnej prokuratury.

Tego samego dnia, gdy czekałem na samolot do Wrocławia, dostałem wiadomość. „Śledztwo przeniesione do Poznania”. Błaszczak musiał interweniować u Zbigniewa Ziobry. Wtedy jeszcze liczyłem, że ktoś naprawdę będzie chciał wyjaśnić sprawę. Chciałem sprawiedliwości dla Igora. Nie wiedziałem, że wpadliśmy z deszczu pod rynnę.

*

W międzyczasie w mieście doszło do zamieszek przed komisariatem. Zaczęły się mediacje. Policja bała się, że to się rozleje na cały kraj. Prosili, bym w mediach tonował nastroje.

Po śmierci Igora mieszkańcy przed kilka dni zbierali się przed komisariatem przy ul. TrzemeskiejFoto: Tomasz Pajączek / Onet

Po śmierci Igora mieszkańcy przed kilka dni zbierali się przed komisariatem przy ul. Trzemeskiej

Zamieszki przed komisariatem policji trwały kilka dniFoto: Tomasz Pajączek / Onet

Zamieszki przed komisariatem policji trwały kilka dni

Potem była druga sekcja zwłok w Poznaniu. Gdy ciało Igora wracało do Wrocławia, facet, który je wiózł, powiedział mi: „Proszę nie otwierać trumny, bo syn już bardzo źle wygląda. Aż dziwne, że zaszły takie zmiany”.

Mogę tylko domniemać, że ciało było przechowywane w złej temperaturze w lodówce. Żeby pozacierały się niektóre ślady. Nie mam jednak na to dowodów.

Igor był chowany 6 lipca. Prawie dwa miesiące po śmierci. Po dwóch sekcjach.

*

Stale jeździliśmy do Poznania. Gdy mówiłem prokurator Annie Kijak-Głęboczyk, żeby zabezpieczyła telefony policjantów, to patrzyła na mnie jak na wariata. Powiedziała, że dopóki nie ma zarzutów, nie może wystąpić nawet o billingi. Przecież to bzdura.

Wtedy jeszcze nie wiedziałem, że już wcześniej, w 2013 r., jeden z policjantów, Adam W., zatrzymywał Igora. Wywiózł go na ogródki działkowe. Bił i raził paralizatorem z latarki.

Igor złożył na niego skargę do prokuratury. Zrobił obdukcję. Miał 21 obrażeń. Ledwo chodził po schodach. Sprawę umorzono.

Kijak-Głęboczyk wiedziała o tym. Ściągnęła wszystkie dokumenty. Ale nam nie powiedziała. Mało tego. Nasz mecenas Michał Pankowski też wiedział. Ale milczał. Okłamywał nas. Zdradził się, kiedy przesłuchiwał Adama W. Tylko jemu zadał pytanie: „Czy pan miał wcześniej jakiś kontakt z Igorem Stachowiakiem?”.

Adam W. zataił ten fakt. Powiedział, że sobie nie przypomina. Igor założył mu sprawę. On miał przez to postępowanie. Był przesłuchiwany. Miał na karku prokuraturę i Biuro Spraw Wewnętrznych. Ale nie pamiętał jego nazwiska. No błagam.

Dla mnie sprawa z 2013 r. to motyw. Policjant, na którego Igor złożył skargę, nagle znalazł się w toalecie na komisariacie. Nie wierzę, że to przypadek, że przyjechał akurat na tę komendę zrobić notatki. To był odwet. Zemsta. Na nagraniu z paralizatora słychać, jak jeden z policjantów mówi: „Znamy się”.

W 2013 r., gdy to się stało, byliśmy z Anią na wakacjach. Igor powiedział nam o tym, kiedy wróciliśmy. Mówił też, że po tej sytuacji policja go prześladuje. Że gdy tylko go namierzą, podjeżdżają radiowozem i „zapraszają” do środka. Że parę razy przekopali go na pace, że używają prywatnych paralizatorów.

Nie wierzyłem mu.

Mówiłem: „Igor, co ty pieprzysz”.

Na miesiąc przed śmiercią Igor wyznał żonie: „Mamo, policja mnie zabije. Mówię ci, oni szykują się na mnie”.

*

Kiedy pokazałem zdjęcia Igora fachowcowi od sekcji, powiedział: „Skupcie się na szyi, tam są poważne obrażenia”.

Znajomy policjant mówił to samo: „Patrz na szyję. Ktoś go dusił. Dwie pręgi. Zostawione przez osobę leworęczną”.

Sprawdziliśmy. Adam W. jest leworęczny.

Nagranie

Wiedziałem o nagraniu. Ale pierwszy raz zobaczyłem je podczas emisji Superwizjera. Wcześniej usłyszałem tylko: „Nie oglądaj go, bo to cię rozpier…i”. Ania do dziś go nie widziała. Gdy w telewizji pokazują urywki, od razu wychodzi. Albo przełącza kanał.

