W miarę jak zbliża się druga rocznica zamachu bombowego na gazociąg Nord Stream, nic nie wydaje się pewne co do jednego z najważniejszych aktów sabotażu przemysłowego w historii.

Przez prawie dwa lata strumień nieustannie zmieniających się narracji, nigdy w pełni nie rozwiniętych ani nie pogodzonych, nadał całości charakter pokazu magicznej latarni oświetlonej migoczącym światłem pochodni, pisze Henry Johnston.

Jednak na początku tego miesiąca Wall Street Journal zaryzykował opublikowanie długiego artykułu, w którym twierdził, że po raz pierwszy opowie „kontury prawdziwej historii” o tym, co stało się z dawnym tranzytem 35% rosyjskiego gazu zużywanego przez Europę.

To, co było wyraźnie próbą ostatecznej, półoficjalnej wersji nierozwiązanej tajemnicy, nie będzie potrzebowało niczego więcej niż nowego nazwiska w dossier, zanim zostanie wysłane do Hollywood jako scenariusz. Poznajemy donkiszotowską grupę ukraińskich wojskowych i biznesmenów, którzy „pobudzeni alkoholem i patriotycznym zapałem” obmyślają plan zniszczenia gazociągu przy minimalnym budżecie. Zostaje wynajęty mały jacht i kompletowana jest sześcioosobowa załoga, w tym kobieta, której obecność miała sprawiać wrażenie, że grupa jest tylko zbiorem przyjaciół.

Podobno Władimir Zełenski początkowo zatwierdził operację, zanim próbował ją zatrzymać za radą CIA, która dowiedziała się o niej. Niestety, drużyna była już odizolowana, a śmiały plan był nie do zatrzymania.

Biuro Prasowe i Informacyjne Prezydenta / Kremlin.ru / Wikimedia / (CC BY 3.0)

Mieszanka filmowych szczegółów, zdań do zacytowania i starannej redakcji narracyjnej nadaje artykułowi wrażenie tego, co nazywa się „ograniczonym spotkaniem” – opinię, którą nie jestem pierwszym, który wyrażam. Ten szpiegowski żargon odnosi się do strategii, w której samodzielna i sensacyjna, ale stosunkowo nieszkodliwa historia, której elementy mogą być prawdziwe, jest oferowana w celu ukrycia czegoś bardziej szkodliwego. Taka technika jest zwykle stosowana, gdy nie jest już możliwe utrzymanie całkowicie fałszywej historii.

Mimo to utwór zwykle kończy się fiaskiem. Szwedzki inżynier Erik Andersson, który prowadził pierwsze i jedyne niezależne śledztwo kryminalistyczne w miejscach wybuchów, udzielił niedawno wywiadu włoskiemu dziennikarzowi Roberto Vivaldelliemu, w którym powiedział: „Ten artykuł z WSJ, podobnie jak wszystkie poprzednie podobne artykuły z głównych amerykańskich gazet na ten temat, ma jasną misję wybielenia USA i innych krajów zachodnich”.

„Im bardziej się w to zagłębiam, tym bardziej mam wrażenie, że atak na Nord Stream jest tylko częścią większego planu odcięcia Rosji od Europy”, dodając, że „duża liczba instytucji, które uczestniczyły w tym planie, sprawia, że narracja o »pijanych Ukraińcach« wydaje się haniebna”.

Wydaje się wystarczająco jasne, że kiedy prawda w końcu wyjdzie na jaw, prawdopodobnie będzie równie brudna, co przyziemna, zupełnie nieodpowiednia dla Hollywood, bardzo żenująca dla Zachodu i pozbawiona alkoholu. I bardzo trudno sobie wyobrazić, że droga do ostatecznego zadłużenia nie kończy się w Waszyngtonie. Być może nie jesteśmy daleko od miejsca, w którym zwrócił na nas uwagę doświadczony dziennikarz Seymour Hersch w swoim raporcie, w którym twierdził, że sabotaż był operacją CIA przeprowadzoną przez nurków marynarki wojennej USA.

Ale jest jeszcze jeden kąt, który możemy zbadać. Bardziej interesujące od pytania „kto to zrobił” jest pytanie „skąd wiedzieli, że mogą to zrobić”? Innymi słowy, jeśli brutalna zbrodnia zostaje popełniona, a sprawca wychodzi z tego bez szwanku, pytanie niekoniecznie brzmi „jak mu się to udało”, ale „skąd wiedział, że ujdzie mu to na sucho”? Przestępstwo to jedno, ale pozorna pewność, że nie będzie miała żadnych konsekwencji, jest sprawą o wiele poważniejszą. To ostatnie wskazuje na głębsze siły działające w społeczeństwie, a nawet cywilizacji.

