Akcje zorganizował ówczesny minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak. Przypominała łapankę. Milicja bez nakazu wywlekała z mieszkań obywateli, co do których były podejrzenia, że sypiają z przedstawicielami tej samej płci. „Później się dowiesz, pedale” – w taki sposób wyjaśniano motywy zatrzymań. Wytypowane osoby były zabierane nie tylko z domów, ale też ze szkół, uczelni i zakładów pracy. Szukano ich w klubach, parkach, na dworcach, a nawet po pijackich melinach. Polowanie na gejów, które urządzono 15 listopada 1985 roku, było zakrojone na ogólnopolską skalę.

Upokarzające przesłuchania

Podejrzani trafiali na komisariat, gdzie musieli z pikantnymi szczegółami opowiadać o swoich relacjach seksualnych z partnerami. Przesłuchujących interesowały głównie nazwiska kochanków oraz ulubione i najbardziej podniecające pozycje podczas stosunku. Zatrzymani do wyjaśnienia musieli zostawić na komisariacie odciski palców. Zakładano im również tzw. „kartę homoseksualisty”, a niektórym dawano do podpisania oświadczenie, że są homoseksualistami od urodzenia i posiadali wielu partnerów, ale wszystkich pełnoletnich.

Władzy zależało na dotarciu do działaczy „Solidarności” oraz duchownych, którzy zatajają swą gejowską naturę. Chodziło o zdyskredytowanie opozycji. Ale też o pozyskanie nowych osób do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa, które pod groźbą szantażu upublicznienia ich preferencji seksualnych, zgodziłyby się szpiegować wrogów peerelowskiego reżimu. Twórcy akcji „Hiacynt” dementowali podobne spekulacje. Twierdzili, że przeprowadzone działania były konieczne, aby lepiej rozpoznać zjawisko prostytucji homoseksualnej i przeciwdziałać rozwojowi epidemii AIDS. Różową łapankę powtórzono w 1986 i 1987 roku.

Jeszcze przed wojną polskie prawo dopuszczało karanie za homoseksualizm. Przepisy te zniesiono w 1932 roku, co nie zapobiegło dalszemu prześladowaniu mniejszości seksualnych. Środowiska te były pod lupą SB i milicji od około połowy lat 60, a w następnej dekadzie zaczęto gejom zakładać teczki. Szpiegowano nawet osoby należące do związanej z władzą Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Służby tropiące homoseksualistów były m.in. w posiadaniu kompromitujących materiałów partyjnego pisarza Juliana Stryjkowskiego.

Co się stało z „różowymi teczkami”?

W wyniku akcji „Hiacynt” zgromadzono około 11 tys. tzw. „różowych teczek”, czyli akt osobowych rozpoznanych gejów. Do tej pory nie wiadomo, jaki jest los tych dokumentów. Zniszczenia kartotek domagały się od kolejnych ministrów spraw wewnętrznych organizacje praw człowieka, ale akta przetrwały. Podobno jako straszak na niewygodnych polityków III RP.

Część dokumentów odnalazła się w Instytucie Pamięci Narodowej, część w archiwach Komendy Głównej Policji oraz komendach wojewódzkich. IPN twierdził, że „różowe teczki” są rozproszone pośród innych materiałów i nie sposób ich odszukać. Policja swoje zbiory tratuje jako materiały operacyjne, twierdząc, że nie ma podstaw prawych do przekazania ich IPN-owi. Odtajnieniem akt grozili emerytowani pracownicy Służby Bezpieczeństwa, jeśli ustawa dezubekizacyjna spowoduje obniżenie ich rent i emerytur.

Represje wobec homoseksualistów stosowano także w Ameryce. Nowojorska policja często dokonywała naloty na gejowski pub Stonewall. Jedna z rewizji w nocy z 27 na 28 czerwca 1969 roku zakończyła się zatrzymaniem m.in. trzech transwestytów i jednej lesbijki, w wyniku czego doszło do zamieszek z udziałem ponad 2 tys. lesbijek i gejów. Walki z policją trwały kilka dni. Stonewall stało się symbolem oporu przeciw dyskryminowaniu mniejszości seksualnych.

Homoseksualizm jest zakazany w ponad 70 krajach świata. W Czeczenii powstał obóz koncentracyjny, w którym gejów resocjalizuje się za pomocą elektrowstrząsów. Osoby LGBT były także represjonowane przez nazistów – w obozie w Auschwitz osadzono 97 gejów.

Konrad Wojciechowski