*

Scena: Siedzieliśmy w kantynie i piliśmy kawę. Jakiś tydzień przed emisją materiału Wojtka Bojanowskiego. Rok śledztwa. Jeszcze nikt nie miał zarzutów. Nasz prawnik Michał Pankowski mówił tak: „Prokurator nie ma twardych dowodów. Nie ma podstaw do zarzutów. To wygląda na umorzenie”.

– Pan chyba żartuje.

– No nie.

– A widział pan film z paralizatora?

Przytaknął. I dalej brnął, że nie ma podstaw do zarzutów.

Potem wybuchła bomba. Superwizjer. Nagranie z paralizatora.

Dzwoni mecenas. Pamiętam jego drżący głos: „Bardzo dobrze panie Maćku, że to wyszło”.

– To wcześniej pan w tym materiale nic nie widział, a teraz widzi?

Powiedział, że go wcześniej nie oglądał. Wyparł się. Dla mnie to był koniec naszej współpracy. Zmieniłem adwokata.

Po emisji Superwizjera prokuratura nie mogła już umorzyć sprawy. To zaszło za daleko. Zrobiło wrażenie na ludziach. Musieli rzucić cokolwiek na policjantów. Wtedy Kijak-Głęboczyk rozbiła postępowanie na kilka wątków. Akt oskarżenia dotyczył tylko nagrania z paralizatora. Całą resztę umorzyła.

Torturowanie Igora w toalecie trwało 11 minut. Sądy skupiły się tylko na tym. Tyle że w rękach policji Igor był ponad trzy godziny.

Ciekawe jest to, że prawie żadna z osób, która była na komisariacie, gdy Igor umierał, nie pracuje już w policji. Pozbyli się ich. Niektórzy sami uciekli na emeryturę, żeby uniknąć odpowiedzialności.

Jedno się nie zmieniło. Policjanci dalej przesłuchują zatrzymanych w tej samej toalecie. Kolega młodszego syna trafił na Trzemeską. Straszyli, że wezmą go do „komnaty Stachowiaka”.

Igor Stachowiak zmarł 15 maja 2016 r.Foto: Tomasz Pajączek / Onet

Igor Stachowiak zmarł 15 maja 2016 r.

*

Prokurator Salwa już pierwszego dnia oglądała film z paralizatora. Nagranie było odtwarzane kilkukrotnie. Widziała tortury w toalecie. Przy zgaszonym świetle. Jak go katowali. Razili prądem, gdy miał kajdanki. I nic nie zrobiła.

Nic.

Dała czas na zacieranie śladów. Na podstawie tego samego nagrania sąd skazał policjantów.

Salwa powinna zabezpieczyć paralizator. A nie pozwolić, by nagranie było odtwarzane i zgrywane. Robiła wszystko, żeby uwalić śledztwo. Za to powinien być paragraf. A jest nagroda i awans.

Jestem przekonany, że Jarosław Zieliński (wtedy wiceszef MSWiA – red.) widział nagranie z tasera w pierwszych dniach.

O „nadużyciu paralizatora” mówił miesiąc po śmierci, gdy referował sprawę na sejmowej komisji. Dopytywany o szczegóły, zasłaniał się tajemnicą śledztwa.

Paralizator

Paralizator został rozładowany do końca. Do dziś nikt go nie uruchomił. Nikt nie sprawdził, czy są na nim zapisane inne filmy. A powinny być. Łukasz R. pierwszy raz raził Igora już na Rynku. Może razili go też w aucie? Albo po toalecie? Tego nie wiemy.

Od pięciu lat jest problem z akumulatorem. Od pięciu lat. Wierzyć się nie chce. To kluczowa rzecz. A każdy machnął na to ręką. Nawet biegły informatyk nie miał w ręku tasera. Wystawił opinię jedynie w oparciu o pliki zapisane w komputerze.

Mało tego. W zeszłym roku Sąd Rejonowy chciał zwrócić policji paralizator. Wydał postanowienie. Skąd taki pomysł? Przecież sprawa jeszcze się nie skończyła. Będzie kasacja w Sądzie Najwyższym. Nie wiadomo, co potem. Proces może rozpocząć się od nowa.

Na szczęście udało się to zablokować. To wciąż najważniejszy dowód.

Myślę, że już na komisariacie zacierano ślady z prywatnych paralizatorów. Na pierwszych zdjęciach robionych przez technika, Igorowi z lewego sutka cieknie krew. Rozstaw elektrod z paralizatora policyjnego jest dużo większy. Na kolejnych zdjęciach krew jest już wytarta. Przecież ciało myje się dopiero na sekcji.

*

Nieco ponad dwa miesiące po śmierci Igora policjanci zatrzymali lekarza wrocławskiego pogotowia. Pracował w podstacji przy ul. Inowrocławskiej. Tej samej, z której wyjeżdżała karetka do mojego syna, gdy umierał. Po drugiej stronie ulicy.