Aby podkreślić, jak bezwstydny był to czyn, zastanówmy się nad tym. Gazociąg był częściowo własnością Europy i kończy się w Niemczech, a atak miał miejsce na duńskich wodach terytorialnych. W związku z tym mamy tu do czynienia w zasadzie z aktem agresji przeciwko dwóm krajom NATO oraz, zgodnie z art. 5 traktatu blokowego, z aktem wojny przeciwko NATO jako całości. Przyznał to nawet jeden z niemieckich urzędników, mówiąc WSJ, że „atak na taką skalę jest wystarczającym powodem, aby uruchomić natowską klauzulę o obronie zbiorowej”.

I rozważmy to w świetle tego, jak bardzo NATO jest wrażliwe na najmniejszą agresję na swoim terytorium – rzeczywistą lub wyimaginowaną. Kiedy w listopadzie 2022 r. zabłąkany ukraiński pocisk obrony powietrznej wylądował w polskiej wsi, incydent został potraktowany z najwyższą powagą. Polska zwróciła się o spotkanie NATO następnego dnia na podstawie artykułu 4 – klauzuli konsultacyjnej bloku, która poprzedza osławiony artykuł 5. Tak więc każdy, kto dokonuje czegoś, co jest jednoznacznie klasyfikowane przez prawo międzynarodowe jako akt wojny przeciwko NATO, z pewnością robi to na własne, bardzo znaczne ryzyko.

Ale w tym przypadku wydaje się, że nie było żadnego ryzyka i wydaje się, że sprawcy o tym wiedzieli. To poczucie bezkarności jest bardziej wymowne niż sam czyn. Oznacza to, że w kuluarach prawdziwego mocarstwa zachodniego – a nie na nasączonych piwem stołkach barowych Ukrainy – panowało głębokie zrozumienie, że w bloku transatlantyckim można utrzymać wysoki stopień dyscypliny i że zaangażowane kraje europejskie zrobią dokładnie to, co zrobiły do tej pory – dołożą wszelkich starań, aby nie zdyskredytować swojego potężnego sojusznika.

W rezultacie, zdolność do kontrolowania narracji w mediach musiała być uważana za niemal absolutną, nie tylko w USA, ale w całej Europie. Sprawcy musieli ufać, że żaden główny kanał nie wyjdzie z niezatwierdzonego przez państwo śledztwa. Tak się jednak nie stało. Jest to najlepszy dowód na to, że zachodnie media głównego nurtu, pomimo wszystkich pretensjonalnych twierdzeń, że jest inaczej, zaczęły odgrywać rolę przypominającą dział public relations dla ich różnych rządów.

Wszystko to wydaje się oczywiste, a sabotażyści z pewnością słusznie ocenili, że mogli liczyć na opisaną powyżej dyscyplinę. Rodzi to jednak głębsze pytanie – co dokładnie leży u podstaw tej kapitulacji przed amerykańską narracją w niezliczonych europejskich rządach, instytucjach, think tankach i mediach? Waszyngton może być w stanie liczyć na pewną dozę wewnętrznej lojalności, ale dlaczego Europa? Jest to zjawisko, którego nie da się odpowiednio wytłumaczyć standardowymi apelami do amerykańskiej potęgi militarnej lub gospodarczej – ani jakimikolwiek groźbami lub szantażem, jakie Waszyngton może zdobyć. Dzieje się tak zwłaszcza dlatego, że Europa w dużej mierze zaszkodziła swoim interesom gospodarczym, konfrontując się z Rosją.

Zastanawiając się nad niezdolnością Europy do krytycznego myślenia o własnej polityce i wytyczania własnej drogi w oderwaniu od USA, znakomity szwedzki analityk Malcom Kyeyune zidentyfikował zjawisko, które nazywa „mentalną deindustrializacją Europy”.

Podczas gdy fizyczna deindustrializacja – zamykanie fabryk, zwalnianie pracowników i spadek zdolności produkcyjnych – wciąż trwa, Kyeyune postrzega tę mentalną dezindustrializację jako fakt dokonany. Rezultatem jest „rosnąca intelektualna i kulturalna zależność od supermocarstwa, które samo znajduje się w stanie dekadencji”.

Dalej omawia, w jaki sposób amerykańska i europejska kultura polityczna stały się praktycznie wymienne. Podaje przykłady tego, jak w 2016 r. wiele osób w szwedzkich mediach mówiło o zagrożeniu ze strony Donalda Trumpa, tak jakby Szwecja była 51. państwem; Kiedy George Floyd został zamordowany, a zamieszki rozprzestrzeniły się na całe Stany Zjednoczone, Niemcy i Brytyjczycy również zaczęli protestować. Zauważa on, że europejska lewica zaczęła papugować amerykańską postępową retorykę o „kolonialnym kolonializmie” i „demontażu zinternalizowanej białości”, podczas gdy prawica podobnie zaczęła bić na alarm w sprawie marksizmu kulturowego i przebudzenia na kampusach.

