• – Jeden z ważnych polityków Unii Europejskiej powiedział, że decydenci wiedzą, co zrobić z kryzysem, ale jeśli te pomysły zostałyby zrealizowane, oni nie zostaliby ponownie wybrani w wyborach – mówi Elsberg
  • „Chciwość” i poprzednie powieści mają sprawić, byśmy „zrozumieli mechanizmy rządzące współczesnym światem”
  • Zdaniem pisarza zmiana systemu dystrybucji dóbr może uchronić nas przed opisywanym w jego książkach chaosem. – Recesja już ma miejsce. Przyglądajmy się systemowi bankowemu w USA. Nie zapominajmy również o kryzysie klimatycznym – ostrzega

W ramach naszej kampanii „Wybieramy Prawdę” przypominamy wybrane teksty Onetu, które wpłynęły na otaczającą nas rzeczywistość. W najbliższych dniach na stronie głównej Onet.pl będą prezentowane kolejne artykuły z serii

Kamil Turecki: Po przeczytaniu „Blackoutu” niektórzy czytelnicy przyznawali się do robienia zapasów na wypadek prawdziwego blackoutu. Inni po lekturze „Zero” zaczęli zaklejać kamerki w laptopach i zrezygnowali z mediów społecznościowych. Czy po przeczytaniu „Chciwości” wyciągniemy nasze pieniądze z banków i włożymy do skarpet?

Marc Elsberg: Nie! Drogi Boże, mam nadzieję, że nie. Inna sprawa, że ludzie nie mają na kontach zbyt wiele pieniędzy. To pytanie może być zaadresowane do zaledwie 10-20 proc. ludzi. Poza tym część z nich ulokowała swoje oszczędności w nieruchomości, na giełdzie papierów wartościowych, w sztukę itd. Tyle że tych ludzi jest mało.

Pytam o to, ponieważ doskonale wiemy, że niektóre światowe korporacje posiadają rezerwy finansowe większe niż państwa, a zyski gromadzą w tak szybkim tempie, jakiego nie było wcześniej w historii. Problem polega na tym, że zyskami nie dzielą się z pracownikami. Czy to zatem oznacza, że nierówności będą się powiększać?

Jeżeli system się nie zmieni, może tak właśnie się stać. O tym właśnie jest „Chciwość”. Chciałem wytłumaczyć, jak bogactwo na świecie jest dystrybuowane i czy nierówności powiększają się, czy jednak nie. Obecny system sprzyja wzrostowi nierówności. To tworzy chaos.

Ale kto korzysta z tych nierówności i dlaczego? To przecież błędne koło.

To prawda. W krótkim czasie można odnieść korzyści. Mam na myśli jedno pokolenie. Jednak w dłuższej perspektywie miliarderzy odniosą porażkę.

Wspominał pan o konieczności zmiany systemu. Co to znaczy?

Faktem jest, że to mocne wyrażenie. Chodzi o zrozumienie, jak działają stale i dynamicznie zmieniające się systemy rządzące światem, jak np. rozwój, ekonomia, a zatem i waluty. W obecnym kształcie światowa ekonomia przypomina tort, który możemy podzielić na wszystkich. Tyle że dziś większość należy do małej grupy osób, a mała część do reszty społeczeństwa na świecie. Jeśli chcemy to zmienić, trzeba by zabrać bogatym…

… i tu zaczynają się schody.

No bo dlaczego ktoś miałby się dzielić? Dlaczego akurat on lub ona? W „Chciwości” pokazuję, że to złe. Jeśli upieczemy tort w umiejętny sposób i rozważnie go podzielimy, to zacznie on rosnąć.

Ale co to znaczy, że upieczemy dobry tort?

Solidarnie. Nie wziąłem tej koncepcji z powietrza. Naukowcy z Wielkiej Brytanii monitorują trendy w światowej gospodarce. Wzięli na warsztat ostatnie 300 lat. Na podstawie różnych błędów z przeszłości i pomysłów, które można wykorzystać w przyszłości, tworzą świat w postaci ludzkiego organizmu. Składają się na niego miliony różnych komórek i zależności, dokładnie jak w zdrowym ludzkim ciele. To stanowi ważną część mojej książki.

Marc Elsberg i jego cztery ostatnie powieści: "Blackout", "Zero", "Helisa" i "Chciwość". Wszystkie ukazały się w Polsce nakładem wydawnictwa W.A.BFoto: Jakub Celej / Materiały prasowe

Marc Elsberg i jego cztery ostatnie powieści: „Blackout”, „Zero”, „Helisa” i „Chciwość”. Wszystkie ukazały się w Polsce nakładem wydawnictwa W.A.B

Dlaczego ludzie, którzy mają więcej pieniędzy, niż są w stanie kiedykolwiek wydać, nie chcą się nimi dzielić?

Bo taka jest ludzka natura. Z reguły ludzie chcą więcej. Są jednak osoby takie jak Warren Buffet czy Bill Gates. Oni zrozumieli, że trzymanie majątków w sejfach na niewiele się zda. Już teraz przeznaczają ogromne sumy na różne cele. Setki miliarderów i milionerów poszły w ich ślady. To bardzo dobry znak. Ale są też systemy, które uwzględniają problem, o którym wspominasz.

Mówi pan o państwach opiekuńczych? Na przykład o Skandynawii?