Zwykła kontrola drogowa. Jego auto nie miało jednego światła. W swoich notatkach policjanci zapisali, jak z pretensjami mówił, że nie powinni go zatrzymywać, bo pomógł policji wybrnąć ze sprawy Stachowiaka. Na Trzemeskiej.

Dwóch policjantów zapisało to samo.

To samo zeznali też w poznańskiej prokuraturze. Lekarz wszystkiego się wyparł. Kijak-Głęboczyk nawet nie próbowała wyjaśnić, kto mówi prawdę. Nie poszła dalej tym tropem. Tylko ich przesłuchała. Nic więcej.

To po co w ogóle ich przesłuchiwała? Skoro niczego nie wyjaśniła.

Grała naszego sprzymierzeńca. A tak naprawdę była w przeciwnej drużynie. Nie była dociekliwa, kiedy przesłuchiwała policjantów. Nie dociskała ich. Rzucała tylko: „Proszę powiedzieć, jak to z pana strony wyglądało?”. Słaby warsztat.

Zgodziła się jednak na drugą sekcję. Na nasz wniosek. Chcieliśmy, żeby uczestniczył w niej krajowy konsultant w dziedzinie chirurgii szczękowo-twarzowej. Mówiliśmy, że pokryjemy wszystkie koszty. Odmówiła.

Prosiliśmy też, żeby ciało Igora zbadali w Krakowie. Mają tam specjalny tomograf. Robi zdjęcia klatka po klatce. Dzięki niemu można odtworzyć, jak wyglądał mechanizm zbrodni. Usłyszeliśmy „nie”.

Co z niej za prokurator, skoro podczas przesłuchania Łukasza R. przed sądem nie zadała mu ani jednego pytania?

Ani jednego.

Igor

Igor popełniał błędy. Lubił zapalić trawkę. Ale nie był bandytą. Miał plany i marzenia. Jak każdy.

Był dumny. Twardy. Ambitny. I wrażliwy. Przy mnie nie okazywał uczuć. Krępował się. Inaczej niż przy Ani. Gdy byli sami, przytulał ją i całował. Żona mówi, że miał charakter taki, jak ja. Może dlatego były między nami tarcia.

Miał dopiero 25 lat. Dojrzewał. Stawał się mężczyzną.

Gdyby nie spotkał w tym dniu policjantów na swojej drodze, to by żył.

*

Tam, na komisariacie, Igor wiedział, co go czeka. Jeden z policjantów zapisał w swoich notatkach, jak mówił: „Wiem, że dzisiaj umrę”.

– Każdy kiedyś umrze – usłyszał Igor.

– Ale ja wiem, że to będzie dziś.

Ania nie może przeboleć, że nie było jej wtedy przy nim. Że umierał w męczarniach.

Za to wszystko jest przekroczenie uprawnień i znęcanie się. Tylko. Przecież oni go zabili. To jest czarno na białym. Zabójstwo z zamiarem ewentualnym.

Nie sądzę, że chcieli go zabić. Ale jeśli go bili, razili prądem, używali gazu i dusili. Jeśli nie wezwali do niego pogotowia, o które prosił. To czego chcieć więcej, żeby to udowodnić?

Aż mną trzęsie. Wszystko wraca.

Igorowi nic już nie wróci życia. W tym roku skończyłby 30 lat. Miałby całe życie przed sobą. Dwa tygodnie przed śmiercią rozpoczął nową pracę. Robił wszystkie badania. Był zdrowy jak koń.

W tej sprawie mieliśmy przeciwko sobie cały aparat państwa. Chronili swoich. To było najważniejsze. Prawda się nie liczyła. Zderzyliśmy się ze ścianą.

Wiem, że dzieci giną i umierają. Ale tutaj okoliczności śmierci są tak straszne i niewyobrażalne. To nam nie daje spokoju. Choćby walka o sprawiedliwość miała trwać jeszcze lata, nie odpuszczę.

Czterej policjanci od roku są w więzieniu. Jeszcze chwila, wyjdą i wrócą do normalności. Chcę, żeby poszli siedzieć za to, co zrobili.

Mam nadzieję, że wyrzuty sumienia nigdy nie dadzą im zapomnieć o śmierci Igora.

PS.

W lutym 2020 r. czterej byli policjanci: Adam W., Paweł P., Paweł G. i Łukasz R. zostali prawomocnie skazani na kary od 2 do 2,5 roku bezwzględnego więzienia. Przed sądem odpowiadali za przekroczenie uprawnień oraz psychiczne i fizyczne znęcanie się nad Igorem Stachowiakiem.

Do czasu publikacji tekstu prokurator Katarzyna Salwa i prokurator Anna Kijak-Głęboczyk nie odpowiedziały na przesłane pytania i prośbę o komentarz do sprawy Igora Stachowiaka.

Kontakt z autorem: tomasz.pajaczek@redakcjaonet.pl