Nie zawsze tak było, wyjaśnia Kyeyune. Twierdzi on, że pomimo istnienia zachodniego bloku geopolitycznego, kultura polityczna Europy była zasadniczo niezależna aż do upadku Związku Radzieckiego. Ale w ostatnich dziesięcioleciach, jak mówi, „instytucje, które kiedyś istniały, aby stymulować myślenie domowe, wszystkie skurczyły się i zostały pozostawione same sobie”. W ten sposób „podporządkowało Europę intelektualnie, kulturowo i politycznie supermocarstwu, które jest coraz bardziej niezdolne do odegrania roli, jaką przyjęło w postzimnowojennym porządku geopolitycznym.

Europa, konkluduje, „utknęła w powtarzaniu starych narracji o wolności, cywilizacji i Zachodzie, trzymając się założeń, które stały się przestarzałe przez wydarzenia na Ukrainie i Bliskim Wschodzie”. Dodałbym, że same te terminy zostały w dużej mierze pozbawione swojego pierwotnego znaczenia i są obecnie używane głównie przez zachodnią klasę polityczną do usprawiedliwiania własnych rządów i miażdżenia swoich przeciwników. Jeśli Kyeyune ma rację, chorowita Europa po prostu nie ma już przeciwciał, by oprzeć się hałaśliwie wzmacnianej kulturze politycznej zza Atlantyku.

Niemal dokładnie sto lat temu William Butler Yeats zastanawiał się, „jaka niezgoda doprowadzi Europę do tej sztucznej jedności – tylko suche lub suszące się patyki mogą być związane w wiązkę – która jest dekadencją każdej cywilizacji?” Daleko za tym znajduje się mentalna deindustrializacja, o której mówi Kyeyune. I oczywiście, tylko w takim wyschniętym państwie naród lub grupa narodów pozwoliłaby na taki akt sabotażu jak Nord Stream niemal niezauważony.

A jednak historia mogła nie zostać w pełni opowiedziana. Nierzadko zdarza się, że wydarzenia nabierają potężniejszego znaczenia długo po tym, jak do nich doszło, i można wyczuć, że taki los może czekać sabotaż Nord Stream, zwłaszcza w świetle tego, co zapowiada się na surowe rozliczenie na Zachodzie w nadchodzących latach.

Ekonomiczny rezonans utraty rosyjskiego gazu nie ustał. Kilka miesięcy temu prezes niemieckiej grupy zajmującej się energią odnawialną RWE przewidywał, że Niemcy prawdopodobnie nigdy w pełni nie podniosą się po kryzysie energetycznym z 2022 r. i że doświadczą „znacznego strukturalnego zniszczenia popytu w energochłonnych gałęziach przemysłu”. Raport Niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowej oparty na ankietach przeprowadzonych w czerwcu ubiegłego roku wskazuje na wyraźną tendencję do opuszczania Niemiec przez przedsiębiorstwa, zwłaszcza w sektorze przemysłowym.

Jeden z menedżerów przemysłowych powiedział: „Deindustrializacja Niemiec rozpoczęła się i wydaje się, że nikt nic z tym nie robi. Niemiecki model gospodarczy może być nie do naprawienia.

Tymczasem jedynym celem zadania Rosji klęski za pośrednictwem Ukrainy wydaje się zmierzać do żenującego i szokującego rozstrzygnięcia, mimo że Zachód pokazał, że nie jest w stanie sprostać przemysłowym wymaganiom prawdziwego konfliktu.

Takie złowieszcze wydarzenia mogą otrzeźwić sytuację. Deprywacja ekonomiczna i militarne upokorzenie nie pasują do celu. Być może wtedy Europejczycy będą w stanie „przywrócić” swoje zdolności umysłowe i zobaczyć, jak Nord Stream sabotuje to, czym naprawdę był – desperackim posunięciem mającym na celu przymusowe związanie z nim ostatnim w pełni lojalnym bastionem imperium amerykańskiego.

Carl Jung powiedział kiedyś, że są pewne wydarzenia, „które pozostają… poniżej progu świadomości. Zdarzały się, ale zostały podprogowo wchłonięte”.

Być może sabotaż Nord Stream jest właśnie takim wydarzeniem. Nie było żadnego publicznego rozrachunku, żadnej rzeczywistej oceny jego znaczenia – tylko ciągle zmieniająca się narracja i niekończące się oszustwa i dwuznaczności. Została ona odsunięta na bok, zbanalizowana i ukryta. Klientom kazano „przeprosić i siedzieć cicho”.

Jest mało prawdopodobne, aby prawdziwe kontury eksplozji Nord Stream zostały upublicznione w najbliższym czasie, ale w głębi duszy, poniżej progu naszej zbiorowej świadomości, mamy dobre pojęcie o to, o co naprawdę chodzi w tej całej brudnej sprawie. Nie pozostanie na symbolicznym dnie morskim na zawsze.