Na przykład. Mówimy o krajach, w których płaci się podatki i doskonale wiemy, na co są one wydatkowane. Więcej zarabiasz, płacisz więcej, ale godzimy się na to, bo zdajemy sobie sprawę z tego, co się z tymi pieniędzmi stanie. Znasz cel. Jak jesteś biedny, płacisz mniej, ale też korzystasz z różnych dobrodziejstw, jak edukacja itd. Jeśli nie możesz polegać na tego typu systemach, bo nie jest ci dane mieszkać w takim kraju, musisz bardziej polegać na sobie. System w takich krajach ma mniej do zaoferowania i się sypie. Spójrz na przykład na Brazylię.

Ale z drugiej strony są głosy, że państwo opiekuńcze rozleniwia…

To totalne bzdury. Zawsze znajdą się ludzie, którzy będą chcieli systemowi zagrać na nosie. Większość jednak chce coś w życiu osiągnąć dla siebie i rodzin. Z drugiej strony spójrzmy na zmiany klimatyczne. Może powinniśmy nieco zwolnić tempo? Mniej pracować i w rezultacie mniej konsumować? Może miałoby to sens.

Stąd pomysł na „Chciwość”? W „Blackoucie” pisze pan o energetycznej apokalipsie, w „Zero” o inwigilacji w internecie, w „Helisie” o inżynierii genetycznej, a teraz o wyzysku ludzi przez duże korporacje i organizacje oraz o konsekwencjach takich czynów. Obawia się pan, że te scenariusze zaczną się realizować?

Po pierwsze, chciałem dać czytelnikowi możliwość zagłębienia się w ciekawy thriller o wartkiej akcji. Po drugie, liczyłem na to, że po przeczytaniu tych książek, będziemy lepiej rozumieć mechanizmy rządzące współczesnym światem – gospodarką, społeczeństwem, polityką. Nikt nie myśli przecież na co dzień o konsekwencjach różnego rodzaju zdarzeń. Po lekturze taka myśl może się pojawić, bo zdamy sobie sprawę, jak bardzo jesteśmy od siebie uzależnieni. No bo wyobraź sobie, że nagle teraz w całej Warszawie nie ma prądu i trwa to co najmniej kilka dni. Ludzie nie wiedzieliby, co robić.

Po szkole poszedłem na studia ekonomiczne. Każdy z nas chciał zostać wilkiem z Wall Street i stać się krezusem w ciągu następnych pięciu lat. Zderzyliśmy się jednak z rzeczywistością. Od zawsze podawałem w wątpliwość sposób, w jaki rządzi się światem, bo uważałem, że to po prostu nie działa. W 1987 r., podobnie jak 20 lat później, również wystąpił gospodarczy kryzys i nikt za bardzo nie wiedział, co z tym zrobić. Cały czas podkreślano, że tylko rywalizacja i współzawodnictwo są w stanie nas wybawić. Z brytyjskich badań, o których ci wspominałem, wynika, że to były właśnie te błędy, na podstawie których dziś trzeba się uczyć i ich nie powtarzać. Tylko współpraca jest w stanie przeciwdziałać różnym wahaniom. To nie tyle teorie, ideologie czy emocje. To wynika z matematyki. Liczby nie kłamią.

Jesteśmy na krawędzi nowego kryzysu finansowego, większego niż w 2008 r.?

Wszystko zależy od tego, jak do niego podejdziemy. Jest kilka znaków na niebie świadczących o tym, że wkrótce może być nie za ciekawie.

Jakie to znaki?

Recesja już ma miejsce. Widać ją chociażby w Niemczech w różnych przedsiębiorstwach. To dotknie wszystkich. Trzeba też przyglądać się systemowi bankowemu w USA i zmianom klimatycznym, które odczuje cały świat. Nie zapominajmy też, że władze poszczególnych krajów nie reagują też na symptomy recesji i zagrożenia w należyty sposób.

Dlaczego?

Bo znajdują się w pułapce, którą sami na siebie narzucili. Zamknęli się w swoich własnych ideologiach, koncepcjach itd. i nie są skorzy do zmian. Nikt nie lubi zmian. Nie da się ich też przeprowadzić z dnia na dzień.

Politycy też niechętnie je przeprowadzają. To ciągła walka o różnego rodzaju korzyści.

Przypomniałeś mi przy okazji słowa, zdaje się jednego z wysoko postawionych polityków Unii Europejskiej, który powiedział, że decydenci wiedzą, co zrobić z kryzysem, ale jeśli te pomysły zostałyby zrealizowane, oni nie zostaliby ponownie wybrani w wyborach

…

Wiem, to brzmi okrutnie.

Przejdźmy może zatem na koniec do książek. Czy lepiej pisze się panu taką powieść jak „Chciwość”, której akcja zamyka się w 24 godzinach, czy woli pan, by rozgrywała się w ciągu wielu dni, miesięcy, a może nawet lat?

To zależy od historii, którą chcesz przedstawić. Zwykle to 10-15 dni. Jeśli opowiadasz historię jakiejś wojny, trudno ją zamknąć w zaledwie dobę.

Nad czym pan teraz pracuje?

Nawet gdybym miał to sprecyzowane, nie mógłbym o tym powiedzieć. Zwykle jest tak, że pracuję nad kilkoma tematami równocześnie.

Marc Elsberg jest austriackim pisarzem, urodzonym w 1967 r. w Wiedniu. W latach 90. pracował jako konsultant w branży reklamowej. W 2000 r. zadebiutował jako pisarz. Jest autorem m.in. książek: „Blackout: Najczarniejszy scenariusz z możliwych”, „Zero: Oni wiedzą, co robisz”, „Helisa: Oni nas zastąpią”.

zrodlo:wiadomosci.onet